Pjongjang

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pjongjang
평양
Ilustracja
Pjongjang
Państwo  Korea Północna
Prowincja Pjongjang (miasto na prawach prowincji)
Powierzchnia 2653 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

3 255 388[1]
1227,06 os./km²
Podział miasta 19 dzielnic (kuyŏk)
4 powiaty (kun)
Położenie na mapie Korei Północnej
Mapa lokalizacyjna Korei Północnej
Pjongjang
Pjongjang
Ziemia39°01′N 125°45′E/39,016667 125,750000
Zdjęcie satelitarne Pjongjangu (22 sierpnia 2007, satelita LandSat-5)

Pjongjang[2], dawniej w formie Phenian (kor. 평양, P'yǒngyang, hancha: 平壤) – stolica i największe miasto Korei Północnej, położone w zachodniej części kraju, na nizinie nadmorskiej, na wysokości około 85 m n.p.m., nad rzeką Taedong-gang, około 50 km od jej ujścia do Morza Żółtego, główny ośrodek gospodarczy i naukowo-kulturowy kraju.

Miasto znajduje się w odległości około 180 km od Koreańskiej Strefy Zdemilitaryzowanej, stanowiącej granicę z Koreą Południową.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Pjongjang w języku koreańskim oznacza dosłownie „płaska ziemia”. Jedną z historycznych nazw miasta jest Ryugyŏng (kor. 류경; hancha: 柳京), czyli „wierzbowa stolica”, nawiązująca do rosnących niegdyś w okolicach licznych lasów wierzbowych[3] (nawet dzisiaj w mieście można spotkać mnóstwo wierzb). Istnieje wiele obiektów mających w nazwie wyraz „Ryugyŏng”, z których najbardziej znanym jest hotel Rjugjong. Inne historyczne nazwy miasta to Kisong, Hwangsong, Rakrang, Sŏgyong, Sodo, Hogyong, Changan i Heijō (podczas japońskich rządów w Korei). Na początku XX wieku Pjongjang znany był misjonarzom jako „Jerozolima Wschodu”, z powodu swojego statusu twierdzy chrześcijaństwa, głównie protestantyzmu[4][5].

Po śmierci Kim Il-songa, w 1994, niektórzy członkowie partii Kim Dzong Ila proponowali zmianę nazwy miasta z Pjongjangu na „Miasto Kim Il-songa” (kor. 김일성시); inni proponowali, by Seul nazwać „Miastem Kim Il-songa”, a Pjongjangowi nadać nazwę „Miasta Kim Dzong Ila”, ale żadna z propozycji nie została zrealizowana[6].

Polska nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Polska nazwa miasta stosowana była początkowo w różnych zapisach nawiązujących do nazwy koreańskiej: Piongyang[7], Pjongjang[8], Piengjang[9], Piongjang[10]. Po II wojnie światowej wprowadzono nazwę Phenian[11]egzonim zapożyczony z rosyjskiego Пхеньян (przyjęty w postaci Phenian wskutek błędnej transkrypcji[12]). W związku z tym, że nazwa ta była często błędnie wymawiana jako [fenian], oraz mając na uwadze istniejącą w krajach Europy Środkowej tendencję odchodzenia od nazw pochodzenia rosyjskiego dla tego miasta, Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej 21 listopada 2006 postanowiła przyjąć jako polski egzonim nazwę Pjongjang, zaproponowaną przez orientalistów i nawiązującą do wymowy nazwy koreańskiej oraz nazw stosowanych w Polsce przed wojną[2][13]. Tę formę stosuje obecnie Ministerstwo Spraw Zagranicznych[14] i polska ambasada w KRLD[15]. Nazwę Phenian orientaliści uznali za błędną[16].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Pjongjang położony jest w zachodniej części Korei Północnej nad rzeką Taedong-gang, około 50 km od jej ujścia do Morza Żółtego (a ściślej Zatoki Zachodniokoreańskiej)[17]. Miasto leży na równinie ograniczonej od północnego wschodu wzgórzami, gdzie wydobywany jest węgiel i złoto[18].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Miasto znajduje się w strefie wilgotnego klimatu kontynentalnego (Dwa według klasyfikacji klimatów Köppena) z relatywnie ciepłym latem i mroźną zimą oraz dobrze wyodrębnionymi czterema porami roku[19].

Średnia temperatura i opady dla Pjongjang
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordy maksymalnej temperatury [°C] -2.2 1.0 7.6 16.4 22.6 26.7 28.9 29.2 24.8 18.5 9.2 0.5 15,3

Rekordy minimalnej temperatury [°C] -12.8 -9.6 -3.1 3.8 10.1 15.6 20.4 20.5 13.9 6.3 -1.1 -9.1 4,6
Opady [mm] 13 13 28 59 56 105 308 262 111 44 38 17 1054
Źródło: wetterkontor.de[20] 27 lipca 2018

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Pjongjang podzielony jest na 19 dzielnic („Kuyŏk”; kor. 구역) i 4 powiaty („Kun”; kor. 군).

  • Chung-guyŏk (중구역; 中區域)
  • P'yŏngch'ŏn-guyŏk (평천구역; 平川區域)
  • Pot'onggang-guyŏk (보통강구역; 普通江區域)
  • Moranbong-guyŏk (모란봉구역; 牡丹峰區域)
  • Sŏsŏng-guyŏk (서성구역; 西城區域)
  • Sŏn'gyo-guyŏk (선교구역; 船橋區域)
  • Tongdaewŏn-guyŏk (동대원구역; 東大院區域)
  • Taedonggang-guyŏk (대동강구역; 大同江區域)
  • Sadong-guyŏk (사동구역; 寺洞區域)
  • Taesŏng-guyŏk (대성구역; 大城區域)
  • Man'gyŏngdae-guyŏk (만경대구역; 萬景臺區域)
  • Hyŏngjesan-guyŏk (형제산구역; 兄弟山區域)
  • Ryongsŏng-guyŏk (룡성구역; 龍城區域)
  • Samsŏk-guyŏk (삼석구역; 三石區域)
  • Sŭngho-guyŏk (승호구역; 勝湖區域)
  • Ryŏkp'o-guyŏk (력포구역; 力浦區域)
  • Rangnang-guyŏk (락랑구역; 樂浪區域)
  • Sun'an-guyŏk (순안구역; 順安區域)
  • Ŭnjŏng-guyŏk (은정구역; 恩情區域)
  • Chunghwa-gun (중화군; 中和郡)
  • Kangnam-gun (강남군; 江南郡)
  • Kangdong-gun (강동군; 江東郡)
  • Sangwŏn-gun (상원군; 祥原郡)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jeden z murali w Pjongjangu

Początki[edytuj | edytuj kod]

Jedno z najstarszych miast Korei[17]. Według legendy, założyciel pierwszego królestwa Korei GojoseonTangun (2333 rok p.n.e.), ustanowił stolicę w Asadal, które według niektórych historyków leżało w miejscu, gdzie w 1222 roku p.n.e. założono obecny Pjongjang[21][22]. Pierwsze wzmianki o Pjongjangu pochodzą z roku 108 p.n.e.[21], kiedy to w jego pobliżu powstała chińska komanderiaLelang[22] a samo miasto zostało ufortyfikowane[21].

Goguryeo[edytuj | edytuj kod]

W 247 roku wokół miasta wzniesiono mur obronny[22]. W 313 roku Lelang został podbity przez królestwo Goguryeo a Chińczycy opuścili tereny północną Koreę[22]. W IV w. w mieście wzniesiono wiele budowli, m.in. ok. 300 roku pałac Anhak, świątynię Kwangbop sa (392) i pawilon Pubyok (393)[22]. W 427 roku Pjongjang stał się stolicą królestwa Goguryeo[22]. W 552 roku miasto ponownie umocniono[22]. W latach 598–668 Chińczycy podejmują kilka prób inwazji Korei, z których ostatnia w roku 668 zakończyła się sukcesem i zajęciem Pjongjangu, który opustoszał[22].

W 918 roku, dynastia Koryo ustanowiła w Pjongjangu swoją „stolicę zachodnią”, a miasto ponownie rozkwitło[22]. W 1011 roku Pjongjang zajęli ponownie Chińczycy a w 1018 roku wojska Liao[22]. W 1135 roku Myo Cheong poprowadził powstanie z zamiarem założenia w Pjongjangu niepodległego państwa, które jednak zakończyło się klęską[22][18].

XVI–XVII wiek[edytuj | edytuj kod]

W latach 1592–1593 przejściowo zajęty przez Japończyków w trakcie inwazji japońskiej[17]. Od XVII wieku centrum polityczne i kulturalne północno-zachodniej Korei[17]. W roku 1627 zdobyty po raz kolejny i spalony przez Mandżurów, którzy zaatakowali ponownie w 1637 roku[22]. W 1700 roku miasto strawił wielki pożar[22]. Na początku XVIII w. miasto zostało odbudowane[22].

XIX w. i okupacja japońska (1910–1945)[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojny chińsko-japońskiej w latach 1894–1895 Pjongjang został poważnie zniszczony[21]. Po działaniach wojennych miasto zdziesiątkowała cholera.

Podczas okupacji japońskiej (1910–1945), miasto zostało odbudowane i stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym[21]. Zajęty w 1945 roku przez Armię Czerwoną[22][18]. W 1948 roku został proklamowany „tymczasową stolicą” Korei[22].

Wojna koreańska[edytuj | edytuj kod]

W trakcie wojny koreańskiej (1950–1953) miasto przechodziło z rąk do rąk, ostateczna inwazja Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej zadecydowała o przyznaniu miasta Pjongjangu Korei Północnej. Miasto było wielokrotnie bombardowane przez wojska Stanów Zjednoczonych[21][18]. Poważne zniszczenia zabudowy w połączeniu z odpowiednimi czynnikami politycznymi zaowocowały planem Kim Ir Sena o budowie modelowego miasta socjalistycznego Pjongjangu[22].

Odbudowa i rozwój miasta w latach 70. i 80. XX w.[edytuj | edytuj kod]

Miasto odbudowano na podstawie projektu miasta-ogrodu, z ponad 200 miejscami zieleni, drogami obsadzonymi drzewami i nadrzecznymi bulwarami[18]. W 1954 roku powstał plac Kim Ir Sena, została otwarta Galeria Sztuki Koreańskiej i stadion Moranbong[22]. W 1955 roku z lotniska w Pjongjangu wystartowały pierwsze samoloty Air Koryo[22]. W 1959 roku powstały m.in. Centralny Ogród Zoologiczny i Centralny Ogród Botaniczny[22]. W 1961 roku został odsłonięty Pomnik Ch’ŏllima[22].

W latach 70. i 80. XX w. wzniesiono nowoczesny Pjongjang – wielkie osiedla bloków mieszkalnych, monumentalne gmachy, m.in. Muzeum Rewolucji Koreańskiej czy Dom Nauki Partii, i monumentalne pomniki, m.in. pomnik Kim Ir Sena[23]. W 1973 roku otwarto pierwszą linię metralinię Ch’ŏllima, a w 1974 roku Pałac Kultury[22]. W 1982 roku oddano do użytku Wieżę Idei Dżucze[22]. Boom budowlany zakończył się pod koniec lat 80. XX w. wraz z zatrzymaniem finansowania z ZSRR[18].

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

Miasto Pjongjang wyróżnia modelowe śródmieście. Poza typowymi charakterystycznymi elementami propagandowymi znajdują się tam: największy łuk triumfalny na świecie, mauzoleum Wielkiego Przywódcy towarzysza prezydenta Kim Ir Sena, Muzeum Rewolucji Koreańskiej, a tuż przed nim olbrzymi pomnik Kim Ir Sena, modelowy port lotniczy w Sunanie, dworzec kolejowy, Uniwersytet im. Kim Ir Sena, hotel Ryugyŏng (nigdy nieukończony hotel w kształcie piramidy), Wieża Idei Dżucze (charakterystyczny symbol ideologii KRLD). U podnóży tej 170-metrowej wieży znajduje się 30-metrowy pomnik trzech ludzi z symbolami idei Dżucze – sierpem (rolnictwo), młotem (przemysł), piórem (sfera intelektualna) – a po przeciwnej stronie znajduje się plac Kim Ir Sena, miejsce wszystkich świąt i wielkich defilad wojskowych. Tuż obok znajduje się Ludowa Biblioteka Narodowa. Nieopodal stoi pałac dzieci Man'gyŏngdae (wielki dom kultury), na sztucznej wyspie na rzece Taedong-gang widnieje imponujący stadion, na którym odbywają się wszystkie przedstawienia dla przywódcy, a także masowe uroczystości. Według władz koreańskich, trybuny tego stadionu mogą pomieścić 150 tysięcy widzów. Niedaleko znajduje się Stadion im. Kim Ir Sena.

Panorama Pjongjangu widziana ze szczytu Wieży Idei Dżucze
Panorama Pjongjangu widziana ze szczytu Wieży Idei Dżucze

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Pjongjang jest głównym ośrodkiem gospodarczym kraju, z dobrze rozwiniętym przemysłem (maszynowym, środków transportu, chemicznym i petrochemicznym, włókienniczym, materiałów budowlanych, porcelanowym i spożywczym)[17].

Znajduje się tu największa w Korei przędzalnia bawełny, rafineria, do której ropa dostarczana jest z pobliskiego portu Namp'o, elektrownia cieplna i jądrowa[17]. W pobliskim Kangsŏ wydobywana jest ruda żelaza i funkcje huta żelaza[17].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Stanowi węzeł komunikacyjny z połączeniami kolejowymi i drogowymi z Chinami i Rosją[17]. Miasto ma port lotniczy Sunan i linie metra o łącznej długości 32 km[17].

Edukacja i nauka[edytuj | edytuj kod]

W Pjongjangu funkcjonuje, założona w 1952 roku, Akademia Nauk oraz kilka szkół wyższych z uniwersytetem im. Kim Ir Sena na czele[17].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Pjongjang był stolicą historycznej Korei przez prawie 3000 lat[24]. Z tego okresu zachowało się wiele budowli, m.in. pozostałości pałacu Anhak i fortecy Taesong, fortecy Jangan (bramy Taedong i Pothong) oraz świątynie[24].

W 2000 roku zabytki Pjongjangu zostały wpisane na północnokoreańską listę informacyjną UNESCO – listę obiektów, które Korea Północna zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO[24].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. DPR Korea 2008 Population Census – National Report (ang.). Central Bureau of Statistics Pyongyang, DPR Korea. [dostęp 2018-07-27].
  2. a b Protokół z 28. posiedzenia Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Polski. Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 21 listopada 2006. [dostęp 2018-07-27].
  3. Roman Adrian Cybriwsky: Capital Cities around the World. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2013, s. 248.
  4. Andrei Lankov: North Korea's missionary position. W: Asia Times Online [on-line]. 16 marca 2005. [dostęp 2017-07-26].  Cytat: By the early 1940s Pyongyang was by far the most Protestant of all major cities of Korea, with some 25–30% of its adult population being church-going Christians. In missionary circles this earned the city the nickname "Jerusalem of the East".
  5. Christian Caryl: Prayer In Pyongyang. W: The Daily Beast [on-line]. The Newsweek, 15 września 2007. [dostęp 2018-07-27].  Cytat: It's hard to say how many covert Christians the North has; estimates range from the low tens of thousands to 100,000. Christianity came to the peninsula in the late 19th century. Pyongyang, in fact, was once known as the 'Jerusalem of the East.'
  6. Pyongyang was to become 'Kim Il Sung City'; The followers of Kim Jong Il suggested the idea. Daily NK, 2005-02-21. [dostęp 2018-07-27].
  7. S. Orgelbranda encyklopedja powszechna, Tom 3
  8. Wielka ilustrowana encyklopedja powszechna, Tom 20, Wyd. "Gutenberga", 1937
  9. Atlas kieszonkowy. Trzaska, Evert i Michalski , Warszawa 1950
  10. Leszczycki S., Ratajski L. Polskie nazwy geograficzne ważniejszych miast liczących ponad 100 tys. mieszkańców. Biuletyn Geograficzny PTG, 1952, nr 4
  11. Lech Ratajski, Janina Szewczyk, Przemysław Zwoliński, Polskie nazewnictwo geograficzne świata, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Instytut Geografii PAN, Warszawa 1959
  12. Encyklopedia historyczna świata. T. III. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2000, s. 56. ISBN 83-85909-61-3.
  13. Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 9. Azja Wschodnia
  14. Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna. msz.gov.pl, 2009-02-27. [dostęp 2011-06-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-05)].
  15. Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Pjongjangu. [dostęp 2018-07-27].
  16. Halina Ogarek-Czoj, Romuald Huszcza, Gunn-Young Choi: Podręcznik języka koreańskiego cz.1, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2007, str. 31
  17. a b c d e f g h i j k l m n Pjongjang. W: Encyklopedia PWN. PWN. [dostęp 2018-07-27].
  18. a b c d e f Robert Willoughby: North Korea. Bradt Travel Guides, 2014, s. 109–116, seria: Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-84162-476-1. [dostęp 2018-07-27]. (ang.)
  19. Justin Corfield: Historical Dictionary of Pyongyang. Anthem Press, 2014, s. 225. ISBN 978-1-78308-341-1. [dostęp 2018-07-27]. (ang.)
  20. Wetterkontor.de: Das Klima in Pyongyang (Pjöngjang) (niem.). [dostęp 2018-07-27].
  21. a b c d e f P'yŏngyang. W: Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, inc., 2017-11-29. [dostęp 2018-07-27]. (ang.)
  22. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Justin Corfield: Historical Dictionary of Pyongyang. Anthem Press, 2014, s. xv–xxiii. ISBN 978-1-78308-341-1. [dostęp 2018-07-27]. (ang.)
  23. Andrei Lankov: The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia. Oxford University Press, 2013. ISBN 978-0-19-997584-6. [dostęp 2018-07-27]. (ang.)
  24. a b c UNESCO: Historical Relics in Pyongyang (ang.). [dostęp 2018-07-22].