Pixie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pixie bawiące się na szkielecie krowy narysowane przez Johna D. Battena w 1894 r.

Pixie (również Pixy, Pixi, w Kornwaliipigsie) – w brytyjskim folklorze małe postaci obdarzone magiczną mocą[1] zamieszkałe głównie na południu Anglii, w Devonie[2] i Kornwalii[3], co sugeruje ich celtyckie pochodzenie i nazwę. W opisach z epoki wiktoriańskiej zwykle pojawiają się ze spiczastymi uszami, w zielonym stroju i spiczastym kapeluszu. W niektórych opisach oczy mają zwrócone ku górze. We współczesnym użyciu wyraz pixie jest bliskoznaczny z pojęciem wróżki, jednak w folklorze rasy te były ze sobą skłócone[4]. Najbliższym polskim odpowiednikiem oryginalnego znaczenia będzie krasnoludek.

Podobnie jak irlandzkie i szkockie Sídhe, uważa się, że pixie zamieszkują starożytne miejsca, związane z kultem zmarłych, takie jak kamienne kręgi, kurhany, dolmeny, ringforty lub menhiry[4].

Według tradycji są zwykle łagodne, psotne, niedojrzałe i zachowujące się dziecinnie. Lubią tańczyć, szczególnie na zewnątrz, w dużych grupach. Zdarza im się siłować, podobnie jak robi się to na przykład w trakcie wywodzącego się ze średniowiecza Fest-noz[5].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Ilustracja Johna Bauera ze zbioru opowiadań dla dzieci Among pixies and trolls

Słowo zostało użyte po raz pierwszy ok. roku 1630 a jego etymologia jest niejasna. Prawdopodobnie pochodzi od szwedzkiego słowa pyske oznaczającego małą wróżkę, choć pochodzenie z zachodu Anglii może wskazywać na genezę celtycką[6] aczkolwiek celtycki pierwowzór nie jest znany.

Kornwalia i Devon[edytuj | edytuj kod]

Przed pierwszą połową XIX wieku, ludzie powszechnie wierzyli w istnienie pixie i innych wróżek na obszarach Kornwalii i Devon. W książkach poświęconym ludowym wierzeniom chłopstwa można znaleźć mnóstwo przykładów najróżniejszych wydarzeń manifestujących obecność pixie. Co więcej nawet niektóre z miejsc znajdujące się na terenach obu hrabstw zostały nazwane imionami owych wróżek. W Devon, niedaleko Challacombe, można znaleźć zespół skał, które swoją nazwę wzięły od psotliwych wróżek, które rzekomo miały pomieszkiwać w ich okolicy. W Trevose Head w Kornwalii z kolei, mówiono, że miało tam miejsce spotkanie 600 pixie, które śmiały się i tańczyły w kole, które pojawiło się w trawie, aż do momentu, kiedy jeden z nich, zwany Omfra, zgubił swój śmiech. Szukał go pośród beczułek starożytnego króla Kornwalii na St Breock Downs, przeszukiwał także bezdenne Dozmary Pool w Bodmin Moor aż w końcu jego śmiech został mu przywrócony przez samego Króla Artura w postaci… wrończyka[7][8].

W legendach Dartmoor, pixie przebierały się w łachmany, żeby omamić dzieci i wciągnąć do zabawy. Wróżki Dartmoor uwielbiają muzykę i tańce, a także jazdę na charakterystycznych źrebakach z owych terenów. Są raczej pomocne ludziom, czasem przychodzą do wdów w potrzebie i innych ludzi, którzy potrzebują pomocy w porządkach domowych. Mają jednak także złą reputację, gdyż bywa, iż zwodzą podróżnych („being pixiy-led”). W takim wypadku podróżny powinien wywrócić swój płaszcz na lewą stronę. W Devon, wróżki są niezwykle malutkie, nieszkodliwe i przyjazne człowiekowi[9][10].

Za królową kornwalijskich pixie uznaje się Joan the Wad (in. pochodnia); ma ona być uosobieniem szczęścia lub przynosząca szczęście.

W niektórych legendach i historycznych zapisach, wróżki są przedstawiane jako postaci o ludzkiej wysokości. Na przykład członek rodziny Elford z Tavistock w Devon, ukrył się przez pościgiem Cromwella w domu pixie[11]. Choć z czasem wejście się zmniejszyło to wejście do jaskini Sheep Tor, domu wróżki, jest nadal możliwe.

W Buckland St. Mary w Somerset (hrabstwo sąsiadujące z Devon), wierzono, że pixie i reszta wróżek ze sobą walczyły. Tam, pixie nadal zamieszkują owe tereny, a inne wróżki odeszły po przegranej.

Na początku XIX wieku kontakty z wróżkami się urwały. W książce Samuela Drew’a z 1824 roku, można znaleźć taką informację: „The age of pixies, like that of chivalry, is gone. There is, perhaps, at present hardly a house they are reputed to visit. Even the fields and lanes which they formerly frequented seem to be nearly forsaken. Their music is rarely heard.”[12] („Wiek pixie, tak samo jak rycerstwa, odszedł w zapomnienie. Teraz, prawdopodobnie, nie ma już domu, do którego zaglądają. Zniknęły nawet z pól i dróg, które dawniej tak często odwiedzały. Z rzadka jest słyszalna ich muzyka”).

W niektórych regionach nadal jednak utrzymuje się wiara w nie. Przykładem, gdzie ponad 60% społeczeństwa nadal traktuje wróżki poważnie jest Islandia[13].

Dzień Pixie[edytuj | edytuj kod]

Dzień Pixi jest starą tradycją, która ma miejsce co roku we wschodniej części Devon, w miasteczku Ottery St. Mary w czerwcu. Dzień ten ma upamiętniać wygnanie wróżek z miasteczka do pobliskiej jaskini zwanej „Pixie’s Parlour”.

Legenda dnia Pixi wywodzi się z czasów, kiedy chrześcijaństwo było nową religią na ziemiach brytyjskich i gdy miejscowy biskup zdecydował wybudować kościół w Otteri (in. Ottery St. Mary). Do świątyni miały zostać przetransportowane przez mnichów dzwony z Walii. Pixie słysząc nowinę zaczęły się martwić, zdając sobie sprawę, że obecność dzwonów w miasteczku wyznaczy kres ich panowania na okolicznych ziemiach. Rzuciły więc zaklęcie na mnichów, które miało za zadanie zwieść ich z właściwej drogi i w zamian poprowadzić nad kraniec klifu Sidmouth. Zaklęcie przestało działać w ostatnim momencie, kiedy jeden z mnichów potknął się o kamień i zakrzyknął „Boże pobłogosław mą duszę!”.

Końcowo dzwony trafiły do Otteri. Zaklęcie jednak nie było złamane do końca. Każdego roku, jednego dnia w czerwcu pixie łapały jednego z dzwonników i zabierały do swojej jaskini. Mężczyzna mógł być uratowany tylko przez wikarego Ottery St. Mary. Tak każdego roku do dziś, owa legenda jest odgrywana w miasteczku, a także specjalnie na tę okazję jest budowana jaskinia wróżek na rynku (właściwą jaskinię można znaleźć nad brzegiem rzeki Otter)[14].

Pixie w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Cornish pixie.jpg
  • W powieści J.K. Rowling pt. Harry Potter i Komnata Tajemnic Gilderoy Lockhart wypuszcza z klatki chmarę chochlików kornwalijskich (ang. pixie) w klasie, co ma na celu przygotować uczniów do ich późniejszego pokonania. W wersji Rowling, pixies mają ok. 30 cm wzrostu, są niebieskie i bardzo ruchliwe.
  • W niektórych powieściach Terry’ego Pratchetta z cyklu Świat Dysku pojawiają się krasnoludki wzorowane na Piktach Pictsie.
  • W powieściach Carrie Jones pt. Pragnienie, Zniewolenie, Oczarowanie pixy są przedstawione jako krwiożercze potwory o niebieskiej skórze i długich kłach, które mogą przybierać ludzką formę.
  • W powieści Holly Black pt. Danina. Nowoczesna Baśń pixie przedstawione są jako zielone stworzenia wielkości człowieka, z dużymi skrzydłami i czarnymi oczami.
  • W komiksach Marvela pojawia się kilka postaci o imieniu, lub przezwisku Pixie[15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. A.S. Hornby: Oxford Advanced Learner’s Dictionary. Oxford: Oxford University Press, 2005. ISBN 978-0-19-400116-8.
  2. R Totnea. Pixies. „Once a Week”. s. 608. 
  3. The Folk-Lore of Devon. „Frazer’s Magazine”. s. 773 i następne. 
  4. a b Lucy Franklin, Imagined Landscapes:Archaeology, Perception and Folklore in the Study of Medieval Devon, 2006.
  5. English forests and forest trees, historical, legendary, and descriptive, 1853.
  6. Online etymology dictionary (ang.). [dostęp 22 listopada 2009].
  7. traditional Cornish Stories and Rhymes, wyd. 1992 edition, Lodenek Press.
  8. Pixie.wiki?
  9. William Crossing, Tales of the Dartmoor Pixies, 1890, str. 6.
  10. Simon Young, Pixy-led in Devon and the South West. Report & Transactions of the Devonshire Association., 2016, 148: 311–336.
  11. A Handbook for Travellers in Devon, 1887, s. 230.
  12. The History of Cornwall From the Earliest Records & Traditions to the Present Time, 2 vols, 1824.
  13. Laura Studarus, The Elusive Hidden People of Iceland, bbc.com, 18 grudnia 2018 [dostęp 2019-01-08].
  14. Pixie Day.wiki?
  15. Pixie (Character) – Comic Vine, Comic Vine [dostęp 2018-05-12] (ang.).