Podgrzyb brunatny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Podgrzybek brunatny)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Podgrzyb brunatny
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj podgrzyb
Gatunek podgrzyb brunatny
Nazwa systematyczna
Imleria badia (Fr.) Vizzini
Index Fungorum 147: 1 (2014)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Imleria badia - Maronenröhrling cropped.jpg
Modele podgrzybków w Parku Grzybowym w Piłce
Sinienie porów po zgnieceniu

Podgrzyb brunatny, podgrzybek brunatny (Imleria badia (Fr.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Imleria, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[2].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1818 r. Fries, jako formę borowika, nadając mu nazwę Boletus castaneus ß badius. Tenże sam autor w 1832 r. podniósł go do rangi gatunku Boletus badius. Później przez różnych autorów zaliczany był do różnych rodzajów, w Polsce znany był jako Xerocomus badius (podgrzybek brunatny). W 2014 r. Vizzini przeniósł go do nowo utworzonego rodzaju Imleria, nadając mu nazwę Imleria badia, uznaną przez Index Fungorum[2].

Ma ponad 20 synonimów nazwy naukowej. Niektóre z nich[3]:

  • Boletus badius (Fr.) Fr. 1821
  • Boletus castaneus var. badius (Fr.) Fr. 1828
  • Boletus castaneus ß badius (Fr.) Fr. 1918
  • Ixocomus badius (Fr.) Quél. 1888
  • Rostkovites badia (Fr.) P. Karst. 1881
  • Suillus badius (Fr.) Kuntze 1898
  • Viscipellis badia (Fr.) Quél. 1886
  • Xerocomus badius (Fr.) E.-J. Gilbert 1931

W polskim piśmiennictwie mykologicznym po raz pierwszy polską nazwę (grzyb płowy) podał F. Kwieciński w 1896 r. Nazwę podgrzybek brunatny podała Alina Skirgiełło w 1960 r. i pod taką nazwą głównie gatunek ten jest znany i opisywany w polskim piśmiennictwie mykologicznym i w atlasach grzybów[4]. Później w wyniku badań filogenetycznych ustalono, że bliżej spokrewniony jest z borowikami (Boletus)[3]. W 2014 r. po przeniesieniu go do rodzaju Imleria wszystkie polskie nazwy stały się niespójne z aktualną nazwą naukową. W 2021 Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała używanie nazwy podgrzyb brunatny[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Rozmiar dochodzi do 15 cm średnicy. Jest nagi i gładki, u młodych egzemplarzy półkolisty z podwiniętymi brzegami, ciemnobrązowy z czerwonawym odcieniem lub kasztanowo-brunatny. U starszych egzemplarzy kapelusz jest rozpostarty, dość płaski, czasem z wywiniętymi do góry brzegami[6].

Rurki

Lekko wcięte wokół trzonu. Barwa od bladoochrowej do oliwkowo-żółtej. Uszkodzone zmieniają kolor na niebieskozielony. Pory początkowo są białe, później żółte do żółtozielonawych[6].

Trzon

Grubość do 4 cm, wysokość do 10 cm. Jasnobrązowy, ma podłużne, ciemniejsze pręgi. U młodych egzemplarzy trzon zazwyczaj jest pękaty, następnie cylindryczny. W miejscu uszkodzenia zmienia kolor na ciemnoniebieski[6].

Miąższ

Twardy, w starszych trzonach zdrewniały. Biały, u starszych egzemplarzy lekko żółty. Przekrojony lekko sinieje. Smak i zapach przyjemny[6].

Wysyp zarodników

Brązowo-oliwkowy. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 4–5 × 12–17 μm[7].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Australii i Japonii[8]. W Europie jest pospolity[9].

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych na ziemi, czasami tuż przy pniakach, często w mchu. Najczęściej spotykany jest pod sosną zwyczajną i świerkiem pospolitym. Tworzy owocniki od lata do późnej jesieni[6][9].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[4]. Grzyb jadalny. Jest uważany za jeden z cenniejszych grzybów. Nie ma tak dobrego smaku, jak np. borowik szlachetny, ale w kuchni może być wykorzystany na rozmaite sposoby, dobrze nadaje się także do marynowania. W surowym stanie jest trujący[10].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Młode podgrzyby brunatne można pomylić z goryczakiem żółciowym (Tylopilus felleus). Wątpliwości rozstrzygnąć można próbą smakową (goryczak jest gorzki). Starsze zaś podobne są do piaskowca kasztanowatego (Gyroporus castaneus), który jednak ma jamkowato pusty trzon i jego miąższ nie zmienia barwy po przecięciu[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Imleria badia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  2. a b c Index Fungorum [dostęp 2020-10-21] (ang.).
  3. a b Species Fungorum [dostęp 2016-12-22] (ang.).
  4. a b Władysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ​ISBN 83-89648-09-1​.
  5. Rekomendacja nr 1/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego, Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 20 lutego 2021.
  6. a b c d e Pavol Škubla, Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ​ISBN 978-83-245-9550-1​.
  7. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie: Warszawa, PWRiL, 1985, ​ISBN 83-09-00714-0​.
  8. Discover Life Maps [dostęp 2014-09-01].
  9. a b c Andreas Gminder, Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, ​ISBN 978-83-258-0588-3
  10. Albert Pilát, Otto Ušák, Mały atlas grzybów, Warszawa:PWRiL, 1977.