Poczucie własnej wartości

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Poczucie własnej wartości to stan psychiczny powstały na skutek elementarnej, uogólnionej oceny dokonanej na własny temat.

Samoocena to uogólniona postawa w stosunku do samego siebie, która wpływa na nastrój oraz wywiera silny wpływ na pewien zakres zachowań osobistych i społecznych. Podstawą samooceny jest samowiedza, czyli zespół sądów i opinii, które jednostka odnosi do własnej osoby. Te sądy i opinie dotyczą właściwości fizycznych, psychicznych i społecznych.

Według Nathaniela Brandena wyróżnia się sześć filarów samooceny: świadomość, niezależność, prawość, celowość, asertywność oraz samoakceptację.

Psycholodzy wyróżniają dwa rodzaje postaw związanych z samooceną ogólną: samoakceptację i samoodtrącenie.

Samoakceptację określa się jako postawę nacechowaną wiarą, zaufaniem i zdrowym szacunkiem dla samego siebie. Postawa taka sprawia, że jednostka może wykonywać i wykorzystywać swoje możliwości, a także potrafi skorygować swoje zachowanie pod wpływem innych. Osoby, które akceptują siebie, mają pozytywne mniemanie o sobie i dobre samopoczucie.

Przez samoodtrącenie rozumie się postawę wobec siebie łączącą się z przeżywaniem poczucia krzywdy, poczucia winy, poczucia niższości albo innych doznań związanych z pretensją i żalem do siebie. Osoba taka nie docenia własnych sukcesów, a przecenia porażki, dąży do poniżenia siebie, czasem wręcz siebie nienawidzi.

Samoocenę można mierzyć na dwóch wymiarach – wysokości i pewności. W tym sensie samoocena może być:

  • zawyżona i pewna,
  • zawyżona i niepewna,
  • zaniżona i pewna,
  • zaniżona i niepewna.

Pewność samooceny ma większe znaczenie dla regulacji zachowania niż sama jej wysokość.

Jakość dokonywanej samooceny zależy często od wychowania.

Zaburzenie poczucia własnej wartości powstaje zazwyczaj na podstawie komunikatów podważających wartość dziecka, jakie dostaje ono od osób znaczących (np. rodziców, opiekunów). Początkowo np. dziecko jest uważane za cenne samo w sobie, dlatego że jest i dostaje komunikaty od otoczenia stosowne do takiego sposobu jego postrzegania. Z czasem jednak na skutek rozmaitych oczekiwań otoczenia czy sposobów wychowania otrzymuje komunikaty, które przekonują je albo pozwalają podejrzewać, że wartość jego jako człowieka zależy od rozmaitych czynników zewnętrznych lub od konkretnych działań czy umiejętności. Tak wychowywane dziecko zaczyna się starać, by sprostać tym wymaganiom i zasłużyć ponownie na to, by móc się poczuć wartościowym i kochanym przez rodziców dzieckiem. Tak wychowywane dziecko staje się często także jako dorosły osobą zależną od otoczenia, zewnątrzsterowną i niepewną siebie (własnej elementarnej wartości jako człowieka).

Poczucie własnej wartości determinuje wybór z posiadanego repertuaru zachowań tych, które odpowiadają określonej sytuacji napotkanej w otaczającym świecie zewnętrznym.

Poczucie własnej wartości, a materializm[edytuj | edytuj kod]

Współczesne badania naukowe[1][2] wskazują, że niskie poczucie własnej wartości jest ściśle skorelowane z materializmem. Jest to zleżność na tyle ścisła, że obserwuje się wzrost materializmu w przypadku obniżenia poczucia własnej wartości jednoski, a także spadek poczucia własnej wartości w sytuacji zwiększenia konsumpcjonizmu[1].

W przypadku zwiększenia poczucia własnej wartości konsumentów następuje dramatyczny spadek konsumpcjonizmu służącego jako metoda radzenia sobie z brakiem pewności siebie. Zjawisko to jest szczególnie widoczne wśród nastolatków, które przechodząc z okresu dzieciństwa do dorosłości doświadczają obniżenia poczucia własnej wartości. Często obserwowaną strategią radzenia sobie z tym kryzysem jest zwiększenie zainteresowania posiadaniem dóbr materialnych w celu zneutralizowania poczucia bezwartościowości[1][3].

Zdaniem Niro Sivanathana oraz Nathan C. Pettita[2] ludzie wydając znaczną część swoich dochodów na dobra luksusowe czy podnoszące ich status w społeczeńswie nie tylko pragną zbudować na swój temat pozytywny sygnał dla społeczeństwa, ale także kierują się podświadomą potrzebą złagodzenia wewnątrznego psychologicznego dyskomfortu wywołanego uczuciem bycia gorszym. Badania wskazują także na zwiększoną potrzebę kupowania dóbr luksusowych w sytuacjach zachwianego poczucia własnej wartości. Jednym z takich zabiegów marketingowych obniżających poczucie własnej wartości konsumentów jest wykorzystywanie wizerunków pięknych i bogatych osób w reklamach[2][4].

Materializm jest zjawiskiem korzystnym dla gospodarki, ale równocześnie niekorzystnym dla jednostki. Nadmierny materializm przyczyniający się do spadku poczucia własnej wartości napędza paradoksalny mechanizm potrzeby zwiększania zarobków, aby móc więcej konsumować przy równoczesnym obniżeniu zadowolenia z życia. W rzeczywistości kraje pierwszego świata takie jak Stany Zjednoczone, Japonia, Wielka Brytania oraz niektóre inne kraje europejskie obserwują wyższe poziomy zachorowań na depresję, alkoholizmu czy przestępczości niż piędziesiąt lat temu[3][5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Lan Nguyen Chaplin, Deborah Roedder John, “Growing up in a Material World: Age Differences in Materialism in Children and Adolescents.” Journal of Consumer Research. grudzień 2007
  2. 2,0 2,1 2,2 Niro Sivanathan, Nathan C. Pettit. "Protecting the self through consumption: Status goods as affirmational commodities." Journal of Experimental Social Psychology (Impact Factor: 2.22). 05/2010; 46(3):564-570. DOI: 10.1016/j.jesp.2010.01.006
  3. 3,0 3,1 Rebecca Sato. "The Consumer Paradox: Scientists Find that Low Self-Esteem and Materialism Goes Hand in Hand" (13 listopad 2007) dailygalaxy.com, dostęp 21.04.2015
  4. Brad Tuttle. Psych Study: When You’re Bummed, You’re More Likely to Buy. (07.05.2010) business.time.com, dostęp 21.04.2015
  5. Richard Layard. Happiness: Lessons from a New Science. Penguin. 2010