Piotr Odmieniec Włast

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Piotr Odmieniec Włast
Maria Komornicka
Ilustracja
Imię i nazwisko urodzenia Maria Jakubina Komornicka
Data i miejsce urodzenia 25 lipca 1876
Grabów
Data i miejsce śmierci 8 marca 1949
Izabelin
Zawód, zajęcie poeta, krytyk literacki, tłumacz
Narodowość polska
Rodzice Anna Dunin-Wąsowicz i Augustyn Komornicki
Krewni i powinowaci pradziadek Teodor Anzelm Dzwonkowski,
bratanek gen. Stanisław Komornicki

Maria Jakubina Komornicka, Piotr Odmieniec Włast (ur. 25 lipca 1876 w Grabowie nad Pilicą, zm. 8 marca 1949 w Izabelinie) – polska pisarka młodopolska, tłumaczka i krytyczka literacka. Przez pierwsze 30 lat życia funkcjonowała jako Maria Komornicka[1], odrzuciła tę tożsamość w 1907[2]. W powszechnej opinii nadal jednak uznaje się ją za kobietę.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jej rodzicami byli Augustyn Komornicki i Anna Dunin-Wąsowicz, pradziadkiem Teodor Anzelm Dzwonkowski (1764–1850)[3]. Pochodziła z zamożnej rodziny ziemiańskiej, dzieciństwo spędziła w majątku w Grabowie. W 1889 wraz z matką i pięciorgiem rodzeństwa przyjechała do Warszawy, pobierać prywatne lekcje u najlepszych nauczycieli (literatury uczył ją prof. Piotr Chmielowski).

Jej debiutem literackim (pod nazwiskiem Komornicka) była publikacja opowiadań Z życia nędzarza i Staszka w „Gazecie Warszawskiej” w 1892. W następnym roku w tej samej gazecie ukazała się nowela Rozłąka. W 1894 wydała zbiór opowiadań Szkice. W tym samym roku w „Gazecie Poznańskiej” ukazał się także dramat Skrzywdzeni. Następnie pod naciskami ojca wyjechała do Cambridge, gdzie przez 6 miesięcy uczęszczała na wykłady w żeńskim Kolegium Newnham. Dziennik z pobytu opublikowano pod ironicznym tytułem Raj młodzieży na początku 1896[4]. Po powrocie z Cambridge wraz z Wacławem Nałkowskim i Cezarym Jellentą wydali w 1895 manifest literacki Forpoczty.

W czerwcu 1898[1] poślubiła poetę Jana Lemańskiego[5]. Małżeństwo uchodziło za nieudane, a Lemański za porywczego i chorobliwie zazdrosnego. Zgodnie z relacją Jana Lorentowicza, w czasie podróży poślubnej Lemański z zazdrości dwukrotnie postrzelił z pistoletu żonę na krakowskich Plantach. Związek rozpadł się po dwóch latach ogłoszeniem separacji[2].

W 1900 opublikowała Baśnie. Psalmodie, od 1901 zaś współpracowała z redagowaną przez Zenona PrzesmyckiegoChimerą”. Publikowała poezję, m.in. cykl Czarne płomienie (1901), prozę (Biesy, 1902), tłumaczenia z języka angielskiego, a także recenzje, podpisywane „Włast”.

W 1903, podczas pobytu w Paryżu gdzie pracowała, nastąpił pierwszy atak choroby umysłowej[2]. Po powrocie do Polski w 1905 włączyła się w działalność rewolucyjną. W 1907 nastąpił kolejny atak choroby[2]. Według relacji Marii Dernałowicz[6], w 1907 w hotelu Bazar w Poznaniu (w trakcie podróży z matką do Kołobrzegu[1]) Komornicka spaliła w piecu kobiece suknie i ogłosiła się mężczyzną. Od tej pory nosiła wyłącznie męskie stroje, paliła fajkę[potrzebny przypis], skróciła włosy[1], usunęła uzębienie (by uzyskać nowy wyraz twarzy[1]) i używała konsekwentnie nazwiska Piotr Odmieniec Włast[2][1]. Zmiana tożsamości spowodowała wykluczenie autorki z życia publicznego[2]. Prof. Bogdan Zakrzewski wspominał, że jako Piotr była przyjaznym i bardzo ciekawym rozmówcą, jej jedynym warunkiem było, aby zwracając się doń, zachowywać męską formę[1].

Komornicka nie tylko oświadczyła, że jest mężczyzną, ale także uznała się za nowe wcielenie Piotra Własta, legendarnego założyciela rodu Duninów, z którego pochodziła matka[1]. Uznana przez rodzinę za obłąkanego, w latach 1907–1914 przebywała w sanatoriach i szpitalach. W 1914 wróciła do rodzinnego Grabowa, gdzie rozpoczęła pisanie swojego ostatniego dzieła, Xięgi poezji idyllicznej.

Pod koniec życia jako pisarka była zupełnie zapomniana. W 1944 z powodu zniszczeń wojennych opuściła rodzinny majątek. Zmarła w zakładzie leczniczym w Izabelinie w 1949 roku. Nagrobek znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (jako Maria Komornicka-Lemańska kwatera B/20 (7/22))[7].

Grobowiec Komornickich na Wojskowych Powązkach

Twórczość Marii Komornickiej opublikowała w 1996 roku literaturoznawczyni Maria Podraza-Kwiatkowska. W latach osiemdziesiątych Maria Janion opublikowała poświęcony jej esej „Gdzie jest Lemańska?” – jego przedruk w książce „Kobiety i duch inności” (1996), a także publikacja w tej książce kolejnego szkicu Janion poświęconego pisarce „Maria Komornicka, in memoriam”, spowodowały wzrost zainteresowania młodopolską pisarką wśród akademików. W XXI wieku nastąpił renesans Komornickiej-Własta – życiem i twórczością pisarki zainteresowały się krytyczki feministyczne[8], krytycy studiów LGBT[1], a także dziennikarze[9][10]. Na uwagę zasługuje monografia (565 stron) Strącona bogini Brygidy Helbig wydana w 2010 roku w Krakowie.

Wiktor Dynarski, badacz dyskursu transpłciowego, stwierdził: „Marii Komornickiej nigdy nie było”[1]. Marta Konarzewska, pisząc tekst Piotr Włast opublikowany w „Replice” – podobnie jak Krzysztof Tomasik w Homobiografiach, uszanowała imię i nazwisko wybrane przez samą pisarkę oraz jej tożsamość płciową[1]. Tomasik w swojej książce zastanawiał się: „Otwarte pozostaje pytanie, czy Włastowi w jego metamorfozie bardziej chodziło o stanie się mężczyzną, czy po prostu człowiekiem” jako, że w owych czasach kobieta de facto była podczłowiekiem, na co zwracała uwagę także m.in. Zofia Nałkowska[1].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Z okazji 60. rocznicy śmierci poetki został odsłonięty 8 marca 2009 przez gen. Stanisława Nałęcz-Komornickiego (bratanka poetki) pomnik w rodzinnym Grabowie nad Pilicą[11]. Pomnik przedstawia poetkę jako kobietę i podpisany jest jako „Maria Komornicka”. W lipcu 2016 odbyły się w Warce obchody 140. rocznicy urodzin Marii Komornickiej z udziałem Brygidy Helbig i Tomasza Komornickiego[12]. Kozienicki Dom Kultury im. Bogusława Klimczuka w Kozienicach organizuje co roku Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Marii Komornickiej[13].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Tłumaczenia z angielskiego[edytuj | edytuj kod]

  • Edward Bulwer-Lytton: Zanoni. Powieść z czasów rewolucyi francuskiej. T. 1-3, Warszawa 1906[17][18][19]
  • Edward Bulwer-Lytton: Zanoni. Opowieść o różokrzyżowcu. Romans mistyczny z czasów Rewolucji Francuskiej. Sandomierz 2015

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

  • Słówniczek muzyczny. (według Harrasa), Warszawa 1887

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Krzysztof Tomasik, Homobiografie, Warszawa 2014.
  2. a b c d e f Maria Podraza-Kwiatkowska, Maria Jakubina Komornicka, ipsb.nina.gov.pl [dostęp 2020-04-28] (pol.).
  3. Anzelm Teodor Dzwonkowski h. Przeginia. sejm-wielki.pl [dostęp 2020-05-03].
  4. Brygida Helbig-Mischewski, Cambridge: A Factory of Mediocrity. Maria Komornicka’s Reportage “Youth’s Paradise” (1896), „Rocznik Komparatystyczny”, 7, 2016, ISSN 2081-8718 [dostęp 2018-05-22] (ang.).
  5. Lemański Jan, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-07-07].
  6. Maria Dernałowicz, Piotr Odmieniec Włast, „Twórczość”, nr 3, 1977, s. 79–95.
  7. Maria Komornicka-Lemańska, Moje Cmentarze.
  8. Katarzyna Ewa Zdanowicz, Kto się boi Marii K.? Sztuka i wykluczenie, Katowice 2004.
  9. Sebastian Duda, Poetka, która stała się poetą, „Ale historia: Tygodnik historyczny”, nr 22 (72), 3 czerwca 2013, s. 3–4.
  10. Lidia Ostałowska, Przemiana, [w:] Kobiety, które igrały z bogami, Warszawa 2010, s. 39–50.
  11. Pomnik Marii Komornickiej stanął w Grabowie nad Pilicą. Muzeum Kazimierza Pułaskiego w Warce, marzec 2009. [dostęp 2016-12-19].
  12. Maria Komornicka – lipiec 2016.
  13. Konkurs im. M. Komornickiej, dkkozienice.pl [dostęp 2020-04-28].
  14. Marja Komarnicka, Szkice, polona.pl [dostęp 2020-04-28].
  15. Forpoczty. Książka zbiorowa napisana przez Wacława Nałkowskiego, Maryę Komornicką i Cezarego Jellentę., polona.pl [dostęp 2020-04-28].
  16. Marya Komornicka., Baśnie ; Psalmodye, polona.pl [dostęp 2020-04-28].
  17. Zanoni. Powieść z czasów rewolucyi francuskiej. T. 1, Lytton Edward Bulwer, Maryi Komornickiej., polona.pl [dostęp 2020-04-28].
  18. Zanoni. Powieść z czasów rewolucyi francuskiej. T. 2, Lytton Edward Bulwer, Maryi Komornickiej., polona.pl [dostęp 2020-04-28].
  19. Zanoni. Powieść z czasów rewolucyi francuskiej. T. 3, Lytton Edward Bulwer, Maryi Komornickiej., polona.pl [dostęp 2020-04-28].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]