Podgrzybek brunatny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podgrzybek brunatny
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj Imleria
Gatunek podgrzybek brunatny
Nazwa systematyczna
Imleria badia (Fr.) Vizzini
Index Fungorum 147: 1 (2014)
Podgrzybek brunatny: drugie zdjęcie
Modele podgrzybków w Parku Grzybowym w Piłce
Sinienie porów po zgnieceniu

Podgrzybek brunatny (Imleria badia) (Fr.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1818 r. Fries, jako formę borowika, nadając mu nazwę Boletus castaneus ß badius. Tenże sam autor w 1832 podniósł go do rangi gatunku Boletus badius. Później przez różnych autorów zaliczany był do różnych rodzajów, w Polsce znany był jako Xerocomus badius (podgrzybek brunatny). W 2014 r. Vizzini przeniósł go do nowo utworzonego rodzaju Imleria, nadając mu nazwę Imleria badia, uznaną przez Index Fungorum[1].

Ma ponad 20 synonimów nazwy naukowej. Niektóre z nich[2]:

  • Boletus badius (Fr.) Fr. 1821
  • Boletus castaneus var. badius (Fr.) Fr. 1828
  • Boletus castaneus ß badius (Fr.) Fr. 1918
  • Ixocomus badius (Fr.) Quél. 1888
  • Rostkovites badia (Fr.) P. Karst. 1881
  • Suillus badius (Fr.) Kuntze 1898
  • Viscipellis badia (Fr.) Quél. 1886
  • Xerocomus badius (Fr.) E.-J. Gilbert 1931

W polskim piśmiennictwie mykologicznym po raz pierwszy polską nazwę (grzyb płowy) podał F. Kwieciński w 1896 r. Nazwę podgrzybek brunatny podała Alina Skirgiełło w 1960 r. i pod taką nazwą głównie gatunek ten jest znany i opisywany w polskim piśmiennictwie mykologicznym i w atlasach grzybów[3]. Później w wyniku badań filogenetycznych ustalono, że bliżej spokrewniony jest z borowikami (Boletus)[2]. W 2014 r, po przeniesieniu go do rodzaju Imleria wszystkie polskie stały się niespójne z aktualną nazwą naukową.

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Rozmiar dochodzi do 15 cm średnicy. Jest nagi i gładki, u młodych egzemplarzy półkolisty z podwiniętymi brzegami, ciemnobrązowy z czerwonawym odcieniem lub kasztanowo-brunatny. U starszych egzemplarzy kapelusz jest rozpostarty, dość płaski, czasem z wywiniętymi do góry brzegami[4].

Rurki

Lekko wcięte wokół trzonu. Barwa od bladoochrowej do oliwkowo-żółtej. Uszkodzone zmieniają kolor na niebieskozielony. Pory początkowo są białe, później żółte do żółtozielonawych[4].

Trzon

Grubość do 4 cm, wysokość do 10 cm. Jasnobrązowy, ma podłużne, ciemniejsze pręgi. U młodych egzemplarzy trzon zazwyczaj jest pękaty, następnie cylindryczny. W miejscu uszkodzenia zmienia kolor na ciemnoniebieski[4].

Miąższ

Twardy, w starszych trzonach zdrewniały. Biały, u starszych egzemplarzy lekko żółty. Przekrojony lekko sinieje. Smak i zapach przyjemny[4].

Wysyp zarodników

Brązowo-oliwkowy. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 4-5 x 12-17 μm[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Australii i Japonii[6]. W Europie jest pospolity[7].

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych na ziemi, czasami tuż przy pniakach, często w mchu. Najczęściej spotykany jest pod sosną zwyczajną i świerkiem pospolitym. Tworzy owocniki od lata do późnej jesieni[4][7].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny. Jest uważany za jeden z bardziej cennych grzybów. Nie ma tak dobrego smaku, jak np. borowik szlachetny, ale w kuchni może być wykorzystany na rozmaite sposoby, dobrze nadaje się także do marynowania[8]. W surowym stanie jest trujący[5].

Gatunki podobne[edytuj]

Młode podgrzybki brunatne można pomylić z goryczakiem żółciowym (Tylopilus felleus). Wątpliwości rozstrzygnąć można próbą smakową (goryczak jest gorzki). Starsze zaś podobne są do piaskowca kasztanowatego (Gyroporus castaneus), który jednak ma jamkowato pusty trzon i jego miąższ nie zmienia barwy po przecięciu[7].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2016-12-22].
  2. a b Species Fungorum (ang.). [dostęp 2016-12-22].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  7. a b c Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.