Plac Pod Lipami w Katowicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
herb Katowic Katowice
plac Pod Lipami
Giszowiec
Karczma Śląska przy placu Pod Lipami
Karczma Śląska przy placu Pod Lipami
Położenie na mapie Katowic
Mapa lokalizacyjna Katowic
plac  Pod Lipami
plac Pod Lipami
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
plac  Pod Lipami
plac Pod Lipami
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac  Pod Lipami
plac Pod Lipami
Ziemia50°13′18,0″N 19°03′55,7″E/50,221662 19,065474
Plan sytuacyjny Giszowca z 1910, z zaznaczonym centralnym placem
Izba Śląska (pl. Pod Lipami 3, 3a)
Pomnik ku czci poległych w powstaniach śląskich i zamordowanych w obozach hitlerowskich w okresie II wojny światowej
Agencja Rynku Rolnego (oddział) przy pl. Pod Lipami 5 (mieszcząca się w dawnym budynku szkolnym)

Plac Pod Lipami − plac w Katowicach położony w dzielnicy Giszowiec, powstały między 1907 a 1914[1]. Z placem sąsiaduje park Giszowiecki[2]. Nazwa placu pochodzi od znajdujących się dookoła niego lip[3][4].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Plac Pod Lipami (dawny plac targowy[5], nazywany także rynkiem) jest centralną częścią osiedla Giszowiec. Wokół placu zlokalizowano większość obiektów użyteczności publicznej[1]. W okresie Cesarstwa Niemieckiego (do 1922) nosił nazwę Ring, a w latach niemieckiej okupacji Polski (1939−1945) − Hermann Göring Platz[6]. W czasach PRL obowiązywała nazwa plac Czerwonych Kosynierów[7].

Przy placu mieści się gospoda „Karczma Śląska”, którą w latach 2003−2005 zmodernizowano ze środków finansowych miasta. Obok „Karczmy Śląskiej” znajduje się „Gawlikówka” (dawna stajnia), w której zlokalizowano galerię malarstwa Ewalda Gawlika. Przy placu znajdują się także trzy dawne budynki szkolne, wydłużony budynek ze sklepami oraz dawne nadleśnictwo lasów przedsiębiorstwa Georg von Giesches Erben, w którym siedzibę ma dziś przedszkole[1].

Plac jest terenem zieleni, pełniącym integrującą funkcję w założeniu urbanistycznym mniejszej skali, jakim jest Giszowiec[8].

Na środku placu znajduje się stary buk, którego obwód wynosi 345 cm, jest on pomnikiem przyrody. W 2010 buk otrzymał imię Anton (na cześć jednego z pomysłodawców budowy osiedla Giszowiec − Antona Uthemanna)[9][10]. Rosnące dookoła placu lipy mają około 90 lat[4]. Obok budynku byłej szkoły istnieje pomnik ku czci poległych w powstaniach śląskich i zamordowanych w obozach hitlerowskich w okresie II wojny światowej[11][12].

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

Przy placu Pod Lipami znajdują się następujące historyczne obiekty:

  • budynki użyteczności publicznej (pl. Pod Lipami 1, 2, 3, 3a, 3b, 3c)[13]: dawna szkoła, dawna gospoda, dawne nadleśnictwo, muszla koncertowa; wpisane do rejestru zabytków 18 sierpnia 1978 (nr rej.: A/1229/78); należą do nich[13]:
    • Karczma Śląska (pl. Pod Lipami 1); wzniesiona w 1910, składała się wówczas z 3 pokoi gościnnych, sali, piwnic i budynku gospodarczego[14]; występował w niej m.in. Górnośląski Teatr Ludowy (niem. Oberschlesisches Volkstheater); po II wojnie światowej mieściło się w niej kino „Muza”; od 2006 w budynku swoją siedzibę ma Miejski Dom Kultury „Szopienice-Giszowiec”[15][16];
    • Izba Śląska i tzw. „Gawlikówka” ; budynek wzniesiono na początku XX wieku; początkowo mieściła się tam stajnia, pomieszczenia dla woźniców i wozownia; w jej wnętrzach Ewald Gawlik miał swoją pracownię[17]; obecnie mieści się tu filia Miejskiego Domu Kultury „Szopienice-Giszowiec” oraz muzeum historii regionu i galeria poświęcona Gawlikowi, znajdująca się w przewiązce pomiędzy budynkami[15];
  • budynek mieszkalno-usługowy (pl. Pod Lipami 7−10); wpisany do rejestru zabytków 20 maja 1982 (nr rej.: A/1290/82[18]); wzniesiony w pierwszej ćwierci XX wieku, w stylu modernistycznym[7];
  • zabudowania dawnej fabryki lodu z początku XX wieku, następnie przebudowanych[12].

Instytucje[edytuj | edytuj kod]

Przy placu Pod Lipami swoją siedzibę mają: Miejskie Przedszkole nr 64 (pl. Pod Lipami 2), Naleśnikarnia Pod Lipami, Miejski Dom Kultury „Szopienice-Burowiec” − filia nr 2 (pl. Pod Lipami 1, 3, 3a), oddział banku, „Studio Uriasz”[19], oddział terenowy Agencji Rynku Rolnego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Urząd Miasta Katowice: Lokalny Program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007-2013 (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-18].
  2. Park Giszowiecki (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2011-07-18].
  3. Broszkiewicz Jacek; Katowice - reflektorem po mieście, wydawca: Urząd Miejski w Katowicach, ​ISBN 83-901884-0-6​, s. 18.
  4. a b Wędrówki po Giszowcu (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2011-07-18].
  5. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna „Artur”, 1996, s. 103. ISBN 83-905115-0-9.
  6. Mapa Giszowca z 1943 www.giszowiec.info [dostęp 2011-07-18]
  7. a b Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach (pol.). www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-07-18].
  8. Urząd Miasta Katowice: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, Cz. 1, Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-18].
  9. Klub Gaja: Konkurs Drzewo Roku (pol.) www.klubgaja.pl [dostęp 2011-07-18]
  10. Ostatnia szansa by zagłosować na Antona z Giszowca (pol.) www.katowice.gazeta.pl [dostęp 2011-07-18]
  11. Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach: Ewidencja miejsc pamięci województwa śląskiego − miasto: Katowice (pol.). www.katowice.uw.gov.pl. [dostęp 2011-07-18].
  12. a b Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-18].
  13. a b Urząd Miasta Katowice: Wykaz obiektów chronionych poprzez wpis do rejestru zabytków (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-18].
  14. Kurt Seidl: Mieszkania robotnicze w górnośląskim przemyśle górniczym. Mirosław Langer. Krajowa Agencja Wydawnicza na zlecenie KWK „Staszic”, 1995, s. 98. ISBN 83-03-03672-6.
  15. a b Miejski Dom Kultury „Szopienice-Giszowiec”: Filia nr 2 (pol.). www.mdk.katowice.pl. [dostęp 2011-07-18].
  16. Karczma Śląska − znów tętni życiem (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2011-07-18].
  17. Izba Śląska − malarstwo Ewalda Gawlika (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2011-07-18].
  18. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 31 grudnia 2017; 5 miesięcy temu. [dostęp 2011-07-18].
  19. Nagrania w Śląskie - lista firm (pol.). www.panoramafirm.com.pl. [dostęp 2011-07-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]