Piotrków Trybunalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Piotrków”. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Piotrków Trybunalski
Widok na stare miasto, ulica Słowackiego, dawna piotrkowska Manufaktura, uliczka przy rynku, Zamek Królewski, panorama rynku
Widok na stare miasto, ulica Słowackiego, dawna piotrkowska Manufaktura, uliczka przy rynku, Zamek Królewski, panorama rynku
Herb Flaga
Herb Piotrkowa Trybunalskiego Flaga Piotrkowa Trybunalskiego
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat miasto na prawach powiatu
Prawa miejskie XIII w.
Prezydent Krzysztof Chojniak[1]
Powierzchnia 67,24 km²
Populacja (2015.12.31)
• liczba ludności
• gęstość

74 500
1130 os./km²
Strefa numeracyjna
44
Kod pocztowy 97-300 do 97-312
Tablice rejestracyjne EP
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Piotrków Trybunalski
Piotrków Trybunalski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Piotrków Trybunalski
Piotrków Trybunalski
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Piotrków Trybunalski
Piotrków Trybunalski
Ziemia 51°24′24″N 19°41′44″E/51,406667 19,695556
TERC
(TERYT)
1062011
Urząd miejski
Pasaż Rudowskiego 10
97-300 Piotrków Trybunalski
Strona internetowa

Piotrków Trybunalskimiasto na prawach powiatu w centralnej Polsce, położone na zachodzie Równiny Piotrkowskiej.

Piotrków był miastem królewskim[2] w starostwie piotrkowskim w powiecie piotrkowskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wieku[3]. Dopełnienie nazwy o przymiotnik Trybunalski nastąpiło po II wojnie światowej[4]. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 48. w Polsce. Według danych z 31 grudnia 2015 miasto miało 74 500 mieszkańców.

Toponimia[edytuj]

Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трибунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – פּעטריקעװ, Petrikew; język niemiecki – Petrikau.[potrzebny przypis] Liczba ludności w grudniu 2015 – 74 500 osób.

Położenie[edytuj]

Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 67,24 km²[5].

Według danych z 2002[6] powierzchnia miasta to 67,26 km², co stanowi 0,37% powierzchni całego województwa łódzkiego. Struktura powierzchni miasta:

  • użytki rolne 52%
  • użytki leśne 21%

Historia[edytuj]

Budynek sądu w Piotrkowie
Panorama rynku na starym mieście

Historia Żydów w Piotrkowie[edytuj]

Mała Synagoga (1775 r.)

Miasto posiadało zakaz osiedlania się Żydów – przywilej de non tolerandis Judaeis. Dopiero w XVI w. ludność żydowska zamieszkała w okolicach Piotrkowa zaczęła przybywać na targi i jarmarki. W 1657 wojska Stefana Czarnieckiego dokonały krwawego pogromu Żydów w Piotrkowie. W 1679 król Jan III Sobieski zezwolił na założenie kahału, synagogi, kirkutu, mykwy, rzeźni i sklepów. W 1765 mieszkało tu 1107 Żydów. Piotrków Trybunalski był jednym z najważniejszych w Polsce żydowskich ośrodków wydawniczo-drukarskich.

W 1939 mieszkało tu ok. 11 tys. osób pochodzenia żydowskiego[10]. W październiku 1939 Niemcy utworzyli tu pierwsze getto na ziemiach polskich. Uwięzili w nim ok. 25 tys. osób z Piotrkowa i okolic. W dniach 15-21 października 1942 ok. 22 tys. osób wywieźli do obozu zagłady w Treblince[11].

Klimat[edytuj]

Miesiąc I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Najwyższa temperatura dzienna (°C) +11,2 +5,1 +12,7 +21,1 +25,3 +28,9 +32,1 +30,8 +23,9 +23,0 +10,6 +7,9
Najniższa temperatura dzienna (°C) –31,2 –13,2 –6,4 –3,9 +1,8 +1,8 +8,0 +5,6 +2,1 –3,2 –2,9 –10,0
Źródło: Typowe lata meteorologiczne i statystyczne dane klimatyczne dla obszaru Polski do obliczeń energetycznych budynków

Demografia[edytuj]

Dane z 2006:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 79 961 100 42 553 53 37 428 47
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1188,7 630 558,7

Piramida wieku mieszkańców Piotrkowa Trybunalskiego w 2014 roku [12].

Piramida wieku Piotrkow Trybunalski.png

Wskaźniki ekonomiczne[edytuj]

Średni dochód na jednego mieszkańca dla Piotrkowa Trybunalskiego wynosi 2435,34 zł[6]. Według danych z grudnia 2010[13] w mieście było 4 tys. osób bez pracy a stopa bezrobocia wynosiła 5,17%.

Podział na osiedla[edytuj]

W Piotrkowie Trybunalskim nazwa „osiedle” ma dwa znaczenia: 1/ Tradycyjne – istniejące osiedla 2/ Administracyjne – Jednostki Pomocnicze Gminy (odpowiednik dzielnic w większych miastach lub sołectw w gminach) W niektórych przypadkach nazwy pokrywają się: np. Wierzeje.

Panorama północnej części Piotrkowa Trybunalskiego

System TERYT wyróżnia następujące integralne części miasta: Belzatka, Budki, Bugaj, Byki, Byki-Kolonia, Daszówka, Dymacz, Karolinów, Kleszcz, Krakówka, Meszcze, Michałów, Moryca, Pawłówka, Raków, Raków Mały, Szczekanica, Świerczów, Twardosławice, Wierzeje[14].

Gospodarka[edytuj]

Budynek dawnej Piotrkowskiej Manufaktury przy ulicy Sulejowskiej

Od XIX w. ośrodek przemysłu, m.in. szklarskiego (huty „Kara”, „Hortensja”, „Feniks”), włókienniczego (Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego „Sigmatex” – dawna Piotrkowska Manufaktura), maszynowego (Fabryka Maszyn Górniczych „Pioma”, Warszawskie Zakłady Mechaniczne – Polskie Zakłady Lotnicze WZM-PZL). Jedno z dwóch głównych miast PBOP.

Znajduje się tutaj także galeria rozrywkowo-handlowa Focus Mall, otwarta 13 listopada 2009 oraz Galeria „Stary Areszt”, znajdująca się w budynkach dawnego aresztu – usytuowana w okolicach starego miasta.

Logistyka[edytuj]

Ze względu na dogodne położenie miasta, wokół miasta powstało kilka rozbudowanych centrów logistycznych.

Przemysł[edytuj]

Piotrków to także przemysł meblowy (Piotrkowska Fabryka Mebli), papierniczy, szklarski oraz włókienniczy. Swoją siedzibę ma tutaj Emerson, potentat w produkcji papieru komputerowego. W południowej części miasta działa nowoczesny regionalny browar „Kiper” produkujący doceniane Piwa różnego rodzaju. Działa tutaj także duża ilość lokalnych i regionalnych firm budowlanych czy deweloperskich takich jak „PPHU Zbigniew Wilk” czy „Rudecki”.

Przemysł maszynowy[edytuj]

Przemysł włókienniczy[edytuj]

  • Sigmatex Sp. z o.o. produkująca dzianiny.

Transport[edytuj]

Schemat przedstawiający północno-zachodnią obwodnicę i docelowy układ komunikacyjny Piotrkowa Trybunalskiego
Fragment trasy W-Z

Transport drogowy[edytuj]

Piotrków Trybunalski stanowi ważny węzeł komunikacyjny. Przez miasto przebiegają drogi krajowe i międzynarodowe:

Drogi wojewódzkie:

Miasto posiada bardzo rozbudowany system obwodnic w którego skład wchodzą obwodnice:

W planach jest także budowa obwodnicy śródmiejskiej, mającej być w przyszłości drogą alternatywną dla płatnej autostrady A1 oraz obwodnicy południowej. W mieście znajduje się także lotnisko z utwardzonym pasem startowym.

Transport autobusowy[edytuj]

Dworzec autobusowy w Piotrkowie Trybunalskim

Głównym przewoźnikiem międzymiastowym jest Przedsiębiorstwo PKS Piotrków Trybunalski (aktualnie należące go grupy Mobilis). Obsługuje linie dalekobieżne do Warszawy, Lublina i Wrocławia oraz linie lokalne do Łodzi, Sulejowa, Tomaszowa Mazowieckiego, Przedborza, Bełchatowa, Żarnowa i innych miejscowości. Ważną rolę odgrywają też zrzeszeni przewoźnicy prywatni, obsługujący linie miejskie oraz podmiejskie, w tym do Sulejowa, Bełchatowa i Tomaszowa.

Komunikacja miejska[edytuj]

W Piotrkowie Trybunalskim istnieje komunikacja autobusowa, obsługiwana przez MZK Piotrków Trybunalski, oraz linie obsługiwane przez przewoźników prywatnych.

W lutym 2014 MZK Piotrków Trybunalski obsługuje 10 linii autobusowych (numery „0” – „10”) i dysponowało następującym taborem:

Dodatkowo w Piotrkowie Trybunalskim funkcjonują linie przewoźników prywatnych, a także mnóstwo minibusów.

Transport kolejowy[edytuj]

Przez stacje Piotrków przechodzi: Linia kolejowa nr 1

W Piotrkowie ponadto ma swój początek Linia kolejowa nr 24 przez Bełchatów do stacji Biały Ług.

Po istniejącej dawniej Piotrkowskiej Kolei Wąskotorowej do Sulejowa pozostały jedynie budynki stacji, tory w obrębie miasta bądź już zostały rozebrane, bądź zostaną rozebrane w najbliższym czasie.

Transport lotniczy[edytuj]

W Piotrkowie Trybunalskim działa lotnisko sportowe zdolne do przyjmowania samolotów kategorii dyspozycyjnej czy taksówek powietrznych.

Najbliższym portem lotniczym jest oddalony od centrum Piotrkowa Trybunalskiego o 42 km Międzynarodowy Port Lotniczy im. Władysława Reymonta w Łodzi. Ponadto miasto jest oddalone o około 133 km od Portu lotniczego Warszawa Okęcie i około 137 km od Portu Lotniczego Katowice-Pyrzowice.

W 2008 przy ul. Rakowskiej otworzono sanitarne lądowisko.

Turystyka[edytuj]

Ulica Grodzka na starym mieście
Ulica Szewska

Stare Miasto z zachowanym średniowiecznym układem urbanistycznym.

Zabytki[edytuj]

Wieża ciśnień (1925-1927)

Architektura współczesna:

  • Bank Pekao S.A. przy al. Armii Krajowej
  • Kryta Pływalnia OSiR przy ul. Belzackiej (budowana w latach 1999-2000)
  • Kościół pw. Miłosierdzia Bożego przy ul. Łódzkiej
  • Kościół pw. NMP Królowej Pokoju przy ul. Belzackiej (1998)
  • Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej przy ul. Krakowskie Przedmieście
  • Hala sportowa „Relax” (lata 80.)
  • Centrum handlowe Focus Mall przy ul. Słowackiego

Inne miejsca:

Park Poniatowskiego

Informacja turystyczna[edytuj]

Aleja 3 Maja w Piotrkowie
Zamek Królewski, obecnie siedziba muzeum
  • Centrum Informacji Turystycznej[15]
  • PTTK Oddział im. Michała Rawity Witanowskiego Piotrków Trybunalski, Plac Czarnieckiego 10
  • Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim[16]

Szlaki turystyczne[edytuj]

Kultura[edytuj]

Biblioteki[edytuj]

Muzea i galerie[edytuj]

  • Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim
  • Ośrodek Działań Artystycznych

Kina[edytuj]

  • Kino „Pegaz”, działające w ramach Miejskiego Ośrodka Kultury
  • Multipleks Helios (5 sal – Focus Mall)

Inne ośrodki kulturalne[edytuj]

  • Miejski Ośrodek Kultury – „Europejska scena Teatru im. Jaracza” oraz działający w ramach struktur MOK – Ośrodek Edukacji Artystycznej „Wyciągamy dzieci z bramy”.
  • Osiedlowy Klub Kultury „Jaskółczyn” – prowadzący między innymi dziecięce i młodzieżowe zespoły tańca.

Wydarzenia cykliczne[edytuj]

  • Dni miasta (pierwszy pełny weekend czerwca)
  • Międzynarodowy Festiwal Sztuki Akcji – Interakcje – zapoczątkowany w 1999 r.
  • Festiwal Kabaretowy – Trybunały Kabaretowe
  • Dni muzyki kameralnej – organizowane w zabytkowej siedzibie Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim
  • Ogólnopolski konkurs literacki o „Rubinową Hortensję”
  • Ogólnopolski konkurs pianistyczny im. I. J. Paderewskiego – odbywający się od 1991 r., w Państwowej Szkole Muzycznej I i II stopnia w Piotrkowie Trybunalskim
  • Międzynarodowe Spotkania Rzeźbiarzy – Skrzyżowania
  • Ogólnopolski Festiwal Kultury i Sztuki Chrześcijańskiej "Nadzieja"
  • Ogólnopolski Festiwal Kapel Podwórkowych
  • Masa Krytyczna – każdy ostatni piątek miesiąca o godz. 18.00 spod budynku Uniwersytetu Jana Kochanowskiego

Media[edytuj]

Wykaz tradycyjnych mediów piotrkowskich:

Wykaz internetowych mediów piotrkowskich:

Edukacja[edytuj]

Budynek gimnazjum numer 5

Poza tym w Piotrkowie Trybunalskim funkcjonuje obecnie:

  • 14 przedszkoli samorządowych,
  • 13 szkół podstawowych (w tym Szkoła Podstawowa nr 3 w ramach Zespołu Szkolno-Gimnazjalnego nr 1),
  • 5 szkół gimnazjalnych (w tym Gimnazjum nr 3 w ramach Zespołu Szkolno-Gimnazjalnego nr 1),
  • 1 zespół szkolno-gimnazjalny,
  • 11 szkół ponadgimnazjalnych
  • Katolickie Liceum Ogólnokształcące SPSK (Stowarzyszenie Przyjaciół Szkół Katolickich)
  • Katolickie Gimnazjum SPSK
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Sport[edytuj]

Kąpielisko miejskie „Słoneczko”

W latach 1985-1989 w Piotrkowie Trybunalskim odbywały się ogólnopolskie mistrzostwa Breakdance.

Ludzie Piotrkowa Trybunalskiego[edytuj]

Posłowie z Piotrkowa Trybunalskiego (okręg wyborczy)[edytuj]

Prezydenci Piotrkowa Trybunalskiego[edytuj]

Filmy kręcone w Piotrkowie Trybunalskim[edytuj]

Kamienica narożna, tzw. Złoty Róg, na piotrkowskiej starówce – „zagrała” Dom Bankowy Kramera w komedii Vabank

Współpraca międzynarodowa[24][edytuj]

Ul. Miast Partnerskich będąca jednocześnie wschodnią obwodnicą miasta

Współpraca zagraniczna Piotrkowa Trybunalskiego obejmuje przede wszystkim płaszczyznę kulturalną, oświatową, naukową, gospodarczą czy sportową ze swoimi miastami partnerskimi, z którymi podpisało umowę o wzajemnej współpracy oraz z miastami zaprzyjaźnionymi.

Miasta i gminy partnerskie:
Miasto Kraj Data podpisania umowy
Esslingen NiemcyNiemcy 25.09.1992
Mołodeczno BiałoruśBiałoruś 13.03.1996
Równe UkrainaUkraina 07.06.1997
Velenje SłoweniaSłowenia 24.03.1998
Mosonmagyarovar WęgryWęgry 06.08.2001
Mariampol LitwaLitwa 14.09.2002
Vienne FrancjaFrancja 02.07.2005
Neath Port Talbot Wielka BrytaniaWielka Brytania 22.09.2007
Kostroma Federacja RosyjskaRosja 06.06.2009
Miasta zaprzyjaźnione
Udine WłochyWłochy
Schiedam HolandiaHolandia
Žagubica SerbiaSerbia

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Informacja o prezydencie na stronie UM Piotrków Trybunalski. [dostęp 2012-02-13].
  2. Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929, s. 15.
  3. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 65
  4. Dzieje Piotrkowa...
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  6. a b Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  7. Piotrkow24.pl – Twój przewodnik po Piotrkowie Trybunalskim (pol.). piotrkow24.pl. [dostęp 2013-03-20].
  8. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  9. Józef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 324
  10. Por. Michał Zammel, W pułapce gestapo i NKWD. Historia mojego życia. 2012.
  11. Urzędowski Krzysztof, Przyczynek do historii getta...; Piotrków Trybunalski.
  12. http://www.polskawliczbach.pl/Piotrkow_Trybunalski, w oparciu o dane GUS.
  13. 1.
  14. Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-02-22].
  15. Centrum Informacji Turystycznej w Piotrkowie Trybunalskim
  16. Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim, plac Zamkowy 4
  17. www.radiopiotrkow.pl
  18. Archidiecezja Łódź. [dostęp 2009-05-21].
  19. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org) z 6 kwietnia 2015.
  20. Świadkowie Jehowy mają Salę.
  21. Filmowe miejsca – Piotrków Trybunalski.
  22. Nowy film Holland. [dostęp 2010-02-04].
  23. Bitwa Warszawska 1920 w 3D.
  24. Idea Miast Partnerskich

Bibliografia[edytuj]

publikacje
  • Dzieje Piotrkowa Trybunalskiego. Pod red. [prof. ] Bohdana Baranowskiego; Łódź 1989, Wyd. Łódzkie, ISBN 83-218-0546-9
prasa i periodyki
  • Urzędowski Krzysztof, Przyczynek do historii getta w Piotrkowie Trybunalski; [w:] "Biuletyn Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskiej w Łodzi-Instytut Pamięci Narodowej", tom II, Łódź 1990, ss. 35-48.

Linki zewnętrzne[edytuj]