Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne w Grudziądzu
 Taras Planetarium i Obserwatorium Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika w Grudziądzu. Widoczna kopuła obserwatorium | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość | |
| Adres |
ul. Alfonsa Hoffmanna 1-7, 86-300 Grudziądz |
| Styl architektoniczny | |
| Rozpoczęcie budowy |
1971 |
| Ukończenie budowy |
1972 |
| Właściciel |
Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Grudziądzu |
Położenie na mapie Grudziądza  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego  | |
 53°28′44,2″N 18°45′07,2″E/53,478944 18,752000
| |
| Strona internetowa | |
Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Grudziądzu (PiOA im. Mikołaja Kopernika w Grudziądzu) – planetarium i obserwatorium astronomiczne oddane do użytku w 1972 roku. Podstawową formą działalności Planetarium są projekcje dydaktyczne dla szkół różnych typów w ramach nauczania przyrody, geografii i fizyki, również dla przedszkolaków. Rocznie odwiedza Planetarium około 8000 osób. Grudziądzkie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne jest też organizatorem Ogólnopolskiego Młodzieżowego Seminarium Astronomicznego (OMSA) im. prof. Roberta Głębockiego. W 2009 roku odbył się dwudziesty piąty finał tego konkursu.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Budowa pięciu Ludowych Obserwatoriów Astronomicznych i Planetariów (LOAiP) została powołana 19 kwietnia 1964 roku uchwałą Walnego Zjazdu Delegatów Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii (PTMA) w Krakowie[1]. Istniało wówczas w Polsce tylko jedno duże planetarium: Śląskie w Chorzowie. Budowa nowych planetariów była związana ze zbliżającą się okrągłą rocznicą 500-lecia urodzin Mikołaja Kopernika[1]. Kopernik kojarzył się wówczas Polakom przede wszystkim jako astronom, również jako lekarz czy prawnik. Mniej lub wcale jako ekonomista, a o pobycie Mikołaja Kopernika w Grudziądzu nie mówiło się wcale. Komisja Budowy LOAiP nie brała więc w ogóle pod uwagę Grudziądza, w którym nie było nawet Oddziału PTMA[1]. Oddział grudziądzki powstał w roku 1968 (na początku jako sekcja oddziału toruńskiego, później samodzielny Oddział)[1] z inicjatywy miłośnika astronomii Jerzego Szwarca. Towarzystwo to rozpoczęło działalność astronomiczną, organizowało pierwsze w tym mieście Dni Astronomii, mające na celu popularyzację sylwetki i działalności Mikołaja Kopernika. W tym samym roku Grudziądz został miastem kopernikowskim: decyzją Rady Kultury i Sztuki włączony został do Szlaku Kopernikowskiego, dołączył do takich miast jak: Toruń, Frombork, Kraków, Olsztyn i Lidzbark Warmiński. W styczniu 1971 roku zapadła decyzja budowy LOAiP w Grudziądzu[1].
Grudziądzkie planetarium zostało zbudowane jako nadbudowa gmachu grudziądzkiego Technikum Chemicznego i Elektrycznego[1]. Budowa obejmowała też nowe pracownie dla uczniów szkoły[1]. Dokumentację techniczną budowy obiektu opracowało Biuro Projektowe Grudziądzkiego Przedsiębiorstwa Budowlanego pod kierunkiem mgr inż. Teresy Pliszka-Jankowskiej i inż. Eugeniusza Brzezińskiego[1]. Kierownikiem budowy był Kazimierz Pułka[1]. Kopuły obserwatorium zostały dostarczone przez zakłady Carl Zeiss w Jenie. Początkowo zainstalowany refraktor firmy Sendtner (długość 3 m, średnica obiektywu 130 mm, mechanizm zegarowy) był wcześniej wykorzystany w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego przy Al. Ujazdowskich[1]. Został on przekazany Zarządowi Głównemu PTMA, a następnie grudziądzkiemu obserwatorium[1]. Refraktor został zainstalowany przez członka lokalnego oddziału PTMA Lucjana Newelskiego[1]. Na tarasie ustawiono przenośny teleskop zwierciadlany o średnicy 150 mm, przekazany w wieczysty depozyt przez Oddział Toruński PTMA[1]. Uzupełniło go 10 lunetek myśliwskich o powiększeniach 20 i 40 razy oraz 5 teleskopów Maksutowa o powiększeniu 50 i 92 razy, zakupionych przez Technikum Chemiczne i Elektryczne w późniejszym terminie[1].
Planetarium i Obserwatorium zostało otwarte 26 marca 1972 roku. Uroczystego otwarcia dokonał rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i poseł na sejm PRL Witold Łukaszewicz. Na otwarciu obecni byli również między innymi doc. dr Józef Sałabun – prezes Zarządu Głównego PTMA i dyrektor Śląskiego Planetarium w Chorzowie, oraz dr Ludwik Zajdler – red. naczelny miesięcznika „Urania”[1].
Filarem grudziądzkiego Planetarium i Obserwatorium Astronomicznego była i jest Małgorzata Śróbka-Kubiak, która jako kierownik jednostki pracowała tam w latach 1972–2005. Obecnie kierownikiem PiOA jest Sebastian Soberski. Od 1972 roku, w ciągu 35 lat działalności polegającej na popularyzowaniu astronomii, grudziądzkie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne odwiedziło ponad 250 tysięcy osób.
Obserwatorium
[edytuj | edytuj kod]Uzupełnieniem planetarium jest obserwatorium astronomiczne. Kopuła obserwatorium jest obrotowa, ma średnicę 4 metrów i od roku 1986 otwierana jest automatycznie. Pośrodku stoi teleskop zwierciadlany Meniscas (Maksutowa Cassegraina) produkcji Zeissa, o średnicy obiektywu 150 mm i ogniskowej 2250 mm. Komplet okularów o ogniskowej od 40 do 6 mm umożliwia stosowanie powiększeń od 56 do 375 razy. Zasięg wizualny teleskopu wynosi 12,3m.
Wokół kopuły obserwatorium znajduje się taras obserwacyjny, na którym ustawiany jest teleskop soczewkowy, czyli refraktor, o średnicy obiektywu 80 mm i ogniskowej 1200 mm. Maksymalne stosowane tu powiększenie wynosi 125, a zasięg wizualny teleskopu 11m. Obydwa teleskopy mają montaż paralaktyczny z mechanizmem zegarowym i wyposażone są w filtr i ekran słoneczny. W bezchmurny dzień można więc zobaczyć plamy na Słońcu. Wieczorami natomiast wykonuje się tu obserwacje aktualnie widocznych ciał niebieskich.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Adam Wolnikowski, Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Grudziądzu, „Rocznik Grudziądzki”, T. 7, Grudziądz: Polskie Towarzystwo Historyczne oddział w Grudziądzu, Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa, 1977, s. 135–138 [dostęp 2025-09-10] (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Małgorzata Śróbka-Kubiak, Srebrny jubileusz pod kopułą, „Kalendarz Grudziądzki”, ISSN 1427-700X, [2], 1998
- Małgorzata Śróbka-Kubiak, Grudziądzkie jubileusze astronomiczne, „Kalendarz Grudziądzki”, ISSN 1427-700X, 6, 2002