Przejdź do zawartości

Piotrowice (Katowice)

To jest dobry artykuł
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Piotrowice
Część
Ilustracja
Ulica gen. Z. Waltera-Jankego w Piotrowicach
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Konurbacja

górnośląska

Miasto

Katowice

Dzielnica

Piotrowice-Ochojec

W granicach Katowic

1 kwietnia 1951[1]

Data założenia

połowa XV wieku

Strefa numeracyjna

32

Tablice rejestracyjne

SK

SIMC

0937741

Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Piotrowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Piotrowice”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Piotrowice”
Ziemia50°12′30″N 18°58′27″E/50,208333 18,974167[2]
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Piotrowice (niem. Petrowitz, cz. Petrovice) – część Katowic, położona w południowo-zachodniej części miasta, w dzielnicy Piotrowice-Ochojec.

Jest to jedna z najstarszych osad w granicach współczesnych Katowic, której historia sięga historycznej osady Uniczowy. Pierwsza wzmianka o wsi Piotrowice pojawiła się w dokumencie z połowy XV wieku. Piotrowice były do początków XX wieku osadą typowo rolniczą, w której działały młyny, w tym kilka na Ślepiotce. Z biegiem czasu wieś ta przekształciła się w osadę przemysłową, rosła także liczba mieszkańców, a wraz z tym rozwijała się działalność oświatowo-kulturalna. W 1907 roku uruchomiono w Piotrowicach fabrykę maszyn górniczych – późniejszy „Famur”. W kwietniu 1951 roku Piotrowice włączono do Katowic, a w czasach Polski Ludowej powstawały w dzielnicy nowe osiedla mieszkaniowe: Targowisko i Odrodzenia.

Głównymi arteriami drogowymi Piotrowic są: ulica Tadeusza Kościuszki (fragment DK81), ulica Armii Krajowej oraz ulica gen. Z. Waltera-Jankego, zaś północną częścią osady przebiega także linia kolejowa, na której znajduje się przystanek osobowy Katowice Piotrowice. W Piotrowicach działa szereg przedsiębiorstw różnego typu, a ponadto znajdują się tutaj siedziby Szkoły Policji w Katowicach oraz Akademii Górnośląskiej im. Wojciecha Korfantego w Katowicach.

Geografia

[edytuj | edytuj kod]
Rzeka Mleczna na wysokości ulicy Wojska Polskiego

Piotrowice znajdują się w południowo-zachodniej części miasta, w granicach dzielnicy Piotrowice-Ochojec. Od północy graniczą z Zadolem i Ochojcem, od wschodu z Murckami, od południa z Kostuchną, zaś od zachodu z Zarzeczem[3]. Piotrowice pod względem regionalizacji fizycznogeograficznej Polski znajdują się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13)[4], natomiast pod względem historycznym we wschodniej części Górnego Śląska[5].

Historyczna gmina Piotrowice poza samą osadą sięgała także obszarów Zadola, Ochojca i Kostuchny. W Piotrowicach wyróżniano następujące osady i osiedla: Skały, Piasek, Kempa, Zadole, Skotnica, Targowisko, Gać i Kąty, a także kolonie: Kostuchna i Ochojec. Północna granica dawnej gminy Piotrowice biegła wzdłuż Ślepiotki, od wschodu w rejonie linii kolejowej w kierunku Murcek, od południowego wschodu gmina obejmowała tereny Kostuchny, granica Piotrowic z Podlesiem od południowego wschodu biegła na potoku wypływającym do Mlecznej za dzisiejszą ulicą K. Stabika, zaś na zachodzie znajdują się Kąty, które graniczą z Zarzeczem[6].

Pod względem budowy geologicznej Piotrowice położone są w zapadlisku górnośląskim, które wypełnia utwory pochodzące z karbonu (głównie zlepieńce, piaskowce i łupki ilaste zawierające pokłady węgla kamiennego)[7]. Dzielnica położona jest na terenie trzech jednostek morfogenetycznych[8]. Północna część znajduje się w Rowie Kłodnicy, stanowiącym obniżenie tektoniczne wypreparowane w utworach karbonu. Tereny Piotrowic bezpośrednio wzdłuż doliny Mlecznej zawarte są w Obniżeniu Górnej Mlecznej[9], zaś wschodnia część Piotrowic położona jest na Płaskowyżu Murcek, które jest zbudowane z utworów karbońskich[10].

Klimat Piotrowic nie wyróżnia się zbytnio od warunków panujących w całych Katowicach[11], a jedynie jest modyfikowany przez lokalne czynniki (topoklimat). Występuje tu klimat umiarkowany przejściowy z przewagą prądów oceanicznych nad kontynentalnymi[12]. Tereny dzielnicy położone są w dorzeczu dwóch głównych dorzeczy Polski: Wisły i Odry, a pomiędzy nimi przebiega dział wodny I rzędu. Dorzecze Wisły obejmuje południową część dzielnicy, która odwadnia Mleczna, zaś północną część wpływająca do Kłodnicy Ślepiotka[13].

Współcześnie w strukturze przyrodniczej Piotrowic główną rolę odgrywa zieleń urządzona w formie nasadzeń przyulicznych, zieleni podwórek, cmentarzy, placów i skwerów. Na siedliskach zurbanizowanych rozwinęły się m.in. zbiorowiska ruderalne, zasięgiem sięgająca cały obszar dzielnicy. Południowe tereny dodatkowo porasta roślinność terenów porolnych, zaś wschodnia obejmują bory mieszane i lasy mieszane, mające charakter lasów gospodarczych[14]. W Piotrowicach zaznacza się niedostatek ogólnodostępnych terenów zielonych do codziennego wypoczynku. Brak jest tutaj także parków o randze dzielnicowej[15]. Jedynym pomnikiem przyrody w Piotrowicach jest grusza pospolita rosnąca przy ulicy A. Grottgera 10c[16].

Na wschód od Piotrowic znajduje się rezerwat przyrody „Ochojec”, powołany w 1982 roku dla ochrony roślin górskich o reliktowym zasięgu na obszarze Górnego Śląska. Obejmuje on ponad 25-hektarowy fragment rozległego kompleksu lasów w dolinie Ślepiotki[17].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Do XIX wieku

[edytuj | edytuj kod]
Kaplica z 1922 roku przy ulicy ulicy A. Grottgera 3, wybudowana w miejscu dawnej kaplicy powstałej na mogiłach zm. żołnierzy w bitwie z 1644 roku

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie obecnych Piotrowic pochodzą z okresu neolitu (ok. 5000 lat temu). Zostały one odkryte w latach 1925–1938 na północnych krańcach, przy granicy z Ochojcem w dolinie Ślepiotki. Była to osada kultury przedłużyckiej. Kultura ta znała ogień i garncarstwo, wykopano także narzędzia krzemienne[18].

Pierwsza historyczna wzmianka w dokumentach o terenach współczesnych Piotrowic datowana jest na rok 1287 i pochodzi z dokumentu wystawionego w Rybniku przez księcia raciborskiego Mieszka. Dokument ten wskazuje m.in. na las – Popowe Kąty, które znajdowały się na północ od Głębokiego Dołu i na wschód od szosy do Zarzecza. Las ten znajdował się rejonie Kątów Piotrowickich[19].

Same zaś Piotrowice są jedną z najstarszych osad w granicach współczesnych Katowic. Tworzyły one wraz z Podlesiem i Zarzeczem jedną wieś – Uniczowy[20]. Wsie te z biegiem czasu się usamodzielniły, zaś początkowo były ona pisane wraz z określeniem Uniczowy. Dawna zaś nazwa Uniczowy z biegiem czasu ulegała natomiast zapomnieniu – przetrwała ona natomiast w nazwie jednej z katowickich ulic – ulica Uniczowska[21].

Pierwsza wzmianka o wsi komornej Piotrowice pochodzi z połowy XV wieku, w którym ówczesny książę pszczyński Janusz Raciborski zatwierdził wolnemu sołtysowi Piotrowic (Petrowicz-Uniczowa) Piotrowi Ostrzeżonemu prawo do posiadania karczmy, młyna, stawików i gruntów[20]. Sama zaś nazwa Piotrowice przypuszczalnie pochodzi od imienia sołtysa Piotra, który stał się wolnym sołtysem i otrzymał dziedziczną funkcję sołtysa[22]. Właścicielami wsi Piotrowice, po usamodzielnieniu się Podlesia i Zarzecza, był ród Promnitzów, a następnie kolejni właściciele ziemi pszczyńskiej – książęta Anhalt-Köthen i Hochbergowie[20].

W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 roku wieś została wymieniona jako Petrowicze Vnicziowy[23] (bądź Petrowicze Unitzowy)[24]. W dokumentach dotyczących Piotrowic w XVI wieku człon Uniczowy nie był już przeważnie używany[25]. Według urbarza pszczyńskiego z 1593 roku, w Piotrowicach mieszkało 10 kmieci, sołtys Maciej i 5 zagrodników. Działał wówczas również należący do sołtysa młyn[26]. W 1629 roku w Piotrowicach działała karczma, zaś w początkach XVIII wieku funkcjonowały tutaj cztery tego typu zakłady[27].

Piotrowice i Ochojec na mapie z 1800 roku

W dniu 28 sierpnia 1644 roku podczas wojny trzydziestoletniej doszło w rejonie Piotrowic do bitwy wojsk szwedzkich z połączonymi wojskami, zgromadzonymi w ramach układu księcia pszczyńskiego Zygfryda II Promnitza i biskupa krakowskiego Piotra Gembickiego w celu wypędzenia wojsk szwedzkich z okolicy. Wojska te zebrały się pod Tychami. Jeden z dwóch hufców pod dowództwem Żogoły ruszył w stronę Piotrowic, atakując znajdujący się we wsi szwedzki obóz sztabowy. Wojska te wyparły Szwedów w kierunku Mikołowa[28]. Jeszcze w tym samym roku w rejonie dzisiejszej ulicy A. Grottgera 3 postawiono na mogiłach poległych żołnierzy kaplicę[29].

W XVII wieku obszar Piotrowic był znacznie większy niż obecnie. Z zachowanego dokumentu wystawionego 22 lipca 1649 roku[29] w Pszczynie wynika, że Piotrowice graniczyły bezpośrednio z Mysłowicami, Załężem i Kuźnicą Bogucką[29]. W połowie XVII wieku wieś posiadała folwark na terenie obecnego Ochojca oraz kolonię – obecne Zadole[20]. Od XVII wieku w Piotrowicach funkcjonowały trzy młyny wodne: dwa na Ślepiotce oraz jeden w centrum wsi, na rzece Mlecznej, wówczas zwanej Dupina[20].

Od połowy XVIII wieku następował rozwój miejscowości w związku z uruchomieniem traktu handlowego wiodącego z Mikołowa do Mysłowic, który wykorzystywano m.in. do przewozu wielickiej soli[20]. Piotrowice były miejscowością graniczną ziemi pszczyńskiej, zaś na granicy Piotrowic i Ochojca znajdował się punkt poboru cła drogowego[19]. W 1795 roku w Piotrowicach na Ślepiotce działał młyn – ówczesnym właścicielem był Jan (Jonek) Gruszka[30].

Od XIX wieku do II wojny światowej

[edytuj | edytuj kod]

W XIX wieku wieś liczyła już blisko 800 mieszkańców – w 1830 roku Piotrowice liczyły 751 mieszkańców[31]. W 1819[32] (bądź w 1818[31]) roku założono pierwszą szkołę, w której w latach 1847–1850 uczył Karol Miarka – pisarz i działacz narodowy. Starania o budowę nowej szkoły rozpoczęto w 1856 roku[31]. W dniu 28 czerwca 1885 roku doszło do pożaru, w którym spłonęła szkoła oraz kilka sąsiednich domów[33].

W 1874 roku podczas pruskiej reformy administracji ustanowiono okręgi urzędowe, obejmujące kilka gmin i obszarów dworskich – Amtsbezirk[34]. Powołano także okręg urzędowy Piotrowice (niem. Amtsbezirk Petrowitz), w skład którego weszły gminy wiejskie Ligota i Piotrowice i obszar dworski Piotrowice[35]. Do gminy Piotrowice zaś poza samą wsią należała także Kostuchna, zaś do obszaru dworskiego Piotrowice należał m.in. przysiółek Ochojec[36].

Tablica na budynku przy ulicy Armii Krajowej 104, upamiętniająca miejsce, gdzie znajdowała się szkoła, w której nauczał Karol Miarka

W 1879 roku powstała droga łącząca Mikołów z Katowicami przez Piotrowice. Piotrowicki odcinek tej drogi to obecna ulica gen. Z. Waltera-Jankego[37].

Na początku XX wieku Piotrowice zaczęły zmieniać swój charakter wsi rolniczej, stopniowo przekształcając się w osadę przemysłową[31]. W 1910 roku liczyły już około 3500 mieszkańców, z których część znalazła zatrudnienie w przemyśle i górnictwie[31]. Dało to początek zorganizowanej aktywności związkowej, politycznej i kulturalnej w gminie. Jeszcze w tym samym roku powstała w Piotrowicach filia Związku Zawodowego Polskiego, działała także komórka Polskiej Partii Socjalistycznej założona w 1908 roku. Zorganizowano oddziały Towarzystwa Czytelni Ludowych. Już od 1912 roku działało tu Towarzystwo Śpiewu „Jutrzenka” (powołane w 1911 roku[38]), Rada Chłopska, a od 1920 roku Związek Towarzystw Polek i Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Centrum kulturalnym stał się wówczas park w Zadolu, z amfiteatrem. Z kolei część ludności niemieckiej, zwłaszcza nauczycieli i urzędników, działała w Ostmarkenverein, organizacji której programowym celem było propagowanie kultury niemieckiej[31].

Ruiny dawnego młyna nad Ślepiotką (2008)

W dniu 19 lutego 1919 roku w Piotrowicach i Kostuchnie z inicjatywy Piotra Gierlotki i Karola Stabika powołano oddział Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska[39]. W tym samym dniu w mieszkaniu Michała Gierlotki przy późniejszej ulicy ks. dr. S. Wilczewskiego odbyło się zaprzysiężenie pierwszych członków piotrowickiego oddziału POW[40]. Oddział piotrowickiej grupy POW przekształcono w kompanię powstańczą 1. Pułku Pszczyńskiego 2. Baonu pod dowództwem Leopolda Kocmy[39]. W Piotrowicach w dniu 18 czerwca 1919 roku zorganizowano spotkanie komendantów POW powiatu pszczyńskiego, w którym domagano się rozpoczęcia powstania jeszcze w czerwcu 1919 roku[41]. Spotkanie w Piotrowicach zorganizowano także 12 sierpnia tego samego roku[42]. W dniu 17 sierpnia 1919 roku doszło do wybuchu pierwszego powstania śląskiego[42]. W Piotrowicach grupa powstańców zebrała się, by połączyć się z grupą POW z Kostuchny. W lasach pod Czułowem doszło do wymiany ognia pomiędzy powstańcami a oddziałami Grenzschutzu[43]. Drugie powstanie śląskie wybuchło 19 sierpnia 1920 roku. Dzień później grupa powstańców z Piotrowic przeprowadziła atak w lesie na przejeżdżający szosą mikołowską 15-osobowy oddział niemieckiej policji SiPo[44]. W plebiscycie 89% mieszkańców gminy oraz prawie wszyscy mieszkańcy obszaru dworskiego (58 przeciwko 1 głosowi[45]) opowiedziało się za przynależnością Górnego Śląska do Polski[31]. Do trzeciego powstania śląskiego doszło w nocy z 2 na 3 maja 1921 roku[46]. Komendantem powstańców z Piotrowic był Piotr Gierlotka, a dowódcą kompanii Wilhelm Widuch. Kompania ta wchodziła w skład I Batalionu Pułku Pszczyńskiego. Powstańcy walczyli m.in. w Strzebniowie i pod Górą św. Anny. Piotrowice po powstaniach znalazły się w Polsce, w autonomicznym województwie śląskim[47].

W okresie międzywojennym nastąpiła rozbudowa miejscowości. Nowe domy budowano m.in. wzdłuż dzisiejszych ulic Armii Krajowej i gen. Z. Waltera-Jankego[48]. Jeszcze 1907 roku powstała tutaj fabryka urządzeń i maszyn górniczych (późniejszy „Famur”)[31]. W 1933 roku rozpoczęło działalność kino „Piast”[49]. W 1936 roku ustanowiono w Piotrowicach parafię katolicką pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa[48]. W 1938 roku część obszaru gminy Piotrowice wcielono do Katowic[50], zaś pozostałą część 1 kwietnia (bądź w marcu[48]) 1939 roku decyzją Sejmu Śląskiego zmieniła przynależność administracyjną, przechodząc z powiatu pszczyńskiego do powiatu katowickiego[51].

II wojna światowa i okres powojenny

[edytuj | edytuj kod]

W okresie niemieckiej okupacji Polski, w Piotrowicach działało tajne harcerstwo pod przywództwem Karola Kornasa, aresztowanego przez Niemców i straconego w Berlinie w 1942 roku oraz Związek Walki Zbrojnej – później Armia Krajowa. Z Piotrowiczan działali w niej bracia Bolesław i Władysław Wiechułowie, obecnie patronujący jednej z ulic. W pobliżu stacji kolejowej, w budynkach ZNTK, okupant zorganizował obóz pracy dla więźniów narodowości polskiej, rosyjskiej i ukraińskiej[48].

Fragment osiedla Targowisko z końca lat 70. XX wieku

Po 1945 roku Piotrowice ponownie zaczęły się rozwijać. Otwarto pierwszą szkołę średnią: Zespół Szkół Poligraficznych, rozbudowywała się „Piotrowicka Fabryka Maszyn” (późniejszy „Famur”), wzrastała liczba mieszkańców – zaraz po II wojnie światowej sięgała ona w całej gminie poziomu 10 tysięcy osób[52]. W dniu 1 kwietnia 1951 roku zniesiono powiat katowicki, a jednocześnie w granice Katowic włączono m.in. gminę Piotrowice[53]. Mimo tego faktu nadal funkcjonował w Piotrowicach Urząd Stanu Cywilnego, udzielano ślubów i prowadzono ewidencję zgonów[54] aż do 1974 roku, gdy piotrowicki USC zlikwidowano[55]. Natomiast nigdy jak dotąd Piotrowice nie były dzielnicą administracyjną. W podziale takim, ustanowionym 5 października 1954 roku, Piotrowice znalazły się w dzielnicy administracyjnej Ligota[56]. Podział Katowic na dzielnice został zniesiony w 1973 roku[57].

Osiedle Odrodzenia w okolicach lat 80. XX wieku

W związku ze wzrostem liczby mieszkańców budowano nowe bloki mieszkalne i osiedla. W latach 70. zbudowano bloki mieszkalne przy ulicy T. Kościuszki, w latach 80. XX wieku w Piotrowicach znalazła się siedziba spółdzielni mieszkaniowej „Silesia”, pod jej administracją znajdują się wzniesione w tej dekadzie osiedle Targowisko[52], zbudowane na terenie dawnego targowiska gminnego (między ulicami Szewską, Jastrzębią, Zbożową, Targową i gen. Jankego) oraz os. Żurawia (ul. Żurawia i Sobocińskiego)[58]. Na granicy z Ochojcem, na terenie dawnych pól uprawnych, wzniesiono osiedle mieszkaniowe dla 20 tysięcy mieszkańców: osiedle Odrodzenia. Równolegle rozwijało się budownictwo indywidualne, a od lat 90. XX wieku także deweloperskie, zagospodarowano pod budowę domków szeregowych teren między ulicami A. Kostki-Napierskiego a Głuszców oraz przy ulicy K. Kornasa i ulicy ks. dr. S. Wilczewskiego[52].

Dnia 16 września 1991 roku Rada Miejska w Katowicach przyjęła uchwałę, na mocy której podzielono Katowice na 22 pomocnicze jednostki samorządowe i 22 obszary ich działania. W tym czasie powołano także jednostkę samorządową nr 19 Ochojec – Piotrowice (późniejsza dzielnica Piotrowice-Ochojec), w której znalazły się Piotrowice[59].

W dniu 21 listopada 2001 roku oddano do użytku wiadukt nad ulicą Armii Krajowej, którym obecnie odbywa się ruch pociągów. W latach 80. i 90. szlabany przed funkcjonującym wówczas przejazdem kolejowo-drogowym w Piotrowicach były opuszczone 13-14 godzin na dobę, a czas oczekiwania samochodów przed przejazdem sięgał 50 i więcej minut[60]. W dniu 12 kwietnia 2021 roku z udziałem premiera Mateusza Morawieckiego i prezydenta Katowic Marcina Krupy oddano do użytku węzeł drogowy na skrzyżowaniu ulic T. Kościuszki i Armii Krajowej. Prace modernizacyjne rozpoczęto w 2018 roku, a w ramach tej inwestycji powstało dwupoziomowe skrzyżowanie ulic, z czego dołem poprowadzono ciąg DK81[61].

Demografia

[edytuj | edytuj kod]

W 1840 roku w Piotrowicach znajdowały się 42 domy, w których mieszkało 751 osób[62], zaś w 1871 roku gmina liczyła 1403 osoby, z czego urodzonych w Piotrowicach było 1073, zaś przybyłych 330. W strukturze wyznaniowej dominowali mieszkańcy wyznania rzymskokatolickiego – 1382 osoby. Ponadto żyło 9 ewangelików i 12 Żydów[62]. W 1910 roku podczas pruskiego spisu powszechnego odnotowano w Piotrowicach 3659 osób mówiących tylko w języku polskim, 304 mówiących po niemiecku i 3 mówiące obydwu językach. W 1934 roku w gminie Piotrowice, a której znajdowały się także: Ochojec, część Kostuchny, Zadole i Kąty, mieszkało 8195 mieszkańców, w tym 86 ewangelików i 11 Żydów[63]. Gmina Piotrowice w 1936 roku liczyła 8066 mieszkańców[48]. Po II wojnie światowej w Piotrowicach mieszkało około 7,5 tysiąca osób, zaś w całej gminie około 10 tysięcy[52].

Na poniższym wykresie przedstawiono rozwój demograficzny wsi i późniejszej gminy Piotrowice w latach 1629–1938:

Źródła danych: 1629[64]; 1780[64]; 1825[65]; 1840[64][62] (wg innego źródła[31] tyle samo mieszkańców było w 1830 roku); 1861[64]; 1871[65]; 1885[66] 1891[65]; 1900[65] (wg innego źródła[31] w 1900 roku mieszkały 2053 osoby); 1905[66] (według innego źródła[64] w gminie mieszkało wówczas 2931 osób); 1910[66] (według innego źródła[64] Piotrowice liczyły wówczas 3500 osób); 1931[64]; 1934[65]; 1938[64]

Gospodarka

[edytuj | edytuj kod]
Biurowce firmy „Famur” przy ulicy Armii Krajowej

Początki przemysłu w Piotrowicach sięgają XX wieku. W 1907 roku powstała tutaj fabryka urządzeń i maszyn górniczych[31] – w późniejszych latach jeden z największych zakładów przemysłu metalowego[67]. Fabryka ta od 1930 roku nosiła nazwę Piotrowickiej Fabryki Maszyn. Zatrudniała ona około 80-250 pracowników[48]. W 1966 roku zakład zmienił nazwę na „Famur”[68]. Piotrowicka Fabryka Maszyn „Famur” w latach 60. i 70. XX wieku przeszedł dalszą modernizację. W 1975 roku wyprodukowano w niej 168 kombajnów górniczych, 700 pomp i 350 silników hydraulicznych. W tym czasie zakład ten był w światowej czołówce producentów sprzętu dla górnictwa[69].

Szyb „Zygmunt” dawnej Kopalni Węgla Kamiennego „Murcki”

Wraz z powstaniem gminy rozwijało się w Piotrowicach także rzemiosło. Na początku XX wieku działały tutaj warsztaty wszystkich podstawowych rzemiosł[70]. Jeszcze w XIX wieku działało tu kilka kuźni. Ponadto przed I wojną światową swoje zakłady mieli tutaj: stolarze, elektrycy, szewcy, piekarze, krawcy, rzeźnicy i fryzjerzy[71]. Po I wojnie światowej, przy ulicy Kasztanowej Boronowscy otworzyli zakład fotograficzny „Gloria”, zaś ich synowie byli fotografami zawodowymi. Zakład fotograficzny powstał także przy ulicy gen. Z. Waltera-Jankego 167. Warsztat w Piotrowicach miał także od 1923 roku kamieniarz Józef Mendecki, a po II wojnie światowej jego syn. W okresie międzywojennym działała tutaj betoniarnia. Ponadto znajdowały się tutaj dwie rozlewnie piwa i wód mineralnych, a także działał wyrób konserw[72]. Na początku lat 60. XX wieku w rejonie późniejszego osiedla Targowisko powstała giełda owocowo-warzywna. Była to całodobowa hurtownia, działająca do czasu wybudowania w jej miejscu nowego osiedla mieszkaniowego[73].

W Piotrowicach występują pod ziemią bogate pokłady skały wapiennej, co doprowadziło do rozwoju w przeszłości do rozwoju górnictwa tych kruszyw. W pracach topograficznych z 1860 roku wskazano, iż na obszarze powiatu pszczyńskiego w tamtym czasie działało 26 dużych pieców wapiennych, w tym w Piotrowicach[74]. W 1896 roku książę pszczyński wydał koncesję na wydobywanie wapienia w Piotrowicach. Wapienniki wybudowano po obydwu stronach obecnej ulicy Armii Krajowej, w okolicy cmentarza. Najwięcej wapna palonego sprzedano w 1908 roku – 2538 m³. Ostatni piec wapienny rozebrano w 1959 roku[75].

W 1921 roku w Piotrowicach w miejscu zakładów konstrukcji żelaznych „Elevator” powstały Warsztaty Naprawcze Taboru Kolejowego[67]. W warsztatach przeprowadzano naprawy wagonów kolejowych. Po II wojnie światowej zakłady te przekształcono w Kolejowe Zakłady Zabezpieczenia Ruchu i Łączności PKP[76].

W 1931 roku, pomiędzy Piotrowicami a Kostuchną, w lesie brzozowym przy Skotnicy, zaczęły powstawać biedaszyby. Wydobywano w nich węgiel kamienny z pola „Emanuel”, z pokładu 318 o miąższości 2,8 m, a szyby były kopane do 18 m głębokości. Wydobywanie w nich węgla kamiennego trwało do 1938 roku[77]. Przy piotrowickim cmentarzu kopalnia „Murcki” w październiku 1983 roku rozpoczęła budowę szybu wentylacyjnego „Zygmunt”. Szyb ten oddano do użytku 28 lutego 1989 roku[78].

Placówki handlowo usługowe w Piotrowicach współcześnie koncentrują się w rejonie skrzyżowania głównych ulic w obrębie dawnych, silnie przekształconych wsi – w tym przypadku to skrzyżowanie ulic Armii Krajowej i Z. Waltera-Jankego[79].

Transport

[edytuj | edytuj kod]
Ulica Armii Krajowej na wysokości przystanku osobowego Katowice Piotrowice (widok w kierunku północnym)

Głównym ciągiem komunikacyjnym w Piotrowicach jest 81, w przebiegu której w dzielnicy przebiega ulica Tadeusza Kościuszki. Droga ta stanowi wylot w kierunku południowym do Mikołowa, Żor i Skoczowa. Stanowi ona także bezpośrednie połączenie Piotrowic ze Śródmieściem[80]. Droga ta krzyżuje się z biegnącą południkowo ulicą Armii Krajowej. Ulica ta jest drogą powiatową o klasie drogi zbiorczej (Z)[81] i łączy Piotrowice od północy z Ligotą przez Zadole, zaś na południe z Kostuchną i Podlesiem. W centrum Piotrowic ulica Armii Krajowej krzyżuje się z inną ważną drogą w dzielnicy: ulicą generała Zygmunta Waltera-Jankego. Łączy ona od zachodu część Piotrowic – Kąty Piotrowickie z Ochojcem i dalej z Brynowem. Ulica ta jest także drogą powiatową klasy Z[81]. Do pozostałych ważniejszych dróg w Piotrowicach należą m.in.: ulica Aleksandra Kostki-Napierskiego, ulica ks. dr. Stanisława Wilczewskiego i ulica Wojska Polskiego.

Ulica T. Kościuszki w Piotrowicach (widok w kierunku Śródmieścia)

W Piotrowicach znajduje się węzeł kolejowy, w którym rozchodzą się linie kolejowe z Katowic w dwóch kierunkach: do Bielska-Białej oraz Rybnika, a dalej Zebrzydowic i granicy państwa. Przez tereny Piotrowic przebiegają linie: 139 Katowice – Zwardoń[82] i 140 Katowice Ligota – Nędza[83]. Pierwsza trasa kolejowa na terenie Piotrowic została otwarta 20 stycznia 1858 roku. Był to fragment linii kolejowej, który połączył Mikołów z Ligotą (obecnie Katowice Ligota) o długości 9 km (bądź też była to otwarta 30 kwietnia 1856 roku linia na odcinku Ligota – Orzesze[83]). Trasę tę wybudowało Towarzystwo Kolei Wilhelma. Linię tę na polecenie prezesa Rejencji Opolskiej przedłużono do Katowic. Po połączeniu Katowic z Mikołowem przez Piotrowice kursowały 22 pociągi dziennie[84].

W 1900 roku ruszyły prace nad budową linii łączącej Katowice z Tychami przez Piotrowice. Pierwsze pociągi uruchomiono w 1910 roku – z uwagi na niepewne nasypy wybudowane na byłych stawach, kursowały początkowo tylko lekkie pociągi towarowe. Pociągi pasażerskie ruszyły w 1912 roku (otwarcie linii na odcinku Ligota – Tychy nastąpiło 2 listopada 1902 roku[82]), zaś dopiero po I wojnie światowej w Piotrowicach zatrzymywały się także pociągi do Tychów[60].

Przystanek osobowy Katowice Piotrowice (widok w kierunku Tychów)

Przystanek kolejowy w Piotrowicach oddano do użytku w 1895 roku. Peron znajdował się wówczas po wschodniej stronie ulicy w kierunku Ligoty, zaś przy peronie postawiono budynek dróżnika, w którym także sprzedawano bilety – w pierwszym roku sprzedano ich ponad 3000[33]. Budowę dworca kolejowego na piotrowickim przystanku rozpoczęto w 1912 roku[60].

Największe natężenie ruchu kolejowego przez Piotrowice trwało pod koniec lat 80. XX wieku, zaś w latach 90. ruch ten zmalał na rzecz transportu samochodowego. Uciążliwością był przejazd kolejowy z ulicą Armii Krajowej. W 1999 roku rozpoczęto prace nad budową wiaduktów pod tą ulicą. Ruch samochodowy pod nowymi wiaduktami został uruchomiony 21 listopada 2001 roku[60].

Organizatorem miejskiego transportu zbiorowego na terenie Piotrowic jest Zarząd Transportu Metropolitalnego (ZTM)[85], a transport zbiorowy w granicach osady realizowany wyłącznie w formie połączeń autobusowych. Głównymi przewoźnikami na liniach przebiegających przez Piotrowice są: Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Katowicach i Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Tychach[86].

W Piotrowicach znajduje się łącznie 13 przystanków: Piotrowice Barcelońska, Piotrowice Bukszpanowa Kaplica, Piotrowice Cmentarz, Piotrowice Dworzec PKP, Piotrowice Działowa, Piotrowice Fabryka Maszyn, Piotrowice Miłe Zacisze, Piotrowice Osiedle, Piotrowice Pętla, Piotrowice Skrzyżowanie, Piotrowice Szkoła, Piotrowice Tyska i Piotrowice Wojska Polskiego. Na znajdującym się w centrum Piotrowic, na skrzyżowaniu ulic Armii Krajowej i gen. Z. Waltera-Jankego, czterostanowiskowym przystanku Piotrowice Skrzyżowanie zatrzymywało się, według stanu z połowy maja 2022 roku, 9 linii autobusowych, w tym jedna nocna. Linie te łączą Piotrowice z innymi częściami Katowic, a część z nich także z innymi miastami Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii: z Czeladzią, Mikołowem, Mysłowicami i Tychami[87]

Architektura i urbanistyka

[edytuj | edytuj kod]

Rozwój urbanistyczny

[edytuj | edytuj kod]
Najstarszy dom w Piotrowicach, położony przy ulicy Załogowej 1

Pierwsze osadnictwo w Piotrowicach było lokalizowane w dolinie Mlecznej. Historyczne centrum osady, gdzie ulokowano pierwsze domy, wyznaczają ulice: Kasztanowa, Świerkowa i Wojska Polskiego. Ulice te stanowiły fragment dawnego traktu zwanego Furmańcem[88]. Tradycyjne budownictwo w XVIII i XIX wieku składało się przeważnie z drewnianych budynków o konstrukcji zrębowej i dwutraktowym układem wnętrza, zaś na nadprożu umieszczano napis fundacyjny i datę budowy. Stawiano także domy z cegieł i kamienia, które były kryte dachówką[88]. W 1830 roku w Piotrowicach znajdowały się łącznie 42 domy[31].

Budynek przy ulicy gen. Z. Waltera-Jankego 156

Najstarszym budynkiem w Piotrowicach[89] jest pochodzący z przełomu XIX i XX wieku wiejski dom mieszkalny przy ulicy Załogowej 1[90]. Ponadto do najstarszych budynków na terenie Piotrowic, których historia sięga II połowy XIX wieku, należą domy przy ulicy: A. Grottgera 28, A. Kostki-Napierskiego 15, gen. Z. Waltera-Jankego 183 i 216 oraz Wojska Polskiego 48[91]. Na początku XX wieku Piotrowice ze wsi zaczęły się przekształcać w osadę podmiejską[31]. Wraz ze wzrostem liczby mieszkańców wsi, w tym czasie także zaczęto budować domy wielokondygnacyjne, murowane i otynkowane[88]. Zabudowa powstała w latach 1900–1922 znajduje się w różnych miejscach Piotrowic, a koncentruje się głównie w rejonie ulic: K. Darwina, Kasztanowej, A. Grottgera, gen. Z. Waltera-Jankego i Wojska Polskiego[91]. W latach międzywojennych nastąpił znaczny rozwój urbanistyczny Piotrowic. Nowa zabudowa powstawała wzdłuż ulicy Armii Krajowej oraz ulicy gen. Z. Waltera-Jankego[48]. Po 1934 roku budowano rocznie ponad 200 domów[92].

Fragment osiedla Odrodzenia

W czasach Polski Ludowej pierwsze bloki mieszkalne w Piotrowicach zaczęto budować w drugiej połowie lat 60. XX wieku pomiędzy ulicą T. Kościuszki a ulicą Żurawią. W latach 70. XX wieku Wydział Architektury wspólnie z Komitetem Wojewódzkim KW PZPR przygotował plany wyburzenia historycznych domów celem budowy nowoczesnego centrum Katowic. W wyniku działań miejscowych komitetów oraz kryzysu gospodarczego w 1982 roku odstąpiono od tych planów. Pomimo tego dochodziło do wyburzeń pod nową zabudowę – najwięcej w rejonie Skotnicy oraz przy targowisku[92].

W marcu 1977 roku rozpoczęto prace nad budową osiedla Targowisko[93], powstałego w rejonie ulic A. Fredry oraz gen. Z. Waltera-Jankego. Zostało ono zaprojektowane przez Zygmunta Fagasa[52]. Osiedle to budowano do 1980 roku[58]. Rozwijało się także budownictwo indywidualne i spółdzielcze w postaci domów jednorodzinnych[52].

Na początku lat 80. XX wieku na pograniczu Piotrowic i Kostuchny, w rejonie ulic: Tyska, S. Łętowskiego, A. Kostki-Napierskiego i M. Radockiego, rozpoczęto budowę osiedla Odrodzenia, zaprojektowanego przez wrocławski zespół architektów przy współpracy z katowickim „Inwestprojektem”[52]. Prace budowlane przy osiedlu rozpoczęto w 1979 roku. Było ono fragmentem założenia architektoniczno-urbanistycznego z końca lat 70. XX wieku, przewidujący budowę dużego zespołu osiedli mieszkaniowych na 120 tysięcy osób[58].

Pomniki i tablice pamiątkowe

[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Piotrowic znajdowały się bądź znajdują następujące miejsca pamięci:

Oświata

[edytuj | edytuj kod]
Gmach Zespołu Szkół Poligraficzno-Mechanicznych im. Armii Krajowej (ul. Armii Krajowej 84)

Początki szkolnictwa w Piotrowicach sięgają 1765 roku, kiedy to w Prusach zaczęła obowiązywać ustawa o powszechnym obowiązku szkolnym[95]. W dniu 18 czerwca 1810 roku inspektor szkolny Nygo z Mysłowic podjął decyzję o założeniu w Piotrowicach szkoły. W tym czasie dzieci uczęszczały pieszo do szkoły w Mikołowie[96]. W dniu 19 lutego 1819[32] (bądź w 1818[31]) roku otwarto w Piotrowicach pierwszy budynek szkolny przy skrzyżowaniu ulic Wojska Polskiego i Armii Krajowej. Pierwszym nauczycielem w nowej placówce został Antoni Hartmann. W 1865 roku dobudowano piętro oraz mieszkanie dla nauczyciela[32]. W piotrowickiej szkole 1 lipca 1847 roku pracę zaczynał nauczyciel Karol Miarka. Nauczał on do maja 1850 roku[97]. Budowę nowej szkoły przy piotrowickim rynku w rejonie ulicy Armii Krajowej rozpoczęto w 1901 roku. Nauczanie w placówce zainaugurowano zaś rok później, a w nowej szkole znajdowały się 4 sale. W 1908 roku do szkoły uczęszczało 462 uczniów, w tym 15 pochodzenia niemieckiego[98].

Gmach Szkoły Podstawowej nr 28 im. Karola Miarki w Katowicach (ul. gen. Z. Waltera-Jankego 160)

W 1929 roku rozpoczęto prace budowlane nad gmachem nowej szkoły powszechnej przy obecnej ulicy gen. Z. Waltera-Jankego. Nauczanie w niej rozpoczęto 7 grudnia 1931 roku, zaś w styczniu 1936 roku szkołę rozdzielono na dwie części: na Szkołę Powszechną nr 1 Piotrowicach dla chłopców, z wejściem od strony południowej i Szkołę Powszechną nr 2 w Piotrowicach dla dziewcząt, z wejściem od północy. W szkole nr 1 uczyło się 507 chłopców, zaś do szkoły nr 2 chodziło 428 dziewcząt. W tym samym roku gmach szkoły rozbudowano w kierunku północnym. Szkołę scalono w 1953 roku, tworząc Szkołę Podstawową nr 28 w Katowicach[99].

Zabudowa Akademii Górnośląskiej im. Wojciecha Korfantego w Katowicach

Przy dzisiejszej ulicy Armii Krajowej w 1950 roku została założona Zasadnicza Szkoła Zawodowa, kształcąca uczniów w różnych profesjach. W 1978 roku szkoła ta przekształciła się w Zespół Szkół Poligraficzno-Mechanicznych[100]. W dniu 1 września 1955 roku zainaugurowano nauczanie w Technikum Centralnego Związku Spółdzielczego z siedzibą przy ulicy Harcerzy Września 1939 2. W szkole tej uczono zawodu technika fotografa i technika radiowo-telewizyjnego. W latach 90. szkołę przemianowano na Zespół Szkół Zawodowych im. Edwarda Abramowskiego[101].

W styczniu 1960 roku w ramach obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego otwarto gmach Szkoły Podstawowej nr 32 w Katowicach. Gmach ten znajduje się przy ulicy M. Sobańskiego 86[102].

W latach 60. XX wieku dla szkoły milicyjnej wybudowano nowoczesne obiekty szkolne z basenem i strzelnicą. W tych obiektach w latach 70. Xx wieku skoszarowano oddział ZOMO, a później jednostki specjalne policji[103]. W pomieszczeniach po ZOMO oraz po oddziale antyterrorystycznym policji w dniu 8 lutego 1999 roku uroczyście otwarto Szkołę Policji w Katowicach. Pierwszym komendantem szkoły został Tadeusz Wojtuszko[104].

W budynku byłego hotelu robotniczego PFM-FAMUR w dniu 1 października 1991 roku powstał Górnośląski Prywatny College Ekonomiczny, który w 1994 roku przekształcił się w Górnośląską Wyższą Szkołę Handlową. Pierwszym rektorem została dr Ewa Piastowska[105]. W dniu 1 czerwca 2022 roku uczelnia zmieniła swoją nazwę na Akademia Górnośląska im. W. Korfantego w Katowicach[106].

Kultura

[edytuj | edytuj kod]
Filia Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach (ul. gen. Z. Waltera-Jankego 183)

W Piotrowicach jeszcze do czasów I wojny światowej kultywowane były zwyczaje śląskiej wsi. Obchodzono tutaj święta ludowe, jak m.in. sobótkę czy topienie marzanny[31].

Pierwszą bibliotekę Towarzystwa Czytelni Ludowych na terenie Piotrowic założono przed wybuchem I wojny światowej, a jej organizatorem był Ludwik Widuch – założyciel chóru „Jutrzenka”. W okresie międzywojennym biblioteka znajdowała się przy starej szkole na piotrowickim rynku. Po przeniesieniu Urzędu Stanu Cywilnego do katowickiego Pałacu Ślubów, pomieszczenia po nim zajęła Miejska Biblioteka Publiczna. Drugi z piotrowickich oddziałów MBP powstał w 1984 roku na osiedlu Odroczenia przy ulicy M. Radockiego 70a[107].

W 1911 roku z inicjatywy Ludwika Widucha, Piotra Gierlotki, Henryka Pieczki i Pawła Łaskota powołano Towarzystwo Śpiewu „Jutrzenka”. Grupa ta pierwszy spektakl teatralny wystawiła 9 września 1912 roku w Kostuchnie. W latach 1912–1920 towarzystwo recytowało polskie wiersze i sztuki teatralne[38]. Podczas I wojny światowej „Jutrzenka” zawiesiła swoja działalność, a w grudniu 1918 roku zespół reaktywowano[108]. W 1935 roku nastąpiła reorganizacja chóru mieszanego „Jutrzenka” - powstał wówczas chór męski „Hejnał”[48]. Na początku XXI wieku w Katowicach działało 13 chórów zrzeszonych w Polskim Związku Chórów i Orkiestr, w tym piotrowicki Chór Liturgiczno-Dziecięco-Młodzieżowy przy parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Jana Bosko oraz chór kameralny „Fermata” przy piotrowickiej filii Miejskiego Domu Kultury „Południe” w Katowicach[109].

Piotrowicki oddział Miejskiego Domu Kultury „Południe” w Katowicach (ul. gen. Z. Waltera-Jankego 136)

W latach 1933–1991 przy ulicy Z. Waltera-Jankego funkcjonowało Kino „Piast” (obecnie Teatr & Klub muzyczny Old Timers Garage)[49].

Z Piotrowicami związany był Roman Pająk. Był to malarz, którego obrazy olejne i freski znajdują się w kościołach w całej Europie oraz w kolekcjach prywatnych. Malował on głównie pejzaże oraz motywy sakralne. Zmarł 8 lipca 1964 roku w Piotrowicach[110]. W Piotrowicach został także założony i zaczynał karierę zespół muzyczny Dżem[111].

W Piotrowicach znajduje się jedna z czterech filii Miejskiego Domu Kultury „Południe” w Katowicach, założonego w 2000 roku. W tym samym roku powstała także sama piotrowicka filia, którą urządzono w wyremontowanym budynku po dawnej przychodni. Budynek ten wcześniej był siedzibą urzędu gminy Piotrowice[112]. MDK „Południe” jest organizatorem życia kulturalnego dzielnicy, prowadzi zajęcia muzyczne, taneczne, kursy językowe, aerobiku i robótek ręcznych. Udostępnia także pomieszczenia i sprzęt amatorskim zespołom muzycznym[113].

W latach 2014–2022 przy ulicy Armii Krajowej 40, w budynku dworca kolejowego na przystanku Katowice Piotrowice mieściła się siedziba Teatru Żelaznego. Teatr ten posiadał widownię amfiteatralną. Swoje pierwsze kroki w Teatrze Żelaznym postawiła aktora i tancerka Edyta Herbuś. Zadebiutowała ona spektaklem pt. Diwa, reżyserii Grzegorza Kempinskyego[114].

Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa im. Wojciecha Korfantego inauguruje rok akademicki wymyślonym przez Krzysztofa Skibę, lidera zespołu Big Cyc Świętem arbuza, otwartym nie tylko dla słuchaczy tej uczelni[115].

W Piotrowicach przy ulicy Traktorzystów 5 powstało Muzeum Najmniejszej Książki Świata, założone przez posiadacza rekordu Guinnessa w tej kategorii Zygmunta Szkocnego[116].

Religia

[edytuj | edytuj kod]
Kościół parafialny parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Jana Bosko (ul. A. Fredry)

Dominującą religią w Piotrowicach jest katolicyzm. Początkowo rzymskokatoliccy mieszkańcy Piotrowic należeli do powołanej w 1222 roku parafii pw. św. Wojciecha Mikołowie[117]. Próbę wybudowania kościoła w Piotrowcach czynione były od 1898 roku[118] bądź też już w 1870 roku – wówczas zamierzano utworzyć parafię obejmującą Piotrowice, Kostuchnę, Ochojec, Murcki i Podlesie[119]. W międzyczasie na tereny Górnego Śląska sprowadzono franciszkanów i podjęto decyzję o budowie zespołu klasztornego w pobliskich Panewnikach. Związane to było z polityką germanizacyjną prowadzoną przez ówczesnego biskupa wrocławskiego Georga Koppa. Powstanie nowego klasztoru miało odciągnąć ludność i księży od pielgrzymek do Częstochowy. W 1913 (bądź w styczniu 1914[118]) roku ludność Piotrowic przeszła pod opiekę parafii w Panewnikach[120].

Kościół parafialny parafii Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa przy ul. M. Radockiego na osiedlu Odrodzenia

W 1930 roku rozpoczęto w Piotrowicach budowę nowego tymczasowego kościoła z drewna[118]. Poświęcenie tymczasowego kościoła pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa odbyło się 26 października 1930 roku[121]. Kurację ustanowiono 1 maja 1931 roku[118], zaś parafię Najświętszego Serca Pana Jezusa ustanowiono 1 listopada 1936 roku[122]. Do budowy właściwego kościoła jednak nie przystąpiono z powodu wybuchu II wojny światowej. W 1956 roku ponownie rozpoczęto przygotowania do budowy właściwej świątyni. Nie doszła ona jednak do skutku, gdyż nie otrzymano zezwolenia na rozbudowę kościoła[123]. Dopiero w 1974 roku przystąpiono do budowy właściwego kościoła pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Jana Bosko. Poświęcenia dokonał ówczesny biskup katowicki Herbert Bednorz 15 grudnia 1977 roku[124]. Wcześniej, bo w dniu 9 lutego 1976 roku piotrowicka parafia zyskała dodatkowego patrona – św. Jana Bosko[118]. Cmentarz parafialny parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa o powierzchni 2,135 ha znajduje się przy ulicy Armii Krajowej[125].

Ze względu na rozbudowę Piotrowic i wzrastającą liczbę mieszkańców, w 1986 roku podjęto decyzję o budowie nowej świątyni na osiedlu Odrodzenia. W dniu 10 czerwca 1987 roku papież Jan Paweł II podczas pielgrzymki w Tarnowie poświęcił kamień węgielny pod budowę nowego kościoła pw. Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa. Budowniczym kościoła został ks. Janusz Kwapiszewski. Utworzenie parafii nastąpiło 1 stycznia 1990 roku[126].

W Piotrowicach w latach 1979–1986[127] żyła Katarzyna Szymon. W dniu 8 marca 1946 roku na jej ciele pojawiały się stygmaty i często przeżywała w ekstazie wizje Męki Pańskiej. Odwiedzali ją ludzie z całego świata[128].

Sport i rekreacja

[edytuj | edytuj kod]

W 1918[129], kwietniu 1919[39] bądź w 1920[130] roku powstało w Piotrowicach i Kostuchnie gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, która należało do okręgu mikołowskiego. Prezesem gniazda został Jan Materla[39]. Towarzystwo prowadziło ćwiczenia na świeżym powietrzu, organizowało wycieczki oraz marsze, zaś w ramach działalności oświatowej wygłaszano referaty i szkolenia w języku polskim. Zjazdy gniazd „Sokoła” organizowano w Zadolu[41]. W latach 1922–1939 w Piotrowicach działało łącznie 13 organizacji sportowych[131].

Pierwsze bardziej znane boisko piłkarskie w Piotrowicach mieściło się w Gaci przy obecnej ulicy Wspólnej. Wspomina się mecze grane tam w latach 20. i 30. XX wieku. Bardziej reprezentacyjne boisko powstało w Skotnicy – zostało ono uroczyście poświęcone 21 sierpnia 1932 roku. Obecnie tereny dawnego boiska zajmują ogródki działkowe przy ulicy A. Kostki-Napierskiego. Nowe boisko w 1935 roku powstało przy Piotrowickiej Fabryce Maszyn, a zaraz po II wojnie światowej na Targowisku[132].

Pierwszych latach powojennych w granicach Piotrowic powołano łącznie trzy kluby sportowe:

  • Klub Sportowy Fabryki Maszyn – działał w latach 1946–1947; prowadził on sekcję piłki nożnej, zaś później połączył się z „Górnikiem”[133],
  • ZZK Związek Zawodowy Kolejarzy – działał w latach 1948–1962; prowadził sekcje piłki nożnej i tenisa stołowego; potem część „Kolejarza”[133],
  • ZKS Okręgowej Komisji Związków Zawodowych – klub piłkarski działający w 1947 roku; potem połączony z „Kolejarzem”[133].

W okresie Polski Ludowej w latach 50. XX wieku organizowano wyścigi motocyklowe po ulicach Piotrowic, zaś co kilka lat przez dzielnicę przejeżdżał także kolarski Wyścig Pokoju. Dwóch mieszkańców Piotrowic brało udział w igrzyskach olimpijskich: Wanda Kaczmarczyk w Rzymie 1960 roku (florecistka) oraz Henryk Nielaba w Tokio w 1964 roku (szpada)[132].

W 2007 roku w Piotrowicach działało 8 klubów sportowych[134].

Ludzie urodzeni w Piotrowicach

[edytuj | edytuj kod]
 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Piotrowicach (Katowice).

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Dz. U. z 1951 r. Nr 18, poz. 147 (ISAP).
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 101439.
  3. ↑ Szaraniec 1996 ↓, s. 2.
  4. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 49.
  5. ↑ Szaraniec 1996 ↓, s. 11.
  6. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 12.
  7. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 44.
  8. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 46.
  9. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 51.
  10. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 50.
  11. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 13.
  12. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 52-54.
  13. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 55.
  14. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 81.
  15. ↑ Studium... 2012 ↓, s. 34.
  16. ↑ Studium... 2012 ↓, s. 31.
  17. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 92.
  18. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 17.
  19. 1 2 Gierlotka 2002 ↓, s. 27.
  20. 1 2 3 4 5 6 Szaraniec 1996 ↓, s. 203.
  21. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 46.
  22. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 14.
  23. ↑ Ludwik Musioł. Dokument sprzedaży księstwa pszczyńskiego z dn. 21 lutego 1517 R.. „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku”. R. 2, s. 235–237, 1930. Katowice: nakł. Towarzystwa ; Drukiem K. Miarki.
  24. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 47.
  25. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 50.
  26. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 181.
  27. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 178.
  28. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 53.
  29. 1 2 3 Gierlotka 2005 ↓, s. 54.
  30. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 173.
  31. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Szaraniec 1996 ↓, s. 204.
  32. 1 2 3 Gierlotka 2005 ↓, s. 63.
  33. 1 2 Gierlotka 2005 ↓, s. 71.
  34. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 135.
  35. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 136.
  36. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 138.
  37. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 69.
  38. 1 2 Gierlotka 2005 ↓, s. 78.
  39. 1 2 3 4 Gierlotka 2005 ↓, s. 82.
  40. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 141.
  41. 1 2 Gierlotka 2005 ↓, s. 84.
  42. 1 2 Gierlotka 2005 ↓, s. 85.
  43. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 86.
  44. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 90.
  45. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 286.
  46. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 93.
  47. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 94.
  48. 1 2 3 4 5 6 7 8 Szaraniec 1996 ↓, s. 205.
  49. 1 2 Gierlotka 2005 ↓, s. 121.
  50. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 307.
  51. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 34.
  52. 1 2 3 4 5 6 7 Szaraniec 1996 ↓, s. 208.
  53. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 141.
  54. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 150.
  55. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 162.
  56. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 142.
  57. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 143.
  58. 1 2 3 Gierlotka 2002 ↓, s. 110.
  59. ↑ Rada Miejska w Katowicach, UCHWAŁA Nr XXVI/148/91 RADY MIEJSKIEJ W KATOWICACH z dnia 16 września 1991 r. w sprawie: utworzenia na terenie miasta Katowice 22 pomocniczych jednostek samorządowych i podziału miasta na 22 obszary ich działania, Katowice, 16 września 1991 (pol.).
  60. 1 2 3 4 Gierlotka 2002 ↓, s. 102.
  61. ↑ Justyna Przybytek-Pawlik: Z udziałem premiera Morawieckiego oficjalnie otwarto węzeł Piotrowice w Katowicach. Przebudowa kosztowała 99 mln zł. katowice.naszemiasto.pl, 2021-04-13. [dostęp 2022-05-27]. (pol.).
  62. 1 2 3 Gierlotka 2002 ↓, s. 84.
  63. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 125.
  64. 1 2 3 4 5 6 7 8 Gierlotka 2005 ↓, s. 192.
  65. 1 2 3 4 5 Gierlotka 2002 ↓, s. 87.
  66. 1 2 3 Deut: Lnadkreis Pleß. treemagic.org. [dostęp 2022-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-28)]. (niem.).
  67. 1 2 Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 315.
  68. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 76.
  69. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 509.
  70. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 133.
  71. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 134.
  72. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 135.
  73. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 157.
  74. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 127.
  75. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 72.
  76. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 97.
  77. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 118.
  78. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 167.
  79. ↑ Studium... 2012 ↓, s. 19.
  80. ↑ Studium... 2012 ↓, s. 75.
  81. 1 2 Rada Miasta Katowice, Uchwała nr XL/925/13 Rady Miasta Katowice z dnia 11 września 2013 r. w sprawie zaliczenia dróg na terenie miasta Katowice do kategorii dróg powiatowych oraz gminnych [online] [dostęp 2022-05-27] (pol.).
  82. 1 2 Linia Katowice – Zwardoń (139), [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa – bazakolejowa.pl [online] [dostęp 2022-05-27].
  83. 1 2 Linia Katowice Ligota – Nędza (140), [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa – bazakolejowa.pl [online] [dostęp 2022-05-27].
  84. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 101.
  85. ↑ Zarząd Transportu Metropolitalnego: Poznaj ZTM. metropoliaztm.pl, 2021-04-07. [dostęp 2022-05-27]. (pol.).
  86. ↑ Zarząd Transportu Metropolitalnego: Lista operatorów. rj.metropoliaztm.pl. [dostęp 2022-05-27]. (pol.).
  87. ↑ Zarząd Transportu Metropolitalnego: Lista przystanków: Katowice. rj.metropoliaztm.pl. [dostęp 2022-05-27]. (pol.).
  88. 1 2 3 Gierlotka 2002 ↓, s. 108.
  89. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 83.
  90. ↑ Studium... 2012 ↓, Załącznik Z I.9 5/36.
  91. 1 2 Katowickie budynki. katowickiebudynki.eu. [dostęp 2022-05-27]. (pol.).
  92. 1 2 Gierlotka 2002 ↓, s. 109.
  93. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 164.
  94. 1 2 3 Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach: Ewidencja miejsc pamięci województwa śląskiego. Katowice. archiwalnastrona.slask.eu. [dostęp 2022-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-11-01)]. (pol.).
  95. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 164.
  96. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 62.
  97. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 65.
  98. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 73.
  99. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 117.
  100. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 148.
  101. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 152.
  102. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 153.
  103. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 156.
  104. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 177.
  105. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 172.
  106. ↑ Akademia Górnośląska im. Wojciecha Korfantego w Katowicach: Historia Uczelni. gwsh.pl. [dostęp 2022-12-12]. (pol.).
  107. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 177.
  108. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 79.
  109. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012b ↓, s. 188.
  110. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 158.
  111. ↑ Dżem z Piotrowic na Dożynkach w Kostuchnie. piotrowice.katowice.pl, 2007-08-31. [dostęp 2022-05-23]. (pol.).
  112. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012b ↓, s. 285.
  113. ↑ MDK "Południe": Piotrowice. mdkpoludnie.com. [dostęp 2022-05-23]. (pol.).
  114. ↑ Teatr Żelazny: O teatrze. teatrzelazny.pl. [dostęp 2024-11-11]. (pol.).
  115. ↑ Świry i tony arbuzów. katowice.wyborcza.pl, 2007-06-11. [dostęp 2022-05-23]. (pol.).
  116. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 178-179.
  117. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 610.
  118. 1 2 3 4 5 Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 611.
  119. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 68.
  120. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 42-43.
  121. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 48.
  122. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 116.
  123. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 49.
  124. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 165.
  125. ↑ Studium... 2012 ↓, s. 70.
  126. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 71.
  127. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 79.
  128. ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 169.
  129. ↑ Gierlotka 2002 ↓, s. 180.
  130. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 759.
  131. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 760.
  132. 1 2 Gierlotka 2002 ↓, s. 181.
  133. 1 2 3 Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 763.
  134. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 765.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Piotrowice_(Katowice)&oldid=79967465”