Plac Teatralny we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
plac Teatralny
Stare Miasto
Ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Miejscowość

Wrocław

Długość

123 m

Poprzednie nazwy

Zwingerplatz

Plan
Plan przebiegu ulicy
Przebieg
Ikona ulica deptak z lewej.svg PL road sign A-21.svg Ulica Świdnicka we Wrocławiu
Ulica H. Modrzejewskiej
Ikona ulica skrzyżowanie.svg PL road sign A-21.svg Ulica Widok
Ulica Teatralna
Ulica Bożego Ciała
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa konturowa Wrocławia, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „plac Teatralny”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „plac Teatralny”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „plac Teatralny”
51°06′20,269″N 17°01′56,002″E/51,105630 17,032223
Plac przed przebudową
Wrocławski Teatr Lalek
Plac (prawy dół zdjęcia)
Pierzeja południowa
Numery 1 (do prawej) do 3 (po lewej)
Kamienica Sachsów
Kamienica Sachsów
Kamienica Sachsów
Plac Teatralny 3
Plac Teatralny 3
Pierzeja północna
D.H. Schottländer
Plac Teatralny 6-7
Plac Teatralny 6-7
Mediateka
Mediateka
Otoczenie
Ul. Świdnicka i H. Modrzejewskiej
D.H. i Hotel "Monopol"
Opera Wrocławska
Ul. Teatralna, w tle plac
Teatr od strony parku
Mediateka od ul. Widok
Zabytkowy tramwaj na placu.
Początek placu: skrzyżowanie z ul. Świdnicką i H. Modrzejewskiej
Koniec placu: skrzyżowanie z ul. Widok, Bożego Ciała i Teatralną

Plac Teatralny (Zwingerplatz) – plac położony we Wrocławiu w obrębie Starego Miasta. Łączy ulicę Świdnicką z ulicą Teatralną (Zwingerstrasse) i Widok[1][2][3]. Powstał w obszarze dawnego międzymurza w okolicy obecnie nieistniejącej Bramy Świdnickiej[1][4]. Przy placu położony jest między innymi Wrocławski Teatr Lalek[2], a w najbliższym otoczeniu między innymi Opera Wrocławska[5][6] i Hotel Monopol[7][8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Plac powstawał w miejscu muru obronnego zburzonego w 1806 roku. Stanowił rozszerzenie istniejącej ulicy (dziś ulica Teatralna). W 1896 roku miejscu temu nadano odrębną nazwę jako plac: Zwingerplatz[1], co miało odniesienie do jego położenia między średniowiecznymi murami miasta (Zwinger), choć sama nazwa odnosiła się do pałacu Zwinger[2]. Nazwa nadana placowi stanowiła również nawiązanie do ulicy, dla której plac stanowił przedłużenie: Zwingerstrasse (dziś ulica Teatralna)[1][2].

Wyżej wspomniany pałac powstał w miejscu dawnej strzelnicy bractwa kurkowego mieszczącej się od XVI wieku na terenie nie międzymurza (Zwinger). Istniejący tu obiekt został rozbudowany według projektu Karla Ferdinanda Langhans[9][4][10][11]. W latach 1767-1770 na terenie strzelnicy utworzono siedzibę towarzystwa kupieckiego[4], a w 1820 roku budynek został kupiony przez korporację kupiecką i przekształcony w klub kupiecki (Kaufmännische Ressource). Obiekt został zburzony podczas przebudowy placu Teatralnego[9] (niektóre źródła podają, że spłonął w 1890 roku[2]).

W latach 1889-1891 zbudowano nowy, neobarokowy budynek, według projektu Paula Kieschkego i H. Bielenberga. Później był kilkakrotnie przebudowywany, m.in. 1937 i 1945 rok[9]. Charakterystyczną jego cechą jest bryła: zwarta od zachodu, natomiast od południa otwierająca się na park (ówcześnie Zwingergarten) i Promenadę Staromiejską[9][12][13]. Po II wojnie światowej w budynku znalazło swoją siedzibę Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej i Wrocławski Teatru Lalek, współcześnie tylko teatr[2][9]. Także po wojnie rozebrano ogrodzenie między parkiem a promenadą[13]. Budynek ma charakter monumentalny, a stylem i dekoracjami nawiązuje do architektury drezdeńskiego Zwingeru[9].

W latach 1823­­‒1825 zbudowano Gimnazjum na Międzymurzu[1][14] – Gimnazjum św. Hieronima[15] (Städtisches Realgymnasium Am Zwinger, założone wcześniej, bo w 1817 roku[14]). Obiekt został rozbudowany w 1909 roku. Obok powstała palarania kawy O. Steiblera, dawniej słodownia ówczesnego związku strzeleckiego z połowy XIV wieku, przebudowana w 1899 roku według projektu Felixa Henry[1][16]. Zachodnią część północnej pierzei placu, na rogu z ulicą Świdnicką, zajął natomiast budynek Domu Handlowego Juliusa Schottländera (Handelshaus Julius Schottländer), zbudowany w 1913 roku według projektu Braci Ehrlichów (Paula i Richarda) z 1911 roku[17][18].

Po stronie zachodniej zbudowano budynek Teatru Miejskiego (Stadttheater), według projektu Karla Ferdinanda Langhansa[5][10], któremu największe sukcesy jako architektowi przypisuje się właśnie w dziedzinie obiektów teatralnych[10]. Inauguracyjne przedstawienie odbyło się w 1841 roku. W budynku dwukrotnie wybuchł pożar i był odbudowywany. Druga odbudowa wykonana została na podstawie projektu Karla Schmidt[5][19]. Obiekt był następnie przebudowywany, a sam teatr przekształcony w operę[5].

Natomiast na północny zachód od narożnika placu, za ulicą Świdnicką, w miejscu średniowiecznych zabudowań klasztornych, powstał dom handlowy „Monopol” (Kaufhaus „Monopol“) wybudowany w 1892 roku według projektu Karla Grossera[20][21]. Obok istnieje budynek Hotelu „Monopol” zbudowany według projektu spółki architektonicznej Brost & Grosser[8][21][22]. Budynek domu handlowego ma neobarokowe elewacje i uznawany jest za zwiastun nowej dla miasta, opartej na europejskich wzorcach, architektury handlowej. Od 1899 roku stanowi część Hotelu „Monopol”[20][23].

Na południe od terenu dzisiejszego placu położony był Szpital Bożego Ciała (Świętej Trójcy, Trinitas-Hospital), ufundowany około 1318 roku, obok Kościoła Bożego Ciała[a] (Corpus Christi). Położony był przed drugą Bramą Świdnicką. Od lat 60. XV wieku powstał tu odrębny od kościoła Bożego Ciała, Kościół Św. Trójcy, wybudowany w 1869 roku. Także szpital od tego momentu nosił imię Szpitala Świętej Trójcy. Od 1775 roku funkcjonował tu także Przytułek Fundacji Selenkiego, w 3-kondygnacyjnym gmachu poświęconym w 1777 roku[1][24][25][26][27]. Po rozbiórce istniejącej tu zabudowy około 1869 roku i przeniesieniu funkcjonujących instytucji do innych, nowych siedzib, jej miejsce zajął zespół reprezentacyjnych kamienic, stanowiących południową pierzeję placu[1][27][28]. Pierwszą z nich była budowana w latach 1870-1873 według projektu Karla Schmidt, tzw. Kamienica Sachsów, pierwotnie dla kupca żydowskiego pochodzenia Moritza Sachsa. Budynek łączył kilka funkcji. Mieściły się tu między innymi mieszkania czynszowe i apartamenty, w tym apartament dla samego właściciela kamienicy, a także sklepy, siedziby firm, oraz kawiarnia artystyczna Café Fahrig. W 1933 roku budynek odebrano tej rodzinie żydowskiej. Sam budynek ma styl neorenesansowy. Łączący funkcje monumentalnej rezydencji miejskiej z kamienicą czynszową w typie wiedeńskim[1][19][28][29]. Kolejna kamienica w tej pierzei zbudowana została w 1879 roku. W 1921 wykonano przebudowę obiektów według projektu biura Simon & Halfpaap[1][19][30].

W północno-wschodniej części placu za ulicą Widok i Teatralną istniejąca przedwojenna zabudowa uległa zniszczeniu podczas oblężenia Wrocławia w 1945 roku. W rejonie tym po 1956 roku nastąpiło ożywienie budownictwa i powstały tu 4 piętrowe bloki mieszkalne[31].

Nazwy placu[edytuj | edytuj kod]

Plac w swojej historii nosił następujące nazwy:

  • Zwingerstrasse, do 1896 roku (jako część ulicy)[1][2]
  • Zwingerplatz, od 1896 roku[1][2]
  • Plac Teatralny[1][2].

Ulice[edytuj | edytuj kod]

Do placu przypisana jest droga gminna o długości 123 m biegnąca od ulicy Świdnickiej do ulicy Teatralnej/Widok[3].

Ulice łączące się z placem:

Zabudowa i zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

W pierzei północnej znajduje się zwarta zabudowa: dawny dom handlowo-usługowy[17][46][47], Wyższa Szkoła Służb Publicznych „Asesor”[b] (w dawnym budynku gimnazjum, obecnie przeniesiona)[1][14][47], Mediateka[c] (w dawnym budynku słodowni i palarni kawy), od 25 czerwca 2004 roku[1][48]. W części północno-wschodniej, za ulicą Widok, znajdują się powojenne budynki mieszkalne uzupełniające zabudowę zniszczoną podczas II wojny światowej[31][49]. W kierunku wschodnim biegnie ulica Teatralna, a na południe od niej leży Wrocławski Teatr Lalek (w dawnym budynku resursu)[d][1][50][51] założony w 1946 roku[52], a za nim Park Staromiejski o powierzchni około 2,5 ha (wcześniej Park Mikołaja Kopernika) i Promenada Staromiejska nad Fosą Miejską[12][13][53][54]. Tu do placu dochodzi ulica Bożego Ciała. Południa pierzeja obejmuje zabudowę dawnych kamienic, w których między innymi znajdował się Wydział Geoinżynierii, Górnictwa i Geologii Politechniki Wrocławskiej[e][f] (przeniesiony) oraz kamienicę na rogu z ulicą Świdnicką (dawne kamienice[1])[55]. Po jej drugiej stronie położona jest Opera Wrocławska (w dawnym budynku Teatru Miejskiego)[g][5][6], a w kierunku zachodnim wybiega ulica Hanny Modrzejewskiej. Po jej północnej stronie znajduje się budynek Hotelu Monopol[h][20][23].

Przy placu Teatralnym ustawiono serię wrocławskich krasnali, m.in. przed teatrem: Parasolnik, Aktor, Ogrodnik, Puszczający Stateczki, Zbierający Wodę, Karmiący Ptaki i Wierzbownik, oraz przy placu Teatralnym 5[56][57], gdzie mieści się Mediateka: krasnal Bibliofil[56].

Przez plac prowadzą torowiska tramwajowe, jako podstawowy obok ruchu pieszego sposób jego zagospodarowania, a funkcja ulicy jest jedynie dopuszczona jako uzupełnienie, głównie jako obsługa komunikacyjna położonych przy placu posesji[58]. Tu także wyznaczono, obok przystanków linii regularnych komunikacji miejskiej, przystanek początkowy i końcowy dla przejazdów turystycznych zabytkowym taborem tramwajowym[59][60]. Linie tramwajowe biegną także ulicą Świdnicką w kierunku południowym, ulicą Widok i ulicą Teatralną[57].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Plac położony jest obrębie Starego Miasta objętego ochroną zabytków jako obszar, co zostało usankcjonowane wpisem do ewidencji zabytków jako zespół urbanistyczny Starego Miasta, XIII‒XIX wiek, nr rej.: 196 z 15 lutego 1962 r. oraz A/1580/212 z 12 maja 1967 r.[61][62][63]. Obszar ten został również uznany za pomnik historiiWrocław - zespół historycznego centrum” zarządzeniem Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 r.[64][65].

Zabytki położone przy placu:

  • plac Teatralny 1 / ulica Świdnicka 36, kamienica z 1870 roku, nr rej.: A/5145/442/Wm z 6.10.1988[46]
  • plac Teatralny 2, kamienica z 1870 roku, nr rej.: A/2367/444/Wm z 19.12.1982[46]
  • plac Teatralny 3, kamienica z przełomu XIX i XX wieku, nr rej.: A/2370/450/Wm z 20.06.1990[46]
  • plac Teatralny 4, resursa kupiecka z lat 1892-1909, nr rej.: A/2474/495/Wm z 5.10.1992[46]
  • plac Teatralny 8 / ulica Świdnicka 34, dom handlowo-usługowy z 1911 roku, nr rej.: A/1378 z 20.11.2009[46].

Inne zabytki położone w najbliższym otoczeniu placu:

  • budynek Opery Wrocławskiej, ul. Świdnicka 23, lata: 1837, 1871, 1955, nr rej.: 205 z 30.12.1970[46]
  • budynek hotelu „Monopol”, ul. Świdnicka 33, lata 1890-1892, oraz 1905 rok, nr rej.: 259/431/Wm z 16.03.1984[46].

Ochronie polegają również osie widokowe:

  • wzdłuż ulicy Świdnickiej[66]
  • wzdłuż ulicy Teatralnej[67], m.in. z widokiem na operę[68][69][70]
  • wzdłuż ulicy Widok w kierunku Teatru Lalek[71]
  • z parku (w wyznaczonym obszarze) w kierunku Teatru Lalek[72][73][74].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Adres Kościoła Bożego Ciała: Ulica Bożego Ciała 1 we Wrocławiu.
  2. Adres Wyższej Szkoły Służb Publicznych "Asesor": Plac Teatralny 6-7 we Wrocławiu (obecnie przeniesionej).
  3. Adres Mediateki: Plac Teatralny 5 we Wrocławiu.
  4. Adres Wrocławskiego Teatru Lalek: Plac Teatralny 4 we Wrocławiu.
  5. Adres zabudowy pierzei południowej placu: Plac Teatralny 1-2, 3 we Wrocławiu.
  6. Adres Wydziału Geoinżynierii, Górnictwa i Geologii: Plac Teatralny 2 we Wrocławiu (obecnie przeniesiony).
  7. Adres Opery Wrocławskiej: Ulica Świdnicka 35 we Wrocławiu.
  8. Adres Hotelu "Monopol": Ulica Hanny Modrzejewskiej 2 we Wrocławiu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q Harasimowicz 2006 ↓, s. 904 (Teatralny).
  2. a b c d e f g h i j Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 172 (Zwingerplatz).
  3. a b c d ZDiUM 2016 ↓, poz. 4477 (Teatralny plac).
  4. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 87 (Bractwa Kurkowe).
  5. a b c d e Harasimowicz 2006 ↓, s. 900-901 (Teatr Miejski).
  6. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 625-626 (Opera Wrocławska).
  7. Harasimowicz 2006 ↓, s. 150 (Dom Handlowy "Monopol").
  8. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 297 (Hotel "Monopol").
  9. a b c d e f Harasimowicz 2006 ↓, s. 747-748 (Resursa kupiecka).
  10. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 469-470 (Langhans Karl Ferdinand).
  11. Harasimowicz 2006 ↓, s. 847-848 (Strzelnice Bractw Kurkowych i zw. strz.).
  12. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 719 (Promenada Staromiejska).
  13. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 652-653 (Park Mikołaja Kopernika).
  14. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 235 (Gimnazjum na Międzymurzu).
  15. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 83 (Kletkestr.).
  16. Harasimowicz 2006 ↓, s. 275 (Henry Felix).
  17. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 149-150 (Dom Handlowy Juliusa Schottländera).
  18. Harasimowicz 2006 ↓, s. 176 (Ehrlichowie, Paul Hans i Richard).
  19. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 790-791 (Schmidt Karl).
  20. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 150 (Dom Handlowy „Monopol”).
  21. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 252 (Grosser Karl).
  22. Harasimowicz 2006 ↓, s. 95 (Brost & Grosser spółka architektoniczna).
  23. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 297 (Hotel „Monopol”).
  24. Harasimowicz 2006 ↓, s. 869 (Szpital Bożego Ciała).
  25. Harasimowicz 2006 ↓, s. 730 (Przytułek Fundacji Selenkego).
  26. Harasimowicz 2006 ↓, s. 409 (Kościół Bożego Ciała).
  27. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 432 (Kościół Trójcy Świętej).
  28. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 337 (Kamienica Sachsów).
  29. Kodzis 2011 ↓.
  30. Harasimowicz 2006 ↓, s. 806 (Simon & Halfpaap).
  31. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 283-290 (Historia Wrocławia).
  32. ZDiUM 2016 ↓, poz. 295 (Bożego Ciała).
  33. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 39 (Durchgang).
  34. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 86 (Kreuzherrenweg).
  35. ZDiUM 2016 ↓, poz. 2532 (Modrzejewskiej Heleny).
  36. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 2 (Agnes-Sorma-Str.).
  37. Harasimowicz 2006 ↓, s. 545 (Modrzejewskiej Heleny).
  38. ZDiUM 2016 ↓, poz. 4416-4421 (Świdnicka).
  39. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 131 (Schweidnitzer Str).
  40. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 889-890 (Świdnicka).
  41. ZDiUM 2016 ↓, poz. 4476 (Teatralna).
  42. Harasimowicz 2006 ↓, s. 904 (Teatralna).
  43. ZDiUM 2016 ↓, poz. 4715 (Widok).
  44. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 134 (Siehdichfür).
  45. Harasimowicz 2006 ↓, s. 951 (Widok).
  46. a b c d e f g h NID 2016 ↓, s. 227.
  47. a b Uchwała MPZP pl. Wolności 2010 ↓, §21.
  48. Mediateka b.d. ↓.
  49. Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §19.
  50. Wrocławski Teatr Lalek b.d. ↓.
  51. Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §28.
  52. Harasimowicz 2006 ↓, s. 983 (Wrocławski Teatr Lalek).
  53. Harasimowicz 2006 ↓, s. 209 (Fosa Miejska).
  54. Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §30, 31, 32.
  55. Uchwała MPZP pl. Wolności 2007 ↓, §18.
  56. a b Krasnale b.d. ↓.
  57. a b Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §35.
  58. Uchwała MPZP pl. Wolności 2007 ↓, §18 ust. 2 pkt 3; §31.
  59. TWM 2016 ↓.
  60. pl.tl 2016 ↓.
  61. NID 2016 ↓, s. 203.
  62. Gminna Ewidencja Zabytków b.d. ↓, wiersz 67.
  63. Uchwała MPZP pl. Wolności 2007 ↓, §9 ust. 2.
  64. Uchwała MPZP pl. Wolności 2007 ↓, §9 ust. 1.
  65. Zarządzenie 1994 ↓.
  66. Uchwała MPZP pl. Wolności 2010 ↓, §11 ust. 2 pkt 1.
  67. Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §7 ust. 1 pkt 2 i 3.
  68. Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §7 ust. 2 pkt 3.
  69. Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §7 ust. 1 pkt 4.
  70. Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §7 ust. 2 pkt 4.
  71. Uchwała MPZP pl. Wolności 2010 ↓, §11 ust. 2 pkt 5.
  72. Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §7 ust. 1 pkt 5.
  73. Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §7 ust. 2 pkt 5.
  74. Uchwała MPZP pl. K. Wielkiego 2010 ↓, §30 ust. 3 pkt 2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Plac Teatralny, [w:] woj. dolnośląskie, Wrocław, Stare Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2016-08-01] (pol.).
  • pl. Teatralny, [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici) [dostęp 2016-08-01] (pol.).
  • Plac Teatralny, wikimapia.org [dostęp 2016-08-01] (pol.).
  • Wrocławski Teatr Lalek, www.teatrlalek.wroclaw.pl [dostęp 2016-08-05] (pol.).