Piotr Müldner-Nieckowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piotr Müldner-Nieckowski
PMN, pmn, pemen
Ilustracja
Piotr Müldner-Nieckowski w pracowni (2007)
Data i miejsce urodzenia 29 marca 1946
Zielona Góra
Zawód pisarz, lekarz, językoznawca, wydawca
Strona internetowa

Piotr Przemysław Müldner-Nieckowski (ur. 29 marca 1946 w Zielonej Górze) – polski pisarz, lekarz, językoznawca (frazeolog i leksykograf), wydawca. Doktor nauk medycznych, doktor habilitowany nauk humanistycznych. Niekiedy publikuje pod nazwiskiem Piotr Müldner lub jako PMN, pmn, Pemen.

Życiorys[edytuj]

Jest synem Wiesława Müldnera-Nieckowskiego (1915-1982), rzeźbiarza, malarza i grafika oraz starszym bratem Jacka Müldnera-Nieckowskiego, rzeźbiarza. Studiował w Akademii Medycznej w Warszawie (1964-1970). Uzyskał specjalizację w zakresie chorób wewnętrznych. Otrzymał stopień doktora nauk medycznych i stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych. Został profesorem nadzwyczajnym UKSW. Żona Małgorzata z d. Olszewska (1948-1999) była rzeźbiarką, jubilerem, kompozytorką. Druga żona Mirosława jest bibliotekoznawcą. Córka Justyna Jannasz jest iberystką, tłumaczką i marketingowcem, syn Łukasz lekarzem psychiatrą, psychoterapeutą.

Od początku kariery zawodowej do 1993 związany ze Szpitalem Wolskim w Warszawie jako lekarz na oddziale chorób wewnętrznych, kierownik przychodni rejonowej, kierownik Działu Organizacji i Nadzoru, okresowo lekarz wolontariusz. Okresowa służba wojskowa (lekarz pułku) w Grudziądzu 1973-1974. Pracownik naukowo-dydaktyczny Akademii Medycznej w Warszawie w Zakładzie Historii Medycyny i Farmacji 1974-1978. Naczelny redaktor Państwowego Zakładu Wydawnictw Lekarskich (PZWL) 1983-1986, skąd został usunięty w ramach represji politycznych. Założył firmę redagowania tekstów Agencja Usług Literacko-Artystycznych (AULA) 1987, następnie przekształconą w Wydawnictwo Aula (1990-). Pracował jako lekarz prywatny 1994-2010.

Pracownik naukowo-dydaktyczny na Wydziale Nauk Humanistycznych UKSW 2000-, profesor nadzwyczajny 2010-. Założyciel i kierownik Podyplomowego Studium Edytorstwa Współczesnego UKSW 2000-. Kierownik Zakładu Edytorstwa i Krytyki Tekstu w Instytucie Filologii Polskiej UKSW 2005-. Członek Związku Literatów Polskich 1970-1983, Stowarzyszenia Pisarzy Polskich 1989- (od 2017 wiceprezes), Polskiego PEN Clubu 2016-, Sekcji (do 2014 Komisji) Frazeologicznej Komitetu Językoznawstwa PAN 2003-, Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, Polskiego Towarzystwa Historii Medycyny i Farmacji, Polskiego Towarzystwa Językoznawczego.

Współpracował albo współpracuje z czasopismami literackimi i naukowymi lub był (jest) ich redaktorem (m.in. Nowy Medyk, Nowy Wyraz, Życie Literackie, Archiwum Historii i Filozofii Medycyny, Polski Tygodnik Lekarski, Forum Akademickie, Puls, Łabuź). Autor komputerowych algorytmów poprawnego dzielenia wyrazów, zautomatyzowanej korekty i adiustacji, algorytmu obsługi oddziałów szpitalnych i programów do obsługi leksykograficznych baz danych.

Otrzymał stypendium i Nagrodę im. Tadeusza Borowskiego 1976, Medal im. Janusza Korczaka 1982, Nagrodę I stopnia Polskiego Radia za twórczość radiową 1992, Medal Komisji Edukacji Narodowej 2003, Medal Za Zasługi dla Kultury w Wojsku Polskim 2008, Nagrodę im. Cypriana Kamila Norwida 2012 za tom poezji „Park”, nagrodę Polskiego Radia Wielki Splendor 2013, Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” 2016[1][2] i wiele innych.

Ogólna charakterystyka twórczości literackiej[edytuj]

Istotą twórczości tego pisarza jest swoiście pojmowany weryzm, dążenie do osiągania prawdziwego obrazu świata środkami, które są przez ten świat dyktowane. Müldner często opowiada o świecie pospolitym, o zwykłych ludziach, których elita zna słabo i uważa za pomijalny margines społeczeństwa, mimo że de facto stanowią oni większość. Ponieważ świat ten jest nieuporządkowany, absurdalny, groteskowy i nieobliczalny, pisarz często (nie zawsze) posługuje się właśnie absurdem i groteską. Postawę twórczą tego rodzaju przyjmowali tacy pisarze-lekarze, jak Rabelais, Céline czy Bułhakow, co ma związek z właściwą medykom zdolnością ostrego widzenia, wnikliwej obserwacji i nierespektowania żadnych tabu na zasadzie nic co ludzkie nie jest mi obce. Skoro świat jest groteskowy, to i jego opis powinien być taki, stąd określenie groteska pozorna, a więc niewymyślona, inna niż np. u Stanisława Zielińskiego czy Sławomira Mrożka. Grotesce pozornej Müldnera towarzyszy nadawanie językowi potocznemu walorów artystycznych połączone z drobiazgową dbałością o spójność myślową, niekoniecznie konstrukcyjną. Budowa jego książek jest jednak przemyślana (np. tom opowiadań Proszę spać, w którym niektórzy krytycy dopatrywali się „wstępu do powieści”).

Pisarstwo to stawia wyzwanie tradycyjnej narracji i poetyce, która wykształciła środki „łagodzące i standaryzujące obraz świata” i która „z tego powodu w XX w. znalazła się w głębokim kryzysie” (określenia pisarza). Utwory Müldnera są pisane językiem gęstym, zwięzłym, unikającym nieznaczących słów i zdań, ale nasyconym paradoksami zarówno w opisie, jak i dialogu, a jednocześnie precyzyjne psychologicznie i fabularnie, niekiedy z fabułą lub wątkami celowo okrawanymi lub ucinanymi (eksperymentalna powieść Himalaje, opowiadania z tomu Raz jeden jedyny z zaskakującymi puentami, satyry). Podejście to jest widoczne już w pierwszych utworach poetyckich (Namiot ośmiu wierszy, Ludzki wynalazek) i opowiadaniach (Proszę spać), w których na tle teatru wojskowego, medycznego lub miejskiego pojawiają się wątki egzystencjalne i (albo) liryczne zderzone z ową groteską pozorną, dowcipem językowym lub ironicznym żartem, zdarza się, że diabolicznym (np. przybierająca maskę śmiertelnej powagi, niekończąca się kpina z konwencji polityczno-społecznych w powieści Diabeł na placu Zbawiciela albo blamaż urzędniczego szaleństwa ukryty w „rzeczowym” stylu powieści Czapki i niewidki).

W późniejszych utworach, zwłaszcza w dramatach, ostrość nastawienia pisarza do opisywanego świata wydaje się przesuwać w stronę syntetycznych diagnoz i definiowania tego, co niedefiniowalne innymi metodami, choćby naukowymi (np. psychologicznymi, socjologicznymi). Zmiana ta jest widoczna w zbiorze wierszy Za kobietą tren, wstrząsającym cyklu trenów napisanych po śmierci żony Małgorzaty, a także w niektórych słuchowiskach radiowych, na pierwszy rzut oka konwencjonalnych (Księżna, Przepustka do nieba), w których literackie odbicie absurdów życia jest podporządkowane analizie własnych emocji, uczuć i myśli.

Do najważniejszych utworów Müldnera należą: Opaska gazowa, poemat dyżurny, tomy wierszy Za kobietą tren, Park, Schody, powieści Śpiący w mieście i Himalaje, zbiory opowiadań Proszę spać i Raz jeden jedyny, dramaty radiowe Piórko, a także Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego.

Twórczość literacka[edytuj]

  • Namiot ośmiu wierszy (arkusz poetycki; Warszawa, Nowy Wyraz nr 6, 1975)
  • Ludzki wynalazek (poezje; Wydawnictwo Pojezierze, Olsztyn 1978)
  • Proszę spać (opowiadania; Iskry, Warszawa 1978)
  • Himalaje (powieść; Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1979)
  • Czapki i niewidki (powieść; Wydawnictwo Pojezierze, Olsztyn 1980)
  • Śpiący w mieście (powieść; Czytelnik, Warszawa 1983)
  • Diabeł na placu Zbawiciela (powieść; Wyd. Pom. Szk., Warszawa 1990)
  • O świni (satyry; Aula, Warszawa 1993)
  • Wilgoć (poezje; Spółka Poetów, Warszawa 1997)
  • Jak być czytelnikiem (satyry; Aula, Warszawa 1998)
  • Nie ma haka na buraka (satyry; Aula, Warszawa 1999)
  • Poradnik dla chłopców (satyry; Aula, Warszawa 1999)
  • Za kobietą tren (poezje; Aula, Podkowa Leśna 2001)
  • Opaska gazowa. Poemat dyżurny (poezje; Aula, Podkowa Leśna 2004)
  • Piórko. Dramaty radiowe (12 słuchowisk radiowych; Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2007)
  • Raz jeden jedyny, 53 opowiadania z nieustannego stanu w. (proza; Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2007)
  • Müldner & Jakób. Korespondencja literacka Piotra Müldnera-Nieckowskiego i Lecha M. Jakóba (listy-eseje; Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010)
  • Park (poezje; Aula, Warszawa 2011)
  • Schody (poezje, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2015)

Dramaty radiowe, słuchowiska

(Wykaz niekompletny według katalogu Archiwum Fonograficznego Polskiego Radia w Warszawie; ponadto nie podano tu wykazu felietonów radiowych ani udziału w audycjach publicystycznych. W nawiasach daty emisji).

  • W ciemności. I nagroda w Konkursie na Słuchowisko Młodych Pisarzy. Debiut radiowy (1972, 1972, 1973, 1974)
  • Butelki (1973, 1973 2x, 1974)
  • A na końcu bardzo ciemno. Nadawane przez prawie wszystkie radiofonie w Europie w latach 1974-1979. Wyróżnienie na I Festiwalu Słuchowisk Radiowych 1975, emisje polskie - 1974, 1975, 1976, 1977, 1979.
  • Pustynia (1974, 1974).
  • Wariacje radiowe, cykl miniatur (1974, 1974, 1975)
  • Powrót żony 1975. Przez 6 lat zakaz emisji, reż. Zbigniew Kopalko wywalczył jednorazowe nadanie w 1981 r.
  • Prace ręczne. Wyróżnienie, konkurs Polskiego Radia Warszawa (1976, 1977)
  • Niebo jest blisko (1977, 1977)
  • Epistoła (1977, 1977)
  • Odbierzemy i spokój (1977, 1978)
  • Niezły zarobek. I nagroda, konkurs Polskiego Radia pr. II Warszawa (1977, 1977 2x, 1979 2x, 1980 2x)
  • Pewna ręka. II nagroda, konkurs Polskiego Radia pr. I i II Warszawa, Premiera Miesiąca (1978, 1978, 1978, 1980, 1985, 1990)
  • Plandeka. II nagroda, konkurs Radia Bydgoszcz (1978, 1978, 1980)
  • Jazda na czas (1978, 1978)
  • Żabka. II nagroda, konkurs Polskiego Radia, Warszawa (1979, 1979 2x, 1980)
  • Co chcesz zrobić (1979, 1979)
  • Nieuleczalna choroba (1980, 1980)
  • Proszę spać (1980, 1980)
  • Widzenia nad Wisłą (1980, 1980)
  • Ręce do góry (1984, 1984, 1985)
  • Strzały w powietrze (1984, 1984 2x, 1985 2x, 1987)
  • Praca, jeszcze raz praca (1986, 1986 2x, 1990, 1991)
  • Barykada (1987, 1987, 1988, 1998, 1990, 1991, 1998, 2005)
  • Wszyscy mówią do widzenia (1987, 1987)
  • Życie chirurgów (1987, 1987 2x, 1988, 1989, 1991)
  • Cyrulik. Grand Prix, Festiwal Słuchowisk Radiowych w Mielcu (1988, 1988, 1989, 1989, 1990, 1991 2x, 1992, 2001, 2004)
  • Szczeniak (1990, 1990, 1991, 1991, 1996, 1998, 2005)
  • Ślady (1992, 1992)
  • Jabłka i jabłonie (1996, Radio dla Ciebie, powieść radiowa, 16 odcinków – wspólnie z Iloną Łepkowską)
  • Czarna skrzynka (1996, 1997)
  • Bandyci (1996, 1996, 1997, 1998, 2006), nadawane też na Słowacji, w Czechach, Niemczech, Belgii, Holandii.
  • Dziadek (1996, 1997, 1999)
  • Ponad dwieście miniatur radiowych, czyli Historia jednego żołnierza (1996, 1997)
  • Mieszkanie do wynajęcia (1997, 1998, 2000)
  • Akwizytor (1999, 1999)
  • Krzyk z oddali (2000, 2001, 2002, 2003)
  • Księżna (1999, 2000, 2001, 2003, 2004)
  • Ostatnie słowo (2001, 2003)
  • Za kobietą tren, słuchowisko poetyckie (2003, 2004, 2006)
  • Banał. Wyróżnienie w Konkursie Redakcji Programów Katolickich (2004, 2004)
  • Kasa (2004, 2004)
  • Piórko. Wyróżnienie na Konkursie Polskiego Radia Warszawa (2004, 2005).
  • Skrzynka na listy. Wyróżnienie na Konkursie Polskiego Radia Gdańsk z okazji 25. rocznicy Solidarności (2005)
  • Przepustka do nieba. Radio Szczecin (2006)
  • Ósmy dyżur (2006, 2009)
  • Pani na włościach (2010)
  • Cel-pal! (2011)
  • Bliżej niż myślisz (2012)
  • Wracając po swoje (2013)

Inne

  • ok. 40 publikacji radiowych rozproszonych

Twórczość naukowa[edytuj]

Inne

  • ok. 190 publikacji naukowych i popularnonaukowych medycznych i filologicznych rozproszonych

Redakcja naukowa, opracowania naukowe[edytuj]

  • Słownik języka polskiego (red. W. Doroszewski), opracowanie ok. 45 haseł do woluminów liter N-Ż z zakresu biologii i medycyny, Warszawa 1962-1965.
  • Słownik języka polskiego (red. M. Szymczak), opracowanie ok. 60 haseł z zakresu fizyki, chemii, biologii i medycyny, Warszawa 1975-1978.
  • Ryszard Milczewski-Bruno. Poezje, wstęp krytyczny, szkic biograficzny, redakcja naukowa. LSW, Warszawa 1981.
  • Polski słownik medyczny, wyd. 2., PAN - PZWL, opracowanie 37 haseł, Warszawa 1986.
  • Sebastian Kneipp. Moje leczenie wodą, wstęp krytyczny, wybór, układ, opracowanie tekstu. WAiP, Warszawa 1988.
  • Andrzej Dąbrówka, Ewa Geller, Słownik antonimów, redakcja naukowa i edytorska, Warszawa 1995.
  • Marian Mazur, Cybernetyka i charakter, redakcja naukowa, wstęp, biografia i bibliografia, Podkowa Leśna 1996.
  • Arnold Hilgers, Inge Hofman, Melatonina, redakcja naukowa i konsultacja przekładu z jęz. niemieckiego, Warszawa 1997.
  • F.A. Ingelheim, Ingo Swoboda, Wino a zdrowie, redakcja naukowa i konsultacja przekładu z jęz. niemieckiego, Warszawa 1997.
  • Józef Waczków, O sztuce przekładu, wstęp i redakcja naukowa, Warszawa 1998.
  • Encyklopedia powszechna, koncepcja leksykograficzna, opracowanie naukowe klasyfikacji dziedzin i siatki haseł, opracowanie naukowe programu edytorskiego, wyd. Europa, Wrocław, 2006.
  • Pamiętnik Niny 1916-1919, http://lo43.pl/nauczyciele/j_niemczynowicz_pamietnik/pamietnik_niny.php (2009).
  • Kazimierz Bosek, Na tropie tajemnic Jana z Czarnolasu, redakcja naukowa, edytorska, typografia. Wyd. AULA, Warszawa 2011.

Przekłady[edytuj]

  • Opowiadania i poezje, rozproszone w czasopismach (ok. 30 pozycji) - z ros., ang.
  • Gail Bongiovanni, Kompendium gastroenterologii, z ang., PZWL, 1988.
  • William Faulkner, Wiersze, z ang., w: Laurowo i jasno (praca zbior.) 1994, s. 213-219.
  • William Carlos Williams, Poezje, z ang., Pol. Tyg. Lek., Numer specjalny, PZWL 1983.
  • Landrum B. Shettles, David M. Rorvick, Zaplanuj płeć swojego dziecka, Warszawa 1997.
  • Maureen Keane, Daniella Chace, Dieta w chorobach nowotworowych, Warszawa 1998.
  • 7 innych pozycji: książki z zakresu oświaty medycznej i popularnonaukowe, z ang. i niem. Wyd. Filar i Wyd. J&BF, Warszawa 1993-2001.

Bibliografia[edytuj]

  • Bartelski L.M., Polscy pisarze współcześni 1939-1991. Leksykon, PWN, Warszawa 1995
  • Kuncewicz P., Leksykon polskich pisarzy współczesnych, Graf-Punkt, Warszawa 1995
  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, t. 5, WSiP, Warszawa 1997
  • Kto jest kim w polskiej medycynie, Interpress, Warszawa 1987
  • Kto jest kim w Polsce, edycja IV, Polska Agencja Informacyjna, Warszawa 2001
  • Who is who w Polsce, Hübners Who i Who, Zug 2006
  • Müldner P., Raz jeden jedyny. 53 opowiadania z nieustannego stanu w. (biogram), Volumen, Warszawa 2007
  • Termer J., Wstęp do powieści, Nowe Książki, 1979
  • Żółciński T., Lot nad miastem G., Fakty nr 8, 1980
  • Nowicki K. Widzieć jasno, w tegoż: Dziennik krytyczny, KAW, Gdańsk 1981
  • Bereza H., Zależności, w tegoż: Bieg rzeczy, Czytelnik 1982
  • Bugajski L., Ironia i powaga, w tegoż: Następni, Czytelnik, Warszawa 1982
  • Błażejewski T., Spojrzenie z dołu, w tegoż: Literatura jak literatura, Wyd. Łódzkie 1987
  • Bugajski L., Pozory, w tegoż: Pozy prozy, Czytelnik, Warszawa 1986
  • Pąkciński M., Sekretny dziennik diabła, Potop nr 13, 1991
  • Lengren M., Diabeł tkwi w szczegółach, Twórczość nr 9, 1992
  • Jurkowski S., Zapis męskiego żalu, Twórczość nr 10, 2001
  • Nasiłowska A., Żałoba codzienności, Nowe Książki nr 8, 2001
  • Dialog nr 6, 2005, wywiad z P. Müldnerem-Nieckowskim
  • Medycyna, Dydaktyka, Wychowanie nr 12, 2007, wywiad z P. Müldnerem-Nieckowskim
  • Kronika nauki polskiej 2007-2010, Mastermedia - Helikon, Gliwice 2012

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy