Podgrzybek brunatny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podgrzybek brunatny
Podgrzybek brunatny: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj borowik
Gatunek podgrzybek brunatny
Nazwa systematyczna
Boletus badius ( Fr.) Fr.
Trans. Am. phil. Soc. 2(4): 155 (1832)
Podgrzybek brunatny: drugie zdjęcie
Park grzybowy w Pilce (Boletus badius).JPG
Sinienie porów po zgnieceniu

Podgrzybek brunatny (Boletus badius) (Fr.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1818 Fries, jako formę borowika, nadając mu nazwę Boletus castaneus ß badius. Tenże sam autor w 1832 podniósł go do rangi gatunku Boletus badius. Później przez różnych autorów zaliczany był do różnych rodzajów, w Polsce znany był jako Xerocomus badius (podgrzybek brunatny). Według Index Fungorum prawidłowa jest nadana przez Friesa nazwa Boletus badius[1].

Ma 20 synonimów nazwy naukowej. Niektóre z nich[2]:

  • Boletus castaneus var. badius (Fr.) Fr. 1828
  • Boletus castaneus ß badius (Fr.) Fr. 1918
  • Ixocomus badius (Fr.) Quél. 1888
  • Rostkovites badia (Fr.) P. Karst. 1881
  • Suillus badius (Fr.) Kuntze 1898
  • Viscipellis badia (Fr.) Quél. 1886
  • Xerocomus badius (Fr.) E.-J. Gilbert 1931

W polskim piśmiennictwie mykologicznym po raz pierwszy polską nazwę podał F. Kwieciński w 1896 (grzyb płowy). Nazwę podgrzybek brunatny podała Alina Skirgiełło w 1960 i pod taką nazwą głównie gatunek ten jest znany i opisywany w polskim piśmiennictwie mykologicznym i w atlasach grzybów[3]. Jednak w wyniku badań filogenetycznych ustalono, że bliżej spokrewniony jest z borowikami (Boletus) i obecna jego prawidłowa nazwa łacińska to Boletus badius[1], tym samym nazwa polska jest już niespójna z nazwą naukową.

W Rosji, na Białorusi i Ukrainie ten gatunek zazwyczaj się nazywa "grzybem polskim" (ros. польский гриб).

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Rozmiar dochodzi do 15 cm średnicy. Jest nagi i gładki, u młodych egzemplarzy półkolisty z podwiniętymi brzegami, ciemnobrązowy z czerwonawym odcieniem lub kasztanowo-brunatny. U starszych egzemplarzy kapelusz jest rozpostarty, dość płaski, czasem z wywiniętymi do góry brzegami[4].

Rurki

Lekko wcięte wokół trzonu. Barwa od bladoochrowej do oliwkowo-żółtej. Uszkodzone zmieniają kolor na niebieskozielony. Pory początkowo są białe, później żółte do żółtozielonawych[4].

Trzon

Grubość do 4 cm, wysokość do 10 cm. Jasnobrązowy, ma podłużne, ciemniejsze pręgi. U młodych egzemplarzy trzon zazwyczaj jest pękaty, następnie cylindryczny. W miejscu uszkodzenia zmienia kolor na ciemnoniebieski[4].

Miąższ

Twardy, w starszych trzonach zdrewniały. Biały, u starszych egzemplarzy lekko żółty. Przekrojony lekko sinieje. Smak i zapach przyjemny[4].

Wysyp zarodników

Brązowo-oliwkowy. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 4-5 x 12-17 μm[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Australii i Japonii[6]. W Europie jest pospolity[7].

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych na ziemi, czasami tuż przy pniakach, często w mchu. Najczęściej spotykany jest pod sosną zwyczajną i świerkiem pospolitym. Tworzy owocniki od lata do późnej jesieni[4][7].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny. Jest uważany za jeden z bardziej cennych grzybów. Nie ma tak dobrego smaku, jak np. borowik szlachetny, ale w kuchni może być wykorzystany na rozmaite sposoby, dobrze nadaje się także do marynowania[8]. W surowym stanie jest trujący[5].

Gatunki podobne[edytuj]

Młode podgrzybki brunatne można pomylić z goryczakiem żółciowym (Tylopilus felleus). Wątpliwości rozstrzygnąć można próbą smakową (goryczak jest gorzki). Starsze zaś podobne są do piaskowca kasztanowatego (Gyroporus castaneus), który jednak ma jamkowato pusty trzon i jego miąższ nie zmienia barwy po przecięciu[7].

Przypisy

  1. a b c d Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-02].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  7. a b c Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.