Pociąg ekspresowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Polski pociąg ekspresowy: Express Intercity „Fredro” w Koninie (2012 r.)

Pociąg ekspresowy, ekspres – określenie stosowane przez przedsiębiorstwa kolejowe i obecne w literaturze branżowej na rodzaj i kategorię pociągów pasażerskich.

Według definicji zaproponowanej przez Leopolda Nowosielskiego w polskim podręczniku Zarys kolejnictwa, ekspresy są kategorią dla pociągów pokonujących od kilkuset (ekspresy krajowe) do kilku tysięcy kilometrów[1]. W warunkach polskich modelowy czas podróży na całej trasie wynosi do 5-7 godzin na trasie krajowej i do ponad doby na trasie międzynarodowej[1]. Ze względu na czas podróży do składu pociągów ekspresowych są włączane wagony restauracyjne lub barowe[1]. Nocne ekspresy międzynarodowe prowadzą znaczną liczbę wagonów sypialnych i kuszetek[1]. Nocne ekspresy bez miejsc do siedzenia przyjmują formę pociągów hotelowych[2]. Dostępność ekspresów (liczba zatrzymań na stacjach i przystankach pośrednich) wg definicji Nowosielskiego jest mała, a w przypadku ekspresów międzynarodowych – bardzo mała[1]. Ekspresy poruszają się z najwyższą prędkością dozwoloną w istniejących warunkach technicznych[1]. Częstotliwość kursowania ekspresów może być różna, od dwugodzinnego taktu po jedno połączenie w ciągu doby[3].

Nie wszystkie pociągi określane w przeszłości mianem ekspresów spełniają kryteria proponowane w definicji Nowosielskiego.

W latach 60. XX wieku koleje europejskie odeszły od stosowania określenia ekspres tworząc nowe kategorie szybkich połączeń kolejowych: InterCity, EuroCity, TGV, Thalys[4].

Na przełomie XX i XXI wieku do dawnego określenia ekspres nawiązały w nazewnictwie swoich pociągów między innymi koleje niemieckie Deutsche Bahn (Intercity-Express i Interregio-Express), polskie PKP Intercity (Express Intercity Premium) oraz północnoamerykańskie Amtrak (Acela Express).

Przykłady pociągów określanych jako ekspresy[edytuj | edytuj kod]

Grands Express Européens (CIWL)[edytuj | edytuj kod]

Powstanie europejskiej sieci pociągów ekspresowych zainicjowało Międzynarodowe Towarzystwo Wagonów Sypialnych i Wielkich Ekspresów Europejskich (fr. Compagnie Internationale des Wagons-Lits et des Grands Express Européens, w skrócie: CIWL), założone w 1872 roku przez Georges'a Nagelmackersa[5]. Towarzystwo określało swoje pociągi luksusowe mianem ekspresów, do oferowanych przez CIWL luksusowych połączeń należał między innymi słynny Orient Express.

Fernschnellzug (Deutsche Reichsbahn)[edytuj | edytuj kod]

Odrestaurowany skład SVT 137 Leipzig

W 1923 roku koleje Deutsche Reichsbahn wprowadziły kategorię pociągów ekspresowych (niem. Fernschnellzug, FD), prowadzących wyłącznie wagony pierwszej i drugiej klasy[6]. Niemieckie ekspresy były prowadzone przez parowozy o opływowych, aerodynamicznych kształtach, których prędkość maksymalna dochodziła do 150 kilometrów na godzinę[7].

Fernschnellzug mit Triebwagen (Deutsche Reichsbahn)[edytuj | edytuj kod]

Od 1933 roku koleje niemieckie rozpoczęły obsługę nowej kategorii: ekspresowych zespołów trakcyjnych (niem. Fernschnellzug mit Triebwagen, FDt)[6]. Nową kategorię pociągów wprowadzono po wdrożeniu spalinowych zespołów trakcyjnych[6] (między innymi typów Hamburg, Leipzig, Köln). Pociągi nazwano latającymi (niem. Fliegender) – na tory wyruszyły m.in. „Latający Hamburczyk” i „Latający Ślązak”[6]. Pod względem średniej prędkości na najlepszym odcinku, „Latający Kolończyk” stanowił w roku 1938 najszybszy pociąg pasażerski ówczesnego świata[7]. Na odcinku HanowerHamm spalinowy zespół trakcyjny osiągał prędkość 132,3 km/h, przy maksymalnej 160 km/h[7].

Trans-Europ-Express (koleje zachodnioeuropejskie)[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Trans-Europ-Express.
Sieć TEE na przełomie lat
Lato 1957
Lato 1961
Lato 1965
Zima 1971
Zima 1974
Lato 1979
Lato 1984
Lato 1987

Podczas konferencji prasowej w dniu 30 października 1953 roku poinformowano o utworzeniu stowarzyszenia europejskich pociągów ekspresowych pod przewodnictwem dyrektora kolei holenderskich Franciszka Querien den Hollandera[8]. Do stowarzyszenia przystąpiły koleje: niemieckie, szwajcarskie, luksemburskie, włoskie, holenderskie, belgijskie i francuskie[9]. Komfortowe pociągi ekspresowe rozpoczęły kursowanie w dniu 2 czerwca 1957 roku[10]. Składy pociągów ekspresowych zostały pomalowane na kolor beżowy i czerwony. Wagony pasażerskie posiadały pierwszą klasę i były klimatyzowane[11]. Ostatni skład ekspresowy TEE Rheingold został zlikwidowany w 1987 roku[12].

Pociągi ekspresowe (Polskie Koleje Państwowe)[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Pociągi ekspresowe w Polsce.

Intercity-Express (Deutsche Bahn)[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Intercity-Express.

Acela Express (Amtrak)[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Acela Express.

Express Intercity Premium (PKP Intercity)[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Express InterCity Premium.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Nowosielski 1986 ↓, s. 172-173.
  2. Andrzej Massel. Pociągi nocne w Europie i Polsce. „Technika Transportu Szynowego”. 3/2003, s. 20-25. Emi-Press. ISSN 1232-3829 (pol.). 
  3. Nowosielski 198 ↓, s. 172-173.
  4. Rainer Engel: Das ist ja IR(r)E (niem.).
  5. George Behrend: Geschichte der Luxuszüge. Zürich: Orell Füssli, 1977, s. 16. ISBN 978-3280009185. (niem.)
  6. a b c d Dylewski 2012 ↓, Kolej w zaborze pruskim i na Ziemiach Odzyskanych. Warunki podróżowania, s. 100-101.
  7. a b c Massel 2005 ↓, s. 40.
  8. Dirk Möller: SBB RAe TEE II (niem.).
  9. Rudolf Heym: Trans-Europ-Express (niem.).
  10. Ulrich Budde: 50 Jahre TEE – Schweiz (niem.). bundesbahnzeit.de.
  11. Torsten Hopp: Trans-Europ-Express (niem.).
  12. Harald Jäger: TEE Rheingold (niem.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]