Zbrodnia Zgierska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pomnik Stu Straconych
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Zgierz
Miejsce Plac Stu Straconych w Zgierzu
Projektant Antoni Biłas
Fundator społeczeństwo miasta Zgierza
Data budowy 1969
Data odsłonięcia 28 września 1969

Zbrodnia Zgierska – publiczna egzekucja 100 Polaków (96 mężczyzn i 4 kobiet) przeprowadzona przez Niemców 20 marca 1942 roku na Placu Stodół w Zgierzu[1], największa na obszarze „Kraju Warty”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mord był odwetem za zastrzelenie 6 marca 1942 r. dwóch gestapowców przez sierżanta WP Józefa Mierzyńskiego ze Zgierza w trakcie ujawniania przez niego miejsca ukrycia broni. Pomimo, że Niemcy znali sprawcę, celem sterroryzowania narodu polskiego zastosowali zbiorową odpowiedzialność.

Była to największa publiczna egzekucja nie tylko na terenie Kraju Warty, ale i na terenie całego okupowanego przez Niemców obszaru Polski[potrzebny przypis]. Hitlerowcy spędzili na nią około 6 tysięcy mieszkańców Zgierza i okolicy, spośród których wybrano losowo 100 mężczyzn jako zakładników odpowiadających życiem za niezakłócony jej przebieg.

Ofiary przewieziono przede wszystkim z więzienia policyjnego – ale nieoficjalnie było to również więzienie do dyspozycji pobliskiego Gestapo (przy al. K. Anstadta) – przy ul. Sterlinga 16 w Łodzi oraz z więzienia na Radogoszczu w Łodzi. Kobiety przywieziono z więzienia kobiecego przy ul. Gdańskiej 13 w Łodzi, w tym żonę Józefa Mierzyńskiego – Joannę.

Na rozstrzelanie szli w siedmiu grupach (sześć grup po piętnaście osób), ostatnia liczyła dziewięć osób, setnym był inwalida zastrzelony w miejscu pochowania.

Wśród rozstrzelanych osób znaleźli się między innymi:

Ciała ofiar zostały zakopane na terenie lasu lućmierskiego w masowej mogile, którą dzień wcześniej wykopali więźniowie Radogoszcza w Łodzi. Oni też zostali użyci do zakopania zwłok.

Niedługo po wojnie została przeprowadzona ekshumacja ciał ofiar, o której zachowały się szczątkowe informacje, w wyniku której okazało się, że w nieustalonym czasie zostały one spalone. Odkryte szczątki pochowano w miejscu, gdzie obecnie znajduje się krzyż i pomnik. W czerwcu 2012 r. archeologowie z Instytutu Archeologicznego Uniwersytetu Łódzkiego przeprowadzili wstępne poszukiwania pierwotnej mogiły[2].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Las Lućmierski[edytuj | edytuj kod]

Zbiorowa mogiła 100 rozstrzelanych Polaków w lasach w okolicy miejscowości Lućmierz-Las

Miejsce pochówku ofiar egzekucji w lesie upamiętnia aranżacja plastyczna, natomiast przy pobliskiej szosie ze Zgierza do Ozorkowa (fragment drogi krajowej 91), stoi niewielki obelisk wskazujący to miejsce (obok tablica informacyjna z drogą dojścia do mogiły)[3].

Zgierz[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy – drewniany – pomnik na miejscu egzekucji powstał w 1945 roku. W latach 50. zastąpił go betonowy w kształcie iglicy. Monument dłuta łódzkiego rzeźbiarza – Antoniego Biłasa został odsłonięty 28 września 1969 roku.

Z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Zgierza 8 stycznia 1999 r. powołany został Społeczny Komitet Renowacji Pomnika Stu Straconych, którego zadaniem było odnowienie zniszczonego przez czynniki atmosferyczne monumentu. Prace, które rozpoczęto w 1999 r. (roboty remontowe pomnika), zakończono w 2002 r. (zagospodarowanie Placu Stu Straconych). 22 października 2008 roku Społeczny Komitet Renowacji Pomnika Stu Straconych zakończył działalność[4].

Lista rozstrzelanych[edytuj | edytuj kod]

Akta Gestapo w Łodzi, znajdujące się w zespole Tajnej Policji Państwowej – Oddział w Łodzi, przechowywane obecnie w archiwum łódzkiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej dostarczyły nowych informacji o liście rozstrzelanych w Zgierzu. Pozwoliły one zweryfikować część nazwisk, dopisać dodatkowe, uzupełnić brakujące imiona czy daty urodzenia w stosunku do wcześniej sporządzonego wykazu nazwisk pomordowanych[1].

Proces[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 1946 r. doszło m.in. do procesu jednego z nadzorców więzienia przy ob. ul. S. Sterlinga 16 w Łodzi, volksdeutscha – Reinholda Fraszke, oskarżonego wg publikacji prasowej m.in. o to, że „eskortował grupę 100 osób przewożonych w marcu 1942 r. z więzienia przy ul. Sterlinga do Zgierza, gdzie zostali przez Niemców rozstrzelani”. Został skazany na karę śmierci. Wyrok prawdopodobnie został wykonany[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Krzysztof Lesiakowski: Lista rozstrzelanych w Zgierzu 20 III 1942 r. w świetle akt gestapo. 2002-03-20. [dostęp 2017-03-24].
  2. Dziś za jednego Niemca śmierć poniesie 50 Polaków. Materiały konferencji popularno-naukowej w Zgierzu, 20 marca 2012 roku; Łódź 2013, s. 124, IPN-Łódź, ​ISBN 978-83-63695-08-8​.
  3. Archeologia totalitaryzmu. Ślady represji 1939–1956. Pod red. Olgierda Ławrynowicza i Joanny Żelazko. Wyd. IPN–Łódź, Łódź 2015.
  4. Miasto Zgierz: Pomnik Stu Straconych (pol.). [dostęp 2010-04-13].
  5. Kara śmierci za zdradę narodu. Echa egzekucji 100 Polaków w Zgierzu; [w:] „Kurier Poranny”, 13.07.1946, nr 191, s. 8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Władysław Lubnaer, Masowy mord niemiecki w Zgierzu. Za 2 gestapowców zamordowano bestialsko 100 Polaków; [w:] „Ilustrowany Kurier Polski”, 8 VII 1946, nr 182, ss. 6 i 7.
  • Egzekucja 100 Polaków 20 III 1942 r. w Zgierzu, Materiały sesji popularno-naukowej z 20 III 1982 r. w Zgierzu. Łódź 1982.
    • Tamże, Zbigniew Piechota, Egzekucja 100 Polaków w Zgierzu 20 marca 1942 r,. w świetle materiałów Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Łodzi, ss. 22 – 48.
    • Tamże, Wykaz 92 osób zamordowanych w egzekucji zgierskiej 20 III 1942, ss. 39-48 (pierwsza opublikowana lista rozstrzelanych).
  • W 60 rocznicę zbrodni zgierskiej 20 III 1942 r. Łódź-Zgierz 2002.
  • Anna Gronczewska, Za dwóch zabitych gestapowców zamordowali w Zgierzu stu Polaków; [w:] „Co tydzień historia” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 16 III 2017, ss. 2-3.