Podnawka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podnawka
Echeneis naucrates[1]
Linnaeus, 1758
Podnawka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Rząd okoniokształtne
Podrząd okoniowce
Rodzina podnawkowate
Rodzaj Echeneis
Gatunek podnawka
Synonimy
  • Echeneis chiromacer Duméril, 1858
  • Echeneis fasciata Gronow, 1854
  • Echeneis fusca Gronow, 1854
  • Echeneis guaican Poey, 1860
  • Echeneis lunata Bancroft, 1831
  • Echeneis metallica Poey, 1860
  • Echeneis naucratus Linnaeus, 1758
  • Echeneis neucrates Linnaeus, 1758
  • Echeneis scaphecrates Duméril, 1858
  • Echeneis vittata Rüppell, 1838
  • Echensis naucrates Linnaeus, 1758
  • Echneis naucrates Linnaeus, 1758
  • Leptecheneis flaviventris Seale, 1906
  • Leptecheneis naucrates Linnaeus, 1758
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Podnawka (Echeneis naucrates) – gatunek morskiej ryby okoniokształtnej z rodziny podnawkowatych. Przedstawiciele tej rodziny mają wydłużone smukłe ciało i spłaszczoną głowę. Ich żuchwa jest wystająca. Mają one również dwie płetwy grzbietowe, z których pierwsza przekształcona jest w owalną przyssawkę mającą od 10 do 28 poprzecznych ruchomych listew (fałdów czepnych)[3]. Przyssawka kontrolowana jest przez złożoną grupę mięśni i elementy szkieletowe, których praca powoduje unoszenie i opadanie listew, dzięki czemu tworzy się ciśnienie ssące[4]. Płetwa odbytowa i druga płetwa grzbietowa mają zazwyczaj po 18–40 miękkich promieni[3]. Płetwa ogonowa jest lekko zaokrąglona[5]. Łuski pokrywające ich ciało są małe, cykloidalne. Ponadto podnawkowate nie mają pęcherza pławnego.

Budowa[edytuj]

Ciało podnawki jest wydłużone i smukłe, o długości maksymalnie 110 cm, jednak najczęściej spotykaną długością ciała jest 66 cm[6]. Długość podnawki stanowi jedenasto- albo dwunastokrotność jej szerokości. Ponadto długość ciała jest około 5,5 razy większa niż długość jej głowy[7]. Natomiast długość przyssawki stanowi trzykrotność jej szerokości, a liczba poprzecznych listew waha się między 20 a 24[8], choć niektóre źródła podają od 21 do 28 listew[9]. Ponadto przyssawka podnawek sięga prawie środka płetwy piersiowej[5]. Płetwa odbytowa posiada 29–41 miękkich promieni, a druga płetwa grzbietowa – 32-42[6]. Płetwy piersiowe podnawki są spiczasto zakończone[8]. Są one osadzone wysoko[10]. Posiadają one 21-24 promienie[5]. Ciało podnawki jest barwy ciemnobrązowej, z horyzontalną pręgą pośrodku. Po bokach podnawki często spotykane są ciemnoniebieskie smugi[11]. U dorosłych osobników płetwa ogonowa, płetwa odbytowa i druga płetwa grzbietowa są prawie czarne, jasne są jedynie końce najdłuższych promieni płetwy ogonowej i płetwy odbytowej[8]. Łuski pokrywające ciało podnawki są małe, cykloidalne[6]. Dorosłe osobniki obu płci są trudne do rozróżnienia[7].

Występowanie[edytuj]

Podnawka występowała pierwotnie w Oceanie Indyjskim, Oceanie Atlantyckim i Oceanie Spokojnym[7]. Podnawka jest gatunkiem kosmopolitycznym rozprzestrzenionym w ciepłych morzach[11]. Obecnie nie występuje jednak we wschodnim Pacyfiku[12]. Przedstawicieli tego gatunku można znaleźć w zachodniej części Atlantyku – od Nowej Szkocji, Kanady, Bermudów, do Urugwaju, oraz we wschodnio-centralnej części Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Madery[6].

Ekologia[edytuj]

Osobniki tego gatunku występują w otwartych ciepłych wodach[5]. Żyją w strefie pelagialnej[11]. Podnawki przebywają najczęściej na głębokości od 1 do 85 m[6]. Osobniki opisywanego gatunku występują często w pobliżu raf koralowych. Młode ryby prowadzą planktonowy tryb życia. Osiągnąwszy 3 cm długości, zaczynają się przyczepiać za pomocą swej przyssawki do większych morskich zwierzą[7][8]. Najczęściej są to drapieżniki, takie jak rekiny, żółwie morskie czy delfiny[6]. Podnawki mogą być w ten sposób transportowane na duże odległości. Ponadto odżywiają się przy tym pasożytami bytującymi na ciele ich gospodarza. Żywią się także małymi rybami[8]. W skład diety podnawek wchodzą m.in. kraby z rodziny Diogenidae, a także kałamarnice z rodziny Loliginidae[5]. Rozród podnawek został na razie mało poznany. Tarło odbywa się najczęściej w miesiącach wiosennych i letnich[13]. Aczkolwiek w wodach Morza Śródziemnego osobniki tego gatunku trą się późnym latem oraz na jesieni[8]. Ikra podnawek jest mała, kulista, pelagiczna. Sperma wydostaje się na zewnątrz ciała samca przez specjalnie wykształcony przewód. Zapłodnienie jest zewnętrzne. Po zapłodnieniu jaja są zamykane w twardej skorupce, która chroni je przed uszkodzeniami i wysychaniem. Młode osobniki osiągają rozmiary od 4,7 do 7,5 mm długości. Ich ciało nie jest w pełni wykształcone. U młodych podnawek zaczynają wykształcać się małe zęby na górnej szczęce oraz duże zęby na szczęce dolnej. Przedstawiciele opisywanego gatunku osiągają dojrzałość płciową w wieku od trzech do pięciu lat[7].

Znaczenie w ochronie środowiska[edytuj]

Podnawka jest gatunkiem niezagrożonym, najmniejszej troski[12]. Jest to gatunek kosmopolityczny ciepłych mórz[11].

Znaczenie dla gospodarki[edytuj]

Strona grzbietowa podnawki, z widoczną przyssawką

Znaczenie podnawki dla gospodarki jest zarówno pozytywne, jak i negatywne. Ponieważ mięso podnawki jest tłuste, osobniki tego gatunku były cenionymi rybami konsumpcyjnymi[14]. Obecnie ich mięso, choć jadalne, nie ma większego znaczenia gospodarczego[15]. W niektórych miejscach o tropikalnym klimacie np. u wybrzeży Zanzibaru, północnej Australii czy nad Morzem Karaibskim podnawki używane są do połowu żółwi[14]. Podnawki jednak czasem przyczepiają się za pomocą swej przyssawki do spodów statków, uszkadzając je w ten sposób. Zostało zarejestrowanych także kilka przypadków, kiedy podnawka przyczepiła się do człowieka[7].

Aktualne kierunki badań naukowych[edytuj]

Ze względu na słabo poznane oddziaływania pomiędzy rekinami a podnawkami badania naukowe dotyczą symbiotycznego związku między rekinami należącymi do gatunku Negaprion brevirostris oraz podnawkami. Badania te skupiają się na zjawisku czyszczenia jamy gębowej rekinów N. brevirostris przez podnawki[16]. Inny nurt badań naukowych dotyczy mechanizmu działania przyssawki podnawki oraz oporu, jaki muszą pokonywać osobniki tego gatunku przyczepione do ciała większego zwierzęcia[17].

Przypisy

  1. Echeneis naucrates, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Echeneis naucrates. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b FAMILY Details for Echeneidae – Remoras, www.fishbase.org [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  4. Gene Helfman i inni, The Diversity of Fishes: Biology, Evolution and Ecology, Chichester, UK: Wydawnictwo Wiley-Blackwell, 2009.
  5. a b c d e Remora – Echeneis naucrates – Overview – Encyclopedia of Life, Encyclopedia of Life [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  6. a b c d e f Echeneis naucrates summary page, FishBase [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  7. a b c d e f Echeneis naucrates (Slender sharksucker), Animal Diversity Web [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  8. a b c d e f Josef H. Reichholf, Gunter Steinbach, Wielka encyklopedia ryb, Warszawa: Wydawnictwo MUZA SA, 1998.
  9. Marine Species Identification Portal: Sharksucker – Echeneis naucrates, species-identification.org [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  10. Włodzimierz Załachowski, Ryby, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997.
  11. a b c d Stanisław Rutkowicz, Encyklopedia ryb morskich, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1982.
  12. a b Echeneis naucrates (Australian Remora, Gapu, Live Sharksucker, Live Shark-sucker, Remora, Shark Remora, Sharksucker, Slender Sharksucker, Slender Suckerfish, Slender Sucker Fish, Slender Sucking Fish, Striped Suckerfish, Suckerfish, White Tailed Remore), www.iucnredlist.org [dostęp 2017-04-25].
  13. Echeneis naucrates :: Florida Museum of Natural History, www.flmnh.ufl.edu [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  14. a b Stanislav Frank, Wielki atlas ryb, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1974.
  15. Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik, Leksykon zoologiczny. Ryby, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna, 2000.
  16. Erich K. Ritter, Raid W. Amin, Mouth Cleaning of Lemon Sharks, Negaprion brevirostris, by Sharksuckers, Echeneis naucrates, „Copeia”, 104 (3), 2016, s. 728–733, DOI10.1643/ce-16-431 [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  17. Michael Beckert i inni, Theoretical and computational fluid dynamics of an attached remora (Echeneis naucrates), „Zoology”, 119 (5), 2016, s. 430–438, DOI10.1016/j.zool.2016.06.004 [dostęp 2017-04-25].