Piwo jopejskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Piwo jopejskie (Jopenbier) (45-55 °Blg lub według innych źródeł 19 °Blg[potrzebny przypis]) – gdański specjał produkowany przynajmniej od 1449, de facto był to pożywny gęsty syrop piwny, który ówcześnie ceniony był za swoje właściwości lecznicze[potrzebny przypis]. Wyróżniało się wśród piw jęczmiennych i czerwonych.

Nazwa piwa wywodzi się od drewnianego czerpaka jopy (niem. Schöpfkelle), używanego w procesie warzenia piwa do zalewania słodu gorącą wodą. We wczesnym średniowieczu na Pomorzu nazwa ta służyła też jako określenie ciepłego okrycia wierzchniego (por. kasz. jópa lub jópka).

Na jednym z zachowanych kufli z 1593 napisano: Kto wychyli mnie tuzin razy, ten otrzyma odpust od św. Rajnolda (Reinoldus)[1].

Proces produkcji[edytuj | edytuj kod]

Warto poznać za fundamentalną pracą G.E. Habicha pt. Schule der Bierbrauerei (szkoła browarnictwa)[2]:

Z 1000 kg słodu i 5 kg chmielu produkowane jest około 10,5 hl (1050 litrów) piwa.

Zacier powstaje metodą infuzji i brzeczka, która jest odprowadzana w celu uzyskania określonego stężenia, często gotowana jest ponad 20 godzin. Brzeczkę schładza się do 12,5 °C.

Powstaje w wyniku fermentacji spontanicznej. Fermentacja rozpoczyna się zwykle w lipcu – choć proces przebiega tak samo, gdy piwo jest warzone w styczniu lub kwietniu. Brzeczka jest najpierw pokrywana grubą biało-zieloną pleśnią. Gdy zarodniki pleśni są w wystarczającej ilości, przechodzą do brzeczki i przekształcają się w bardzo charakterystyczne drożdże, rozpoczynając fermentację, która ustępuje w końcu września, aż piwo staje się klarowne i może być odprowadzone. W tym okresie odfermentowanie wynosi około 19 °Blg.

Otrzymane piwo jest ciemnobrązowe, bardzo bogate i słodkie. Przyjemny jest zapach, co jest prawdopodobnie konsekwencją bardzo powolnej fermentacji. Nie można pić dużo piwa – jest zbyt nasycone i bogate w smaku, doskonale nadaje się do mieszania z innymi piwami, a także do tego celu jest eksportowane do Anglii.

Sklarowane piwo można pozostawić na rok w beczkach na osadzie drożdżowym, nie tracąc jego walorów. Oczywiście, wzrastał jego stopień odfermentowania”.

Producenci piwa w Gdańsku[edytuj | edytuj kod]

Produkował je cały szereg browarów gdańskich. Np. z najwyższej jakości słynęło piwo z browaru Jana Heweliusza, które leżakowano w piwnicy ratusza Starego Miasta. M.in. tego rodzaju piwo produkowano też w:

Było drogie – w 1438 jeden łaszt (12 beczek) piwa kosztował 31½ grzywien, tj. około pięcio-, sześciokrotnie więcej od innych.

Od minimum 1449 była używana nazwa ulicy Jopengasse (uliczka Jopejska), obecnie Piwnej.

Wielokrotnie było oprotestowywane przez browarników z Pucka, którzy twierdzili że to oni byli jego autorami[3].

Współcześnie, na podstawie szczątkowych informacji dotyczących produkcji piwa jopejskiego, próbę jego odtworzenia podjął Arkadiusz Wenta z AleBrowaru[4][5].

Inną próbę odtworzenia piwa jopejskiego podjął Johannes Herberg z browaru PG4[6]. Według oficjalnych informacji ze strony browaru w poszukiwaniach receptury brał udział Jerzy Samp[7].

Producenci piwa poza Gdańskiem[edytuj | edytuj kod]

W Polsce, poza Gdańskiem, piwo jopejskie zostało uwarzone w toruńskim browarze Olimp według receptury Łukasza Szynkiewicza[8][9].

Za granicą piwo jopejskie próbowano wskrzesić m.in. w browarach:

Od 1995 piwo jopejskie (Jopen Koyt) wyrabiane jest w browarze Jopen BV w Haarlemie w Holandii. Miejscowe źródła mówią, że nazwa Jopen odnosi się do 112-litrowych beczek piwa, które były używane w tej miejscowości w średniowieczu do transportu piwa.

Przez analogię warto odnotować produkcję w browarze Braunschweiger Mumme H. Nettelbeck KG w Brunszwiku, w Niemczech, równie interesującego i z podobnymi tradycjami (od 1492) piwa Segelschiff-Mumme.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerzy Samp: Blaski i cienie, [w:] Pomerania nr 11/1989.
  2. G.E. Habich, Schule der Bierbrauerei, Spamer, Lipsk 1865, s. 402-403.
  3. Gabriela Pewińska, Jak to z eintopfem było, [w:] „Dziennik Bałtycki” 13 maja 2011.
  4. Tomasz Kopyra: Piwo jopejskie - Jopenbier - Arkadiusz Wenta (pol.). youtube.com. [dostęp 2015-08-20].
  5. Arkadiusz Wenta. Warzyć jak Heweliusz. „Piwowar”. 2/2014 (15), s. 30. Polskie Stowarzyszenie Piwowarów Domowych. ISSN 2082-4874. 
  6. Piwo jopejskie wróciło do Gdańska, trojmiasto.pl, 22 marca 2019 [dostęp 2020-04-16] (pol.).
  7. Gdański Specjał Powraca!, pg4.pl [dostęp 2020-04-23] (pol.).
  8. Uwarzono piwo jopejskie. W niedzielę premiera, trojmiasto.pl, 22 stycznia 2018 [dostęp 2020-04-16] (pol.).
  9. l, Jopejskie z Torunia już w Gdańsku. “To dobro narodowe”, Gdańsk - oficjalny portal miasta [dostęp 2020-04-16] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • G.E. Habich, Schule der Bierbrauerei (szkoła browarnictwa), Spamer, Lipsk 1863.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]