Plac Grunwaldzki w Szczecinie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Szczecin COA.svg Szczecin
plac
Grunwaldzki
Śródmieście
Plac Grunwaldzki (2009 r.)
Plac Grunwaldzki (2009 r.)
Mapa
mapa
Położenie na mapie Szczecina
Mapa lokalizacyjna Szczecina
plac  Grunwaldzki
plac Grunwaldzki
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
plac  Grunwaldzki
plac Grunwaldzki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac  Grunwaldzki
plac Grunwaldzki
Ziemia53°25′58,0″N 14°32′52,0″E/53,432778 14,547778
Widok ogólny placu w latach 30. XX wieku

Plac Grunwaldzki – największy i najokazalszy plac gwiaździsty w Szczecinie. Położony w dzielnicy Śródmieście, na osiedlu Centrum. Plac jest jednym z miejsc, gdzie najczęściej w Szczecinie organizowane są manifestacje. Układ geometryczny placu jest motywem znaku graficznego projektu pt. "Szczecin Europejską Stolicą Kultury 2016". Autorem logo jest Ireneusz Kuriata[1][2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia placu sięga lat sześćdziesiątych XIX wieku, kiedy to opracowano pierwszy plan urbanizacji tego terenu. Autorem opracowania był James Hobrecht[potrzebny przypis] – architekt i planista, specjalista w zakresie sieci wodociągowo-kanalizacyjnych. Głównym założeniem planu był rozwój miasta w kierunku północno-zachodnim poprzez połączenie komunikacyjne terenu ówczesnego śródmieścia Szczecina (dzisiaj: południowa część osiedla Stare Miasto) z budującą się ekskluzywną dzielnicą Westend (obecnie teren osiedla Łękno). Drugim ważnym traktem tej dzielnicy miała być aleja łącząca tereny nadodrzańskie z Nowym Turzynem (dziś północna część osiedla Turzyn). Na przecięciu tych dwóch alei (noszących obecnie imię Papieża Jana Pawła II oraz Marszałka Piłsudskiego) planowano budowę reprezentacyjnego placu (pierwotnie o kształcie prostokątnym) – dziś Placu Grunwaldzkiego.

Władze miasta podjęły żmudne pertraktacje z wojskiem (do którego należał teren planowanej inwestycji). Nie udało się jednak uzyskać porozumienia i plany inwestycyjne musiały ulec zawieszeniu.

Powrócono do nich w następnej dekadzie, kiedy to Szczecin przestał być twierdzą, a tym samym zniknęły ograniczenia jego rozbudowy. 31 marca 1874 roku na posiedzeniu Rady Miasta omówiono plany rozwoju miasta. Bazowano na projekcie opracowanym przez Jamesa Hobrechta, wprowadzając do niego poprawki opracowane przez nadburmistrza R. Burschera i miejskiego radcę budowlanego K Kruhla[potrzebny przypis]. Poprawki te nawiązywały do rozwiązań urbanistycznych zastosowanych przez Georges'a Haussmanna przy przebudowie Paryża (J. Hobrecht czerpał inspiracje do swych projektów głównie z Londynu [potrzebny przypis].

Plac powstał pod koniec lat 80. XIX wieku w centrum zlikwidowanego w 1884 roku Fortu Wilhelma. Pierwotnie nazywał się placem Kościelnym Westend, a później – Cesarza Wilhelma[3]. Zabudowa placu reprezentacyjnymi kamienicami wzniesionymi głównie w stylu eklektycznym trwała do początku XX wieku. Część zabudowań zniszczył nalot aliancki w 1944 roku. W miejscu zniszczonych budynków na trzech narożnikach placu powstały w latach 60. XX wieku wielopiętrowe bloki. Niektóre kamienice utraciły część zdobień elewacji i zwieńczeń dachów w postaci hełmów oraz szczytów.

Polską nazwę Plac Grunwaldzki nadano 15 lipca 1945 roku, w 535. rocznicę bitwy pod Grunwaldem[3]. Tablicę z polską nazwą placu odsłonił pierwszy polski prezydent Szczecina Piotr Zaremba[3].

Projektant placu[edytuj | edytuj kod]

Cześć środkowa placu

Po II wojnie światowej w polskich, popularnych opracowaniach i przewodnikach turystycznych zaczęła pojawiać się teza jakoby Plac Grunwaldzki i cały układ gwiaździsty Szczecina został zaprojektowany przez francuskiego urbanistę, autora dziewiętnastowiecznej przebudowy Paryża Georges'a Haussmanna. Pogląd ten zrodził się z zaobserwowanej, dużej zbieżności rozwiązań urbanistycznych zastosowanych w Szczecinie i Paryżu. Teza ta nie była przez ówczesne władze dementowana ponieważ była ona dla niej korzystna ze względów ambicjonalnych (podnosiła prestiż miasta) oraz polityczno-ideologicznych (francuski projektant miasta był znacznie lepiej przez władze widziany niż niemiecki). Przekonanie to, tak mocno zakorzeniło się w umysłach wielu szczecinian, że można je spotkać w amatorskich publikacjach do dnia dzisiejszego[4][5].

Zgodnie z obecnym stanem wiedzy (patrz: bibliografia) Georges Haussmann nie był projektantem gwiaździstych placów Szczecina. Prawdą jest natomiast, że szczecińskie projekty wzorowane były na rozwiązaniach paryskich – podobnie czyniło wówczas wiele miast europejskich – czerpiąc rozwiązania urbanistyczne z Paryża, który pod koniec XIX wieku stał się centrum ówczesnej Europy.

Urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Do placu zbiegają się pasy jezdni z ośmiu stron. Krzyżują się tutaj: al. Jana Pawła II, al. Piłsudskiego (Droga wojewódzka nr 115) oraz ulice: Rayskiego i Śląska. Plac obsadzony jest starodrzewem, wśród którego są rzadkie okazy: budleja oraz krzewy cisowe. Nawierzchnię jezdną placu stanowi obecnie asfalt, dawniej bruk. Nawierzchnię pieszą na placu stanowi kostka brukowa. Na oświetlenie składają się latarnie uliczne, ustawione wokół jezdni oraz mniejsze lampy ustawione w strefie pieszej. Mniejsze lampy charakteryzują się wizerunkiem gryfa umieszczonym na stopce. Obecna nawierzchnia piesza oraz lampy zamontowane zostały w latach 90. podczas ostatniego remontu placu. Współczesne lampy nawiązują do tych, które stały na placu w latach 30. XX wieku.

Zabudowa[edytuj | edytuj kod]

Kamienica, al. Jana Pawła II 41

Trzykondygnacyjna, narożna kamienica wzniesiona w 1895 r. w stylu eklektyczno-secesyjnym. Fasada od strony placu Grunwaldzkiego, rozdzielona przez trzyosiowy wykusz, zwieńczona jest półkopułą i trójkątnym szczytem. Narożnik budynku zakończony jest wieżyczką ze spiczastym hełmem. Od strony alei Jana Pawła II elewacja podzielona jest dwoma wykuszami zwieńczonymi półkopułami przylegającymi do ozdobnych, trójkątnych szczytów. Nieuszkodzona w czasie II wojny światowej kamienica przeszła remont kapitalny pod koniec lat 70. XX wieku[6].

Kamienica, al. Jana Pawła II 42

Trzypiętrowa kamienica z poddaszem w stylu eklektycznym wzniesiona w 1898 r. według projektu J. Sommenstuhla. Elewacja od strony pl. Grunwaldzkiego posiada czteroosiowy, zakończony szczytem wykusz, który ozdobiony jest gzymsami z motywami roślinnymi. Niektóre zdobienia szczytu, jak np. rzeźby we wnękach czy wieżyczki, nie zachowały się. Elewacje od strony ul. Śląskiej oraz al. Jana Pawła II podzielono mniejszymi wykuszami zwieńczonymi trójkątnymi szczytami (dziś już nieistniejącymi). Na parterze kamienicy umieszczono m.in. aptekę prowadzoną przez dr. Luckenbacha. Obecnie na parterze budynku również znajduje się apteka: w jej wnętrzu zachowała się część przedwojennego wyposażenia, m.in. regał[7].

Kamienica, ul. Śląska 38

Trzypiętrowa, eklektyczna kamienica o dachu dwuspadowym, wybudowana pod koniec XIX wieku. Elewacja od strony ul. Śląskiej posiada dwa dwuosiowe wykusze zakończone ozdobnymi szczytami. Narożnik kamienicy ma formę wykuszu zakończonego ośmiobocznym hełmem. Czteroosiowa fasada od strony placu Grunwaldzkiego zwieńczona jest trójkątnym gzymsem i szczytem. W okresie powojennym na parterze kamienicy mieścił się m.in. Czechosłowacki Ośrodek Kultury[8]. Od 1976 r. kamienica znajduje się w rejestrze zabytków[9]. Na początku XXI wieku wykonano remont dachu kamienicy.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Przez plac Grunwaldzki przechodzi dwutorowa trasa tramwajowa. Na środku placu zlokalizowane są przystanki tramwajowe, na których zatrzymują się tramwaje linii Szczecin Tram 1.svg Szczecin Tram 4.svg Szczecin Tram 5.svg Szczecin Tram 11.svg Szczecin Tram 12.svg a w okresie wakacyjnym także turystyczna linia 0. Układ torowiska na placu Grunwaldzkim był wielokrotnie zmieniany. Po tym, jak powstał ówczesny Kaiser Wilhelm Platz, wybudowano torowisko na jezdniach okalających plac, a na środku znajdował się zieleniec. W latach 20. XX wieku linię tramwajową przeniesiono na środek placu. Po odbudowie ze zniszczeń wojennych linię tramwajową znów przeniesiono na jezdnie, a na środku umieszczono zieleniec i posadzono kwiaty. Jednak w latach 70. XX wieku, za czasów prezydentury Jana Stopyry, linię tramwajową z powrotem przeniesiono na środek placu. Taki układ komunikacyjny funkcjonuje do dziś. Współczesną linią autobusową, która przechodzi przez plac Grunwaldzki jest linia nr 70. Ma ona przystanek zlokalizowany zaraz po skręcie w al. Papieża Jana Pawła II. Przez plac przejeżdżają także 3 linie autobusowe nocne; 523 524 531 oraz hipermarketowe.

Zdjęcia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. gazeta.pl
  2. www.szczecin2016.pl
  3. a b c Ludzie płakali ze wzruszenia. Jak pl. Grunwaldzki dostał swoją nazwę. szczecin.gazeta.pl. [dostęp 2013-10-07].
  4. Plac Grunwaldzki. stmkm.pl. [dostęp 10 września 2009].
  5. O Szczecinie opowiada Henryk Sawka. Metro (dziennik). [dostęp 10 września 2009].
  6. Encyklopedia Szczecina. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo Kultury, s. 389. ISBN 978-83-942725-0-0.
  7. Janusz Ławrynowicz, Dariusz R. Janowski: Szczecińskie miejsca. Szczecin: Kurier-Press, 2005, s. 85. ISBN 978-83-942725-0-0.
  8. Encyklopedia Szczecina. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo Kultury, s. 392. ISBN 978-83-942725-0-0.
  9. Rejestr zabytków nieruchomych województwa z wyłączeniem zabytków archeologicznych w powiecie szczecińskim. wkz.bip.alfatv.pl. [dostęp 2017-08-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Szczecina, Tom I, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 1999, ​ISBN 83-87341-45-2
  • Wojciech Łopuch, Dzieje architektoniczne nowoczesnego Szczecina 1808-1945, Książnica Pomorska, Szczecin 1999, ​ISBN 83-87879-07-X
  • Przewodnik po Szczecinie, Wydawnictwo 13 Muz, Szczecin 1999, ​ISBN 83-908898-3-8

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]