Pistolet maszynowy Błyskawica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Błyskawica
Blyskawica.jpg
Dane podstawowe
Państwo Polska
Rodzaj pistolet maszynowy
Historia
Prototypy 1943
Produkcja seryjna 1943–1944
Wyprodukowano od ok. 700 do 1500 egz. (różne dane)
Dane techniczne
Kaliber 9 mm
Nabój 9 × 19 mm Parabellum
Magazynek pudełkowy, 32 nab.
Wymiary
Długość 556 mm (z kolbą złożoną)
730 mm (z kolbą rozłożoną)
Długość lufy 197 mm
Masa
broni 3,22 kg (bez magazynka)
Inne
Szybkostrzelność teoretyczna 550–650 strz./min
Zasięg skuteczny 150–200 m

Błyskawicapistolet maszynowy opracowany przez inż. Wacława Zawrotnego i Seweryna Wielaniera. Produkowany w warunkach konspiracyjnych w Polsce podczas okupacji niemieckiej.

Historia konstrukcji[edytuj]

W 1942 r. Wacław Zawrotny zaproponował dowództwu Armii Krajowej opracowanie pistoletu maszynowego dostosowanego do seryjnej produkcji w warunkach konspiracyjnych. Wspólnie z Sewerynem Wielanierem opracowali projekt broni, przy produkcji której można było wykorzystać technologie dostępne w warsztatach rzemieślniczych. Dlatego w Błyskawicy części były łączone za pomocą gwintów hydraulicznych i wkrętów.

Opracowując swoją konstrukcję, wzorowali się na najlepszych dostępnych wzorach: pistoletach maszynowych MP40 i Sten. Na pierwszym wzorowano układ broni (magazynek dołączany od dołu i składana kolba), z drugiego zapożyczono konstrukcję mechanizmów.

Dokumentacja techniczna została wykonana w okresie od stycznia do kwietnia 1943 r. Prototyp był gotowy w sierpniu lub wrześniu 1943 r. Próby prototypu odbyły się w pobliżu Zielonki. Następnie prototyp zaprezentowano komendantowi Kedywu AK płk. Augustowi Emilowi Fieldorfowi[1].

Po skierowaniu pistoletu maszynowego Zawrotnego i Wielaniera do produkcji seryjnej, do końca listopada opracowano pełną dokumentację techniczną. W listopadzie pistolet maszynowy otrzymał nazwę Błyskawica. Pochodziła ona od trzech błyskawic wyciętych na stopce kolby (miały one podobny kształt jak znak firmy Elektrit).

Błyskawice były montowane i przystrzeliwane w produkującym siatki ogrodzeniowe warsztacie Franciszka Makowieckiego. Pierwsza partia prototypowa liczyła pięć egzemplarzy. Po testach Kedyw zamówił następne 100, a później jeszcze 300. Do lipca 1944 r. wykonano 600 egzemplarzy, a w momencie wybuchu powstania warszawskiego były gotowe części następnych stu egzemplarzy. W czasie powstania Błyskawice montowano w rusznikarni na ulicy Boduena (ok. 40 szt.). Łącznie wykonano ok. 700 sztuk tego pistoletu maszynowego.

W wielu opracowaniach broń tę niepoprawnie określa bądź opisuje się jako niemiecki pistolet maszynowy dla Volkssturmu MP 3008 w odmianie produkcji firmy Blohm und Voss[2] czy niemieckie naśladownictwo stena[3]. Także wiele opracowań (m.in. M. Adamczyk "Pistolet maszynowey PM-63", Warszawa 1972; S. Torecki "1000 słów o broni i balistyce", Warszawa 1982; Z. Mendrygał "Arsenał Bellony", Warszawa 1977 czy "Encyklopedia Techniki Wojskowej", Warszawa 1978) zawiera ilustracje błędnie podpisane jako przedstawiające "Błyskawicę", a także błędne dane dotyczące tej broni[3].

Opis konstrukcji[edytuj]

Pistolet maszynowy Błyskawica działał na zasadzie odrzutu zamka swobodnego (strzelanie z zamka otwartego). Zasilanie w naboje z dwurzędowego magazynka pudełkowego o pojemności 32 nabojów, przystawianego od dołu broni (identycznego z magazynkiem Stena). Do zabezpieczenia pistoletu służył samoczynny bezpiecznik spustowy. Przyrządy celownicze stałe, bez możliwości regulacji: celownik przeziernikowy i muszka przyspawana do komory zamkowej. Kolba metalowa składana pod spód broni. Mechanizm spustowy w obudowie pod komorą zamkową, umożliwiający strzelanie wyłącznie seriami.

Zachowane egzemplarze[edytuj]

Literatura z 1985 wymienia cztery zachowane i eksponowane w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie egzemplarze oraz jeden udokumentowany[4].

  1. Wykopany 2 lutego 1948 roku wraz z ekshumowanymi zwłokami kpr. pchor. Mirosława Wojciecha Komarnickiego (kompania "Janusz" Batalionu Harnaś"). Egzemplarz przekazała matka poległego. Broń mocno skorodowana i bez magazynka.
  2. Wykopany przy ekshumacji zwłok powstańców na terenie poczty przy ulicy św. Barbary. Egzemplarz 9 lutego 1950 roku przekazał ZBOWiD. Broń bardzo skorodowana i bez osłony lufy.
  3. Egzemplarz z serii pięciu egzemplarzy produkcji próbnej przechowywany pierwotnie przez inż. Wielaniera, a w lipcu 1944 ukryty w Józefowie. Odnaleziony w stanie zdekompletowanym w październiku 1973 roku. W porozumieniu z muzeum brakujące elementy dosztukowali wykonawcy broni z okresu okupacji. Zrekonstruwana broń jest eksponowana od 1976 roku.
  4. Egzemplarz znaleziony na wysypisku śmieci w Radiowo i przekazany do muzeum przez pracownika MPO Antoniego Kicińskiego. Najlepiej zachowany egzemplarz z brakującym tylko magazynkiem.
  5. Egzemplarz, którego fotografia ukazała się w opracowaniu Jaroslava Lugsa dot. ręczej broni palnej i mylnie podpisana, jako niemieckie naśladownictwo brytyjskiego stena. Broń bez magazynka z oznakowaniem "L.W.S." na komorze zamkowej.

Przypisy

  1. Kazimierz Satora, Produkcja Uzbrojenia w Polskim Ruch Oporu 1939-45, Warszawa 1985.
  2. Przykładowo: Terry Gardner, Peter Chamberlain, Enzyklopädie deutscher Waffen 1939–1945. Handwaffen, Artilleri, Beutwaffen, Sonderwaffen, Stuttgart 2006, s. 65 i Aleksandr Żuk, Sprawocznik po striełkowomu orużju. Riewolwery, pistoliety, wintowki, pistoliety – pulemioty, awtomaty, Moskwa 1993, s. 586.
  3. a b Pistolety maszynowe „Błyskawica”. W: Kazimierz Satora: Produkcja uzbrojenia w polskim ruchu oporu 1939-1944. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985, s. 78. ISBN 8311071683.
  4. Pistolety maszynowe „Błyskawica”. W: Kazimierz Satora: Produkcja uzbrojenia w polskim ruchu oporu 1939-1944. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985, s. 92. ISBN 8311071683.

Bibliografia[edytuj]

  • Ciepliński Andrzej, Woźniak Ryszard, Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku), Warszawa 1994.
  • Gardner Terry, Chamberlain Peter, Enzyklopädie deutscher Waffen 1939–1945. Handwaffen, Artilleri, Beutwaffen, Sonderwaffen, Stuttgart 2006.
  • PWN Leksykon, Wojsko, wojna, broń, Warszawa 2001.
  • Satora Kazimierz, Produkcja Uzbrojenia w Polskim Ruch Oporu 1939-45, Warszawa 1985.
  • Satora Kazimierz, Podziemne zbrojownie polskie 1939-1944, Warszawa 2001.
  • Żuk Aleksandr, Sprawocznik po striełkowomu orużju. Riewolwery, pistoliety, wintowki, pistoliety – pulemioty, awtomaty, Moskwa 1993