Piramida finansowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Piramida finansowa – struktura finansowa, w której zysk konkretnego uczestnika jest bezpośrednio uzależniony od wpłat późniejszych uczestników, stojących niejako niżej w tej strukturze[1]. Od nazwiska twórcy pierwszej w historii piramidy finansowej Charlesa Ponziego struktura ta zwana jest także „schematem Ponziego”[2].

Mechanizm funkcjonowania piramidy finansowej[edytuj]

Schemat ilustrujący przykład piramidy finansowej, w której każdy uczestnik jest zobowiązany do zwerbowania sześciu nowych

Mechanizm działania piramid finansowych polega na pozyskiwaniu przez ich założycieli jak największej liczby uczestników, którzy – zachęceni obiecywanymi zyskami – wpłacają im pieniądze. W praktyce rzadko są świadczone usługi finansowe. Organizatorzy namawiają zwykle ich uczestników piramidy finansowej do werbowania kolejnych osób. Z tego powodu piramidy finansowe są z góry skazane na upadek, bowiem system wymaga lawinowego dopływu nowych uczestników, a taka możliwość jest ograniczona. Hipotetyczna piramida, która wymagałaby zwerbowania przez każdego uczestnika sześciu kolejnych, już na dziesiątym jej poziomie musiałaby mieć liczbę uczestników większą o 60% od liczby mieszkańców Polski, a na trzynastym poziomie liczbę uczestników znacznie większą od liczby mieszkańców świata[1].

Struktura piramidy finansowej istnieje zatem dopóki suma wycofywanych przez uczestników pieniędzy jest niewielka w stosunku do napływających do systemu nowych środków. Zgodne z ustaleniami wypłaty środków pierwszym uczestnikom piramidy usypiają czujność kolejnych, liczących na rzekomo łatwe, pewne i wysokie zyski. Im bardziej organizatorom udaje się wydłużyć okres nowych wpłat i im więcej ma ona poziomów, tym więcej uczestników jest poszkodowanych w chwili jej upadku – często tracą oni większość lub nawet całość powierzonych środków[1].

Klasyczne piramidy finansowe można poznać po tym, że otwarcie wskazują na to, że jedynym źródłem zysków uczestników są wpłaty od kolejnych osób. Mechanizm ich działania jest jednak często maskowany za pomocą pozornego oferowania inwestycji w określone aktywa (np. nieruchomości, metale szlachetne). Bardzo często zdarza się, że uczestnicy orientują się, że zostali oszukani dopiero wówczas, gdy organizator ma trudność w regulowaniu zobowiązań lub wręcz wtedy, gdy piramida upada[1].

Piramidy finansowe w czystej postaci występują rzadko. Zwykle pojawiają się w krajach, w których instytucje finansowe są słabo rozwinięte, a poziom wiedzy ekonomicznej społeczeństwa jest niewielki[3].

Przykłady najbardziej znanych piramid finansowych[edytuj]

Pionierem w organizowaniu piramid finansowych był Amerykanin pochodzenia włoskiego Charles Ponzi, który zbudował taką strukturę finansową w Bostonie w 1920 roku. Oszukał swoich klientów na kwotę 15 milionów dolarów. Od jego nazwiska przyjęto alternatywną nazwę używaną na określenie piramidy finansowej – „schemat Ponziego”[2].

Największą piramidą finansową na świecie była piramida Madoffa, stworzona przez Bernarda Madoffa. Jego piramida była elitarną strukturą, ściągającą bogatych inwestorów. Upadła w szczycie kryzysu w 2009 roku. Wówczas liczyła ok. 5 tys. uczestników, którzy wnieśli do niej ok. 65 miliardów dolarów. Śledztwo wykazało, że przez ostatnie 13 lat jej istnienia wpłaty od uczestników nie były w żaden sposób inwestowane. Madoff został skazany na 150 lat więzienia[1].

W okresie transformacji systemowej powstały dwie najbardziej znane polskie piramidy tego typu (jednak o niewielkiej skali na tle innych krajów). W październiku 1989 roku rozpoczęła działalność Bezpieczna Kasa Oszczędności założona przez Lecha Grobelnego. Oferowane przez nią oprocentowanie sięgało nawet 300 proc. rocznie[4]. W latach 1991–1992 działał Galicyjski Trust Kapitałowo-Inwestycyjny, założony przez Stanisława Kotarbę[3].

W Rosji dużą popularnością cieszyły się piramidy finansowe tworzone przez Siergieja Mawrodiego – w latach 90. działało przedsiębiorstwo MMM, a jego kontynuacją było m.in. przedsiębiorstwo MMM-2011. Mawrodi wymyślił wirtualną walutę nazwaną MAWRA, na którą przeliczano pieniądze, przekazywane w pełnej konspiracji przez uczestników piramidy (wartość tej waluty zależała od kondycji piramidy i była tym wyższa, im wyższe były nowe wpłaty)[5].

Upadki piramid finansowych prowadzą niekiedy do niepokojów społecznych, np. wiosną 1997 roku miała miejsce tzw. albańska rewolucja piramidowa.

Polskie prawo karne[edytuj]

W Polsce organizowanie bądź kierowanie systemem sprzedaży lawinowej jest czynem nieuczciwej konkurencji zagrożonym karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat[6]. Wprowadzenie uczestników piramidy finansowej w błąd co do faktycznego mechanizmu funkcjonowania takiej struktury, w celu skłonienia ich do wniesienia środków finansowych, może wyczerpywać znamiona przestępstwa oszustwa określonego w art. 286 § 1. Kodeksu karnego. Nieumieszczanie przez organizatora w dokumentacji instrumentu finansowego informacji, które mają istotne znaczenie dla nabywającego wyczerpuje znamiona art. 311 Kodeksu karnego. Karalne jest także samo nielegalne zarządzanie aktywami. Art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi przewiduje możliwość nałożenia grzywny do wysokości 5 milionów złotych[7], zaś art. 99 ust. 1 i 2 ustawy o ofercie publicznej przewiduje kary finansowe lub pozbawienia wolności[8]. Na podstawie art. 171 ust. 1 Ustawy – Prawo bankowe karze do 5 milionów złotych lub pozbawienia wolności do lat 3 podlega w Polsce prowadzenie działalności parabankowej polegającej na udzielaniu kredytów, pożyczek pieniężnych lub obciążaniu ryzykiem tych środków w inny sposób[1].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e f Marcin Pachucki. Piramidy i inne oszustwa na rynku finansowym. , 2012. Komisja Nadzoru Finansowego. ISSN 978-83-63380-00-7 (pol.). 
  2. a b Tomasz Pietrzak: Charles Ponzi Historia Warta 15 Mln Dolarów (pol.). tomaszpietrzak.pl. [dostęp 2012-08-28].
  3. a b Tomasz Tokarski: Zagadki piramid finansowych (pol.). pch24.pl. [dostęp 2012-09-05].
  4. Paweł Luty: Słynne piramidy finansowe (pol.). forbes.pl. [dostęp 2012-09-03].
  5. W Rosji upadła piramida finansowa, w której zdeponowano ponad 20 mld dolarów (pol.). www.rmf24.pl. [dostęp 2012-09-05].
  6. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503).
  7. Dz. U. z 2005 r. Nr 183, poz. 1538.
  8. Dz. U. z 2005 r. Nr 184, poz. 1539.