Artykuł na medal

Podole Małe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podole Małe
Podole Małe z drogi powiatowej Głobino-Podkomorzyce
Podole Małe z drogi powiatowej Głobino-Podkomorzyce
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Powiat słupski
Gmina Dębnica Kaszubska
Sołectwo Podole Małe
Liczba ludności (2013) 231
Strefa numeracyjna (+48) 59
Kod pocztowy 76-248[1]
Tablice rejestracyjne GSL
SIMC 0744232[2]
Położenie na mapie gminy Dębnica Kaszubska
Mapa lokalizacyjna gminy Dębnica Kaszubska
Podole Małe
Podole Małe
Położenie na mapie powiatu słupskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu słupskiego
Podole Małe
Podole Małe
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Podole Małe
Podole Małe
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Podole Małe
Podole Małe
Ziemia54°22′54″N 17°18′36″E/54,381667 17,310000

Podole Małe (niem. Klein Podel) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Dębnica Kaszubska, na terenie Wysoczyzny Polanowskiej, w otulinie Parku Krajobrazowego „Dolina Słupi”. Pod koniec września 2013 miejscowość zamieszkiwało 231 osób.

Pod względem geologicznym na obszarze wsi dominują gliny zwałowe – w części północnej i środkowej, oraz torfy – w części południowej, związane z doliną strugi Granicznej. Zgodnie z mapą glebową Polski z 1958, w granicach ewidencyjnych Podola Małego występują gleby bielicowe wytworzone z piasków i glin zwałowych. W podziale Polski na regiony klimatyczne według Alojzego Wosia wieś znajduje się w granicach Regionu Środkowopomorskiego. W strukturze użytkowania ziemi dominowały grunty orne – około 57% i grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzaczone – około 22%.

Podole Małe od co najmniej XV wieku było lennem środkowopomorskiego rodu szlacheckiego von Zitzewitzów. W latach 1717–1766 połowa wsi należała również do rodziny von Miltitz. W 1931 miejscowość przeszła w posiadanie Niemieckiej Spółki Kolonialnej GmbH z Białogardu. 1 września 1945 we wsi zamieszkali pierwsi repatrianci z Ukrainy, Białorusi i Wileńszczyzny. Dnia 6 listopada 1946 ruszył pierwszy transport ludności niemieckiej za Odrę. Od 5 października 1954 do 31 grudnia 1959 istniała gromada Podole Małe.

Do obiektów objętych rejestrem zabytków województwa pomorskiego z terenu wsi należą grodzisko wczesnośredniowieczne, datowane na VII-VIII/IX wiek, i park pałacowy, założony w drugiej połowie XIX wieku. Do ewidencji zabytków wpisana jest również murowana kuźnia z początku XIX wieku.

Geografia[edytuj]

Położenie[edytuj]

Wieś Podole Małe według regionalizacji fizycznogeograficznej Jerzego Kondrackiego leży na obszarze megaregionu Pozaalpejska Europa Środkowa, prowincji Nizina Środkowoeuropejska, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckie, makroregionu Pojezierze Zachodniopomorskie, mezoregionu Wysoczyzna Polanowska[3][a]. Mezoregion ten zaliczany jest do typu wysoczyzn młodoglacjalnych w większości o charakterze gliniastym, falistym lub płaskim[4][5]

Zgodnie z ewidencją gruntów i budynków obręb ewidencyjny Podola Małego graniczy z obrębami ewidencyjnymi: Łabiszewo na północnym zachodzie, Malczkówko na północnym wschodzie, Dobra na wschodzie, Żarkowo na południu i Dobieszewo na południowym zachodzie[6][b].

Najbliższymi miejscowościami są: Żarkowo – oddalone o około 1,2 km na południowy wschód w linii prostej, oraz Dobieszewo – oddalone o około 1,5 km na południowy zachód w linii prostej. Będąca siedzibą władz gminy miejscowość Dębnica Kaszubska położona jest w odległości około 10 km na zachód w linii prostej. Najbliższymi miastami w linii prostej są: Słupsk (około 20 km na północny zachód), Bytów (około 26 km na południe), Kępice (około 32 km na południowy zachód) oraz Lębork (około 33 km na północny wschód)[7].

Podole Małe leży w otulinie Parku Krajobrazowego „Dolina Słupi”[8].

Rzeźba terenu[edytuj]

Letni krajobraz w okolicach Podola Małego
Staw w parku dworskim w Podolu Małym
Struga Graniczna na wysokości Podola Małego
Droga gminna nr 147014G przebiegająca przez Podole Małe

Rzeźba terenu wsi w głównej mierze została ukształtowana w okresie plejstoceńskim, w wyniku akumulacji materiału skalnego niesionego przez lodowiec podczas ostatniego na terenie obecnej Polski zlodowacenia północnopolskiego. Efektem tej działalności rzeźbotwórczej są m.in. moreny czołowe i głazy narzutowe. Wraz z procesem zanikania lądolodu powstawały niewielkie zagłębienia, które obecnie spotyka się pod postacią zanikających jezior wytopiskowych. Krajobraz urozmaica struga Graniczna[9].

Geologia[edytuj]

Materiał budujący obszar Podola Małego to głównie utwory czwartorzędowe, w tym plejstoceńskie osady lodowcowe i wodnolodowcowe oraz holoceńskie osady rzeczne. Dominują gliny zwałowe – w części północnej i środkowej, oraz torfy – w części południowej, związane z doliną strugi Granicznej. Obie te powierzchnie oddzielone są od siebie pasem różnych materiałów – piaskami humusowymi i torfiastymi oraz namułami den dolinnych, piaskami i żwirami wodnolodowcowymi, a także piaskami i żwirami wodnolodowcowymi, miejscami z głazami[10]. Południowy fragment wsi jest, obok doliny Skotawy, miejscem najszybszego rozprzestrzeniania się torfów w gminie Dębnica Kaszubska[11]. Gdzieniegdzie obszar miejscowości poprzecinany jest warstwami piasków, żwirów i glin deluwialnych. W części północno-środkowej występują gliny zwałowe na piaskach i żwirach wodnolodowcowych, miejscami z głazami oraz piaski i żwiry wodnolodowcowe, miejscami z głazami. Piaski i żwiry wodnolodowcowe, z głazami pokrywają również niewielki fragment powierzchni w południowo-wschodniej części wsi. Na zachodzie materiał geologiczny stanowią piaski i żwiry ozów oraz piaski, żwiry i gliny zwałowe akumulacji szczelinowej[10].

Gleby[edytuj]

Gleby terenu wsi, podobnie jak gleby całej gminy, wykształciły się z utworów czwartorzędowych, głównie z osadów plejstoceńskich i holoceńskich. Utwory czwartorzędowe charakteryzuje zróżnicowanie pod względem składu mineralogicznego i granulometrycznego. W przypadku osadów plejstoceńskich wpływa to na niską zasobność gleb w wapń i składniki pokarmowe. Gleby obszaru wsi cechuje niska wartość produkcyjna, ze względu na dość znaczne zakwaszenie skał macierzystych. Warunki glebowe są średnio korzystne, jednak w porównaniu z pozostałą częścią gminy, zwłaszcza południową, odznaczają się większą przydatnością rolniczą[12]. Na mapie gleb Polski opracowanej przez Dobrzańskiego, Kuźnickiego i Białousza w 1984 według nomenklatury FAO obszar, na którym położona jest wieś, pokrywają głównie gleby płowe właściwe i gleby rdzawe bielicowane[13]. Zgodnie z mapą glebową Polski Koneckiej-Betley i Truszkowskiej, opracowaną w 1958, w granicach ewidencyjnych Podola Małego występują gleby bielicowe piaskowe wytworzone z piasków: luźnych, słabo gliniastych i gliniastych oraz gleby bielicowe wytworzone z gliny zwałowej oraz piasków naglinowych i naiłowych: lekkie i średnie[14].

Klimat[edytuj]

W podziale Polski na regiony klimatyczne według Alojzego Wosia wieś znajduje się w granicach Regionu Środkowopomorskiego. Na jego obszarze obserwuje się częstsze niż w wielu innych regionach Polski występowanie dni z pogodą umiarkowanie ciepłą (średnia temperatura dobowa w zakresie od 5,1 °C do 15,0 °C; maksymalna i minimalna dobowa powyżej 0 °C) z dużym zachmurzeniem – średnio 50 dni w roku, oraz pogodą chłodną (średnia temperatura dobowa w zakresie od 0,1 °C do 5,0 °C; maksymalna i minimalna dobowa powyżej 0 °C) i deszczową – średnio 26 dni w roku. Mniej licznie niż w innych regionach Polski, bo średnio tylko 11 razy w roku, notuje się dni z pogodą bardzo ciepłą (średnia temperatura dobowa w zakresie od 15,1 °C do 25,0 °C; maksymalna i minimalna dobowa powyżej 0 °C), słoneczną (zachmurzenie średnie dobowe mniejsze bądź równe 20%), bez opadu (dobowa suma opadu poniżej 0,1 mm)[15][16].

Cały obszar gminy Dębnica Kaszubska, a tym samym i Podola Małego, leży w strefie klimatu umiarkowanego typu ciepłego przejściowego. Znaczący wpływ na klimat mają wilgotne masy powietrza polarnego morskiego i polarnego kontynentalnego. Zimą masy polarno-kontynentalne powodują spadek temperatury (silne mrozy), latem – podwyższenie (upały). Odwrotna sytuacja jest w przypadku mas polarno-morskich. W okresie zimowym warunkują one ocieplenie (odwilż), w okresie letnim ochłodzenie. Bliskość morza decyduje o tym, że nie ma wysokich wahań temperatury[9].

Struktura użytkowania gruntów[edytuj]

Struktura użytkowania gruntów w obrębie miejscowości (według Planu Odnowy Miejscowości Podole Małe na lata 2009–2018)[17]:

Wyszczególnienie Powierzchnia [ha] Udział % w ogólnej powierzchni obrębu
Grunty zabudowane i zurbanizowane 11,16 1,64
Grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzaczone 148,78 21,86
Łąki i pastwiska trwałe 89,57 13,16
Grunty orne 384,96 56,56
Sady 4,66 0,69
Nieużytki 17,49 2,57
Drogi 18,46 2,72
Rowy 3,45 0,52
Grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi 1,2 0,18
Grunty pod wodami powierzchniowymi stojącymi
Użytek ekologiczny
Tereny różne
Razem 680,74 100

Administracja[edytuj]

Podole Małe należy administracyjnie do gminy Dębnica Kaszubska, w powiecie słupskim, w województwie pomorskim[6][b]. Miejscowość stanowi samodzielne sołectwo. Samorząd Mieszkańców Wsi Sołectwa Podole Małe działa na podstawie następujących przepisów prawnych:

  • Ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95),
  • Uchwały Nr XIII/64/2003 z dnia 30 października 2003 roku w sprawie uchwalenia Statutu Gminy Dębnica Kaszubska,
  • Uchwały nr XXVIII/242/2017 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 31 maja 2017 r. w sprawie nadania statutu sołectwu Podole Małe[18].

W wyborach do Rady Gminy Dębnica Kaszubska sołectwo Podole Małe należy do okręgu wyborczego nr 10, któremu przysługuje 1 mandat. Okręg ten współtworzą również sołectwa: Dobieszewo (z miejscowościami Dobieszewo, Dobieszewko, Leśnia), Łabiszewo (z miejscowościami Łabiszewo i Boguszyce) i Żarkowo[19].

Co najmniej od 1910 istniała gmina Podole Małe (Gemeinde Klein Podel)[20]. Na początku lat 30. XX wieku znajdowała się ona administracyjnie w granicach powiatu słupskiego (Landkreis Stolp), w Prowincji Pomorze (Provinz Pommern). Zajmowała 13,8 km² powierzchni, a w jej skład wchodziły: wsie Podole Małe (Klein Podel) i Żarkowo (Sorkow), Dobrzec (Vorwerk Daber) oraz małopodolska zagroda robotników leśnych (Forstarbeitergehöft Klein Podel)[21]. W 1937 burmistrzem (bürgermeister) gminy był rolnik Friedrich Kautz[22].

Od 1946 do 1950 wieś położona była w województwie szczecińskim[23][24]. Od 1950 znajdowała się w granicach nowo utworzonego województwa koszalińskiego[25]. W 1954 na mocy uchwały nr 43/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie utworzono gromadę Podole Małe z siedzibą gromadzkiej rady narodowej w tejże miejscowości[26]. 31 grudnia 1959 gromadę zniesiono[27]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego[28][29].

Historia[edytuj]

Okres do II wojny światowej[edytuj]

Podole Małe było lennem środkowopomorskiego rodu szlacheckiego von Zitzewitzów. Za najstarszego znanego właściciela uważa się Matthiasa von Zitzewitza, urodzonego około 1405, trzeciego syna Petera von Zitzewitza[22][30]. Jednak według informacji zawartych w drzewie genealogicznym rodziny z 1783 wiadomo, że w posiadaniu Podola Małego był również jego ojciec. Matthiasa uznaje się za protoplastę starszej gałęzi rodu von Zitzewitz z Podola Małego. Po jego śmierci, około 1470, majątek odziedziczyli dwaj z trójki jego synów – najstarszy Peter i najmłodszy Lorenz. W późniejszych latach dokonano odpowiedniego podziału dóbr i ich oznaczenia, w wyniku którego część przyznana Lorenzowi była Podolem Małym A, a część odziedziczona przez Petera Podolem Małym B. Peter urodził się w 1440 i kontynuował starszą małopodolską gałąź rodu. Oficjalnie przejął część majątku ojca w 1485 na podstawie aktu nadania. W 1518 księże słupski Bogusław X Wielki odnowił akt. Zmarł w 1523, a jako przyczynę podaje się starość. Lorenza, urodzonego około 1460, uważa się za twórcę młodszej gałęzi rodu z Podola Małego. Oprócz tejże wsi, w dokumentach widnieje on także jako właściciel wsi Dobra (Daber), oraz od 1511 połowy majątków miejscowości Ciecholub (Techlipp), Pustowo (Püstow) i Płocko (Plötzig). Drugi wiekiem syn Matthiasa – Martin, jeszcze za życia swojego ojca poległ w bitwie. Według rodzinnego przekazu został pchnięty nożem[30].

Dokument z 1717 podaje, że część wsi stała się lennem rodziny von Miltitz. Jako współwłaściciele zostają w nim wymienieni Georg Gneomar von Zitzewitz oraz Nikolaus Sigismund von Miltitz. W 1766 wieś ponownie trafiła w całości w ręce von Zitzewitzów. W 1842 Podole Małe wraz z Dobrą odziedziczył Ernst von Zitzewitz z ciecholubskiej gałęzi rodu. Po jego śmierci w 1861 majątek przejął jego drugi syn Heinrich. Zmarł on przedwcześnie w 1870, mając zaledwie 36 lat. Po uregulowaniu spraw majątkowych Podole Małe i Dobrą odkupił od spadkobierców brat Heinricha – Leo. Ożenił się z wdową po bracie i w połowie lat 80. XIX w. przekazał on zarząd nad swoimi dobrami pasierbowi Ernstowi. Zmarł w 1893, w wieku 46 lat. Ernst pod koniec lat 90. XIX wieku zrezygnował z dzierżawy. Majątek przeszedł w posiadanie jego matki, wdowy po Heinrichu i Leo. W 1900 córka Leo – Alice, wyszła za mąż za Gustawa Siebenbürgera, który kupił jeszcze tego samego roku od teściowej Podole Małe, a w 1908 także i Dobrą. Siebenbürger utopił się w 1910 podczas jazdy na łyżwach. Spadkobierczynią majątku została wdowa Alice. W 1928 jako właściciel majątku wymieniany jest Ingold Siebenbürger. Jednak już w 1931 wieś przeszła w posiadanie Niemieckiej Spółki Kolonialnej GmbH (Deutsche Siedlungsgesellschaft GmbH) z Białogardu[22].

W 1925 mieszkańcy Podola Małego byli głównie wyznania ewangelickiego – tylko jedna osoba deklarowała katolicyzm. Miejscowość należała do parafii w Dobieszewie (Kirchspiel Groß Dübsow), do okręgu kościelnego Słupsk–Stare Miasto (Stolp–Altstadt). 1 października 1932 oddano do użytku nową szkołę, której nauczycielem był Erich Luer[22]. Co najmniej od 1910 istniała gmina Podole Małe[21]. W 1937 jej burmistrzem był rolnik Friedrich Kautz[22]

II wojna światowa[edytuj]

W 1939 w Podolu Małym były 82 gospodarstwa rolne o powierzchni od 0,5 ha do ponad 20 ha: siedemnaście gospodarstw zajmowało powierzchnię od 0,5 ha do 5 ha, trzy od 5 do 10 ha, pięćdziesiąt jeden od 10 do 20 ha i jedenaście od 20 do poniżej 100 ha. Na przełomie lat 1941/42 w Podolu Małym znajdowały się: oberża Karla Krügera, sklep artykułów kolonialnych Emila Gatza i gorzelnia należąca do spółdzielni EGmbH oraz zakłady rzemieślnicze: szewc Karl Burde, kowal Karl Göde, kołodzieje Richard Böhncke i Walter Rogge[22].

W styczniu 1945 rozpoczęto pierwsze działania, mające na celu przygotowanie mieszkańców wsi do ewakuacji. Jej pierwotnym punktem docelowym ustanowiony został okręg Regenwalde (Resko). W tym samym miesiącu ofensywę podjęły wojska radzieckie, które uniemożliwiły ewakuację ludności cywilnej w kierunku zachodnim. 7 marca 1945 z Dobieszewa dotarł do miejscowości kolejny rozkaz jej opuszczenia. Uchodźcy wyruszyli 8 marca o godzinie 05.30. Część mieszkańców, która nie posiadała własnych środków transportu, udała się w nocy z 7 na 8 marca wraz z oddziałami Wehrmachtu w kierunku Gdyni. Trasa tych, którzy wyruszyli o świcie, prowadziła przez miejscowości: Malczkowo, Łupawę, Grąbkowo i Darżyno, gdzie kolumna została otoczona przez Rosjan. Żołnierze Armii Czerwonej odebrali uchodźcom wszelkie pojazdy. Ludność musiała wrócić na pieszo do Podola Małego. W trakcie rekwirowania dobytku przez Rosjan kilku mieszkańców wsi, sprzeciwiających się odebraniu własności, straciło życie. Wojska radzieckie zajęły miejscowość 8 marca 1945. Zginęły wtedy dwie osoby. W sumie w czasie II wojny światowej poległo 17 cywilnych mieszkańców wsi, 27 osób uznano za zaginione. W szeregach armii niemieckiej zginęło 22 mieszkańców tej miejscowości[22].

Historia powojenna i współczesna[edytuj]

Pierwsi polscy osadnicy przybyli do wsi dnia 1 września 1945. Niedługo po tym, obok radzieckiej zaczęła działać również polska administracja. Dnia 6 listopada 1946 ruszył pierwszy transport ludności niemieckiej za Odrę, drugi 2 stycznia 1947, a ostatni w lipcu 1947[22].

Polska nazwa Podole Małe została nadawa dnia 1 lipca 1947 zgodnie z Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości[23].

W 1946 wieś, wraz z całym powiatem słupskim, znalazła się w granicach w województwie szczecińskim, powstałego na mocy rozporządzenia w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych[23][24]. Wraz 1950 zgodnie z nowym podziałem administracyjnym kraju Podole Małe objęte zostało obszarem nowo utworzonego województwa koszalińskiego[25]. Od 5 października 1954 do 31 grudnia 1959 istniała gromada Podole Małe z siedzibą gromadzkiej rady narodowej w tejże miejscowości[26]. 31 grudnia 1959 gromadę zniesiono[27]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego[28][29].

W 2000 we wsi powstał klub sportowy „Smoki”[31]. W 2003 swoją działalność rozpoczęło muzeum „Stodoła Sztuki” z jedyną w Polsce kolekcją marzann[32]. W 2006 muzeum gościło wiejskich poetów, nagrodzonych przez starostę powiatu słupskiego w ramach V Powiatowych Obchodów Dnia Działacza Kultury[33]. W 2008 mieszkańców Podola Małego nagrodzono w powiatowym konkursie „Piękna Wieś” za zajęcie: II miejsca w kategorii na najładniejszą wieś i II miejsca w kategorii na najpiękniejszą zagrodę rolniczą[34]. W 2016 świetlica wiejska w Podolu Małym była miejscem debaty władz gminnych i lokalnej społeczności, sprzeciwiającej się lokalizacji farmy wiatrakowej we wsi Dobra. W spotkaniu uczestniczyli także posłanka Jolanta Szczypińska oraz radny sejmiku wojewódzkiego Jerzy Barzowski[35].

Demografia[edytuj]

W 1910 gminę Podole Małe zamieszkiwały 194 osoby[20], w 1925 – 320[21], w 1933[36] – 498 i w 1939 – 470[22].

Powojenni mieszkańcy miejscowości to przede wszystkim osiedleńcy zza wschodniej granicy: Wileńszczyzny i terenów obecnej Białorusi i Ukrainy. Znaczną grupę stanowi też ludność pochodząca z Rzeszowszczyzny oraz z centralnej Polski, w szczególności z województwa kieleckiego i przemyskiego[17].

W 1998 we wsi mieszkało 239 osób (według stanu faktycznego), z czego 127 stanowili mężczyźni, 112 kobiety. W podziale struktury wiekowej na dziesięciolecia najliczniej reprezentowany był przedział wiekowy 20-29 – 46 osób. Nie mniej było dzieci do lat 9 włącznie – 41. Najmniej – 23 osoby – liczył przedział wiekowy 50-59, przy czym osoby powyżej 60 lat ujęto w jeden przedział liczący 34 osoby. Było 61 gospodarstw domowych, z czego 5 stanowiły gospodarstwa jednoosobowe, 12 – dwuosobowe, 20 – trzy- lub czteroosobowe i 24 co najmniej pięcioosobowe. 48 gospodarstw było wieloosobowych jednorodzinnych, 8 wieloosobowych co najmniej dwurodzinnych, 5 gospodarstw zamieszkiwało po jednej osobie. Wykształcenie średnie posiadało 10 osób, zasadnicze zawodowe – 42[37].

W 2002 miejscowość zamieszkiwało 258 osób, z czego 139 stanowili mężczyźni i 119 kobiety (na podstawie Narodowego Spisu Powszechnego). 150 osób było w wieku produkcyjnym, 79 w wieku przedprodukcyjnym i 29 w wieku poprodukcyjnym. Było 75 gospodarstw domowych: 9 jednoosobowych, 21 dwuosobowych, 24 trzy- czterosobowych i 21 co najmniej pięcioosobowych. Gospodarstw wieloosobowych jednorodzinnych było 62, wieloosobowych dwurodzinnych – 2, nierodzinnych – 2 i jednoosobowych – 9. W podziale struktury wiekowej na dziesięciolecia najliczniej reprezentowane były przedziały wiekowe 10-19 – 51 osób, i 40-49 – 42 osoby. 2 osoby reprezentowały przedział wiekowy powyżej 80 lat. Wykształcenie średnie posiadało 29 osób, zasadnicze zawodowe – 68[37].

W 2009 Podole Małe zamieszkiwało 241 osób, w tym 125 mężczyzn i 116 kobiet (na podstawie rejestru PESEL). 63,1% stanowiła ludność w wieku produkcyjnym, w wieku przedprodukcyjnym i poprodukcyjnym było to odpowiednio 23,2% i 13,7%[37]. Według danych Urzędu Gminy w Dębnicy Kaszubskiej na dzień 31 grudnia 2009 miejscowość liczyła 237 mieszkańców, z czego 139 (blisko 58%) w wieku powyżej 40 lat, a 28 (blisko 12%) do 15 lat włącznie[38]. W 2011 wieś liczyła 232 mieszkańców, w tym 123 mężczyzn i 109 kobiet (na podstawie Narodowego Spisu Powszechnego). 155 osób było w wieku produkcyjnym, 43 w wieku przedprodukcyjnym, 34 w wieku poprodukcyjnym[37].

Pod koniec września 2013 wieś zamieszkiwało 231 osób[39].

Zabytki i archeologia[edytuj]

W rejestrze zabytków nieruchomych Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku znajduje się jeden obiekt z terenu miejscowości Podole Małe – park (stan na 12 maja 2017). Został on wpisany do rejestru zabytków przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Słupsku dnia 6 maja 1997, decyzją nr PSOZ-I-5340/16/97, pod numerem A-353 (obecnie nr A-1630 rejestru zabytków województwa pomorskiego)[40][41][42][43]. W 1996 dla parku została wykonana tzw. biała karta, czyli karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, w której widnieje jako zespół pałacowo-folwarczno-parkowy[44]. Założony został w drugiej połowie XIX wieku[43]. Zajmuje powierzchnię 15,4 ha[41](lub 16,23 ha[43]).

 Osobny artykuł: Park pałacowy w Podolu Małym.

W rejestrze zabytków, pod numerem A-a-61/249/K, jako obiekt archeologiczny znajduje się również grodzisko nizinne wczesnośredniowieczne, położone w obszarze badań archeologicznych AZP 11-31/42. Zostało wpisane do rejestr dnia 6 marca 1972 decyzją nr KL.IV.670/5/74. Datowane jest na VII/VIII- IX wiek[41][42].

Do ewidencji zabytków wpisana jest kuźnia murowana z początku XIX wieku[41].

Kuźnia w Podolu Małym
Grodzisko nizinne wczesnośredniowieczne w Podolu Małym

W ewidencji zabytków z terenu Podola Małego znajdują się trzy stanowiska archeologiczne w strefie bezwzględnej ochrony archeologicznej i jedno w strefie względnej ochrony archeologicznej[41]:

rodzaj zabytku obszar archeologiczny numer stanowiska
obiekty strefy bezwzględnej ochrony archeologicznej wojewódzkiej ewidencji zabytków
osada wczesnośredniowieczna AZP 11-31 43
osada wczesnośredniowieczna AZP 11-31 44
cmentarzysko kultury pomorskiej AZP 11-32 66
obiekty strefy względnej ochrony archeologicznej wojewódzkiej ewidencji zabytków
osada ludności kultury łużycko-pomorskiej, oksywsko-wielbarskiej i wczesnośredniowiecznej AZP 11-31 45

Na obszarze Podola Małego znajduje się jeszcze dziesięć innych stanowisk archeologicznych[45]:

obiekt obszar archeologiczny numer stanowiska
kultura łużycka, osada wczesnośredniowieczna, osada późnośredniowieczna AZP 11-32 7
kultura łużycka AZP 11-32 8
neolit, osada średniowieczna AZP 11-32 9
nieokreślony AZP 11-32 10
nieokreślony AZP 11-32 68
kultura łużycko-pomorska AZP 11-31 46
nieokreślony AZP 11-31 47
kultura łużycko-pomorska AZP 11-31 48
osada wczesnośredniowieczna AZP 11-31 49
kultura łużycko-pomorska, osada wczesnośredniowieczna AZP 11-31 50

Poniemieckie cmentarze ewangelickie[edytuj]

Kamienny obrys mogiły dziecięcej na jednym z poniemieckich cmentarzy

W Podolu Małym znajdują się dwa stare, ewangelickie cmentarze niemieckich mieszkańców wsi. Pierwszy położony jest w odległości około 150 m w kierunku zachodnim od zabudowań miejscowości, co potwierdzają opracowania kartograficzne z przełomu XIX i XX wieku[46].

Drugi z cmentarzy zlokalizowany jest około 300 m w kierunku wschodnim od zabudowań wsi. Leży na niewielkim wzniesieniu, około 150 m od drogi powiatowej nr 1177G. Mimo znacznych zniszczeń, dokonanych w latach 80. i 90. XX wieku, kiedy cmentarz był regularnie plądrowany i grabiony, oraz trudności z precyzyjnym określeniem granic cmentarza, jego powierzchnię oszacowano na około 3000 m². Na cmentarzu znajdowała się kaplica oraz wóz do przewozu trumien. Zachowało się m.in. siedemnaście elementów nagrobków, jedna granitowa podstawa pod żeliwny krzyż, sześć nagrobków w kształcie ściętego pnia drzewa, jeden kamienny obrys mogiły dziecięcej, a także odcinek śródpolnej drogi z kamieni[47].

Infrastruktura[edytuj]

Stacja transformatorowa w Podolu Małym

Infrastruktura techniczna[edytuj]

Podole Małe jest zelektryfikowane i stelefonizowane[48]. Dystrybucję energii elektrycznej na terenie wsi, jak i całej gminy, prowadzi Energa S.A. Mieszkańcy miejscowości zaopatrywani są w energię dzięki linii elektroenergetycznej ChojniceBytówSłupskGłówczyce o napięciu 110 kV[49]. W Podolu Małym brak jest sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. W związku z tym całość ścieków odprowadzana jest bezpośrednio do środowiska naturalnego. Funkcjonuje natomiast wodociąg wiejski. Średnie dobowe zużycie wody w miejscowości w 2008 roku wynosiło 34,21 m³[48]. Na terenie wsi zlokalizowane są drogi gminne i droga powiatowa[50]. Budynki mieszkalne ogrzewane są w większości poprzez indywidualne piece i kotłownie zbiorcze[48].

Plac zabaw w Podolu Małym (w tle remiza Ochotniczej Straży Pożarnej)

Infrastruktura społeczna[edytuj]

Najbliższy ośrodek zdrowia znajduje się w miejscowości Borzęcino i funkcjonuje jako Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej[51]. Realizuje on następujące świadczenia: poradnia (gabinet) lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, poradnia (gabinet) pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej, gabinet profilaktyki zdrowotnej i pomocy przedlekarskiej, gabinet diagnostyczno-zabiegowy, punkt szczepień[51][52]. Placówką świadczącą usługi w zakresie nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej jest Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Centrum Zdrowia SALUS w Słupsku[53]. Najbliższe jednostki państwowego ratownictwa medycznego znajdują się również w Słupsku: Szpitalny Oddział Ratunkowy Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. Janusza Korczaka[54] oraz zespół ratownictwa medycznego[55]. Najbliższa apteka funkcjonuje w Dębnicy Kaszubskiej[56].

We wsi działa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Jest jedną z dziesięciu placówek na terenie gminy, z czego dwie: OSP Dębnica Kaszubska i OSP Motarzyno, należą do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Pozostałe znajdują się w: Borzęcinie, Budowie, Gogolewie, Mielnie, Niepoględziu, Podwilczynie i Starnicach[57]. Jednostka w Podolu Małym 8 marca 2002 roku została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego jako stowarzyszenie. Reprezentację placówki stanowi zarząd, w skład którego wchodzą: prezes, naczelnik, sekretarz, skarbnik i gospodarz, wybierani spośród ogółu mieszkańców wsi[58]. W ramach struktury Państwowej Straży Pożarnej OSP Podole Małe podlega pod Komendę Miejską Państwowej Straży Pożarnej w Słupsku[59]. Remiza to budynek murowany, jednokondygnacyjny, o dachu wykonanym z drewna i pokrytym papą. Została wybudowana w 1980 roku. Jej wartość w 2012 roku wyliczono na 32250 złotych[60]. We wsi znajduje się również świetlica wiejska i plac zabaw.

Uczniowie z Podola Małego odbywają naukę w zakresie podstawowym w Szkole Podstawowej w Gogolewie, a następnie w gimnazjum w Dębnicy Kaszubskiej. Najbliższe placówki szkolnictwa ponadgimnazjalnego znajdują się w Dębnicy Kaszubskiej, Słupsku i Bytowie.

Transport[edytuj]

Podole Małe leży przy drodze powiatowej nr 1177G GłobinoPodkomorzyce. Przez miejscowość przebiega również odcinek drogi gminnej nr 147014G o długości 1,252 km[50]. Najbliższa droga wojewódzka nr 210, łącząca Słupsk z Unichowem i stanowiąca element połączenia drogowego Słupsk – BytówChojnice, znajduje się w odległości 5,5 km na wschód od wsi[61]. Prowadzi do niej najpierw dwukilometrowy odcinek drogi powiatowej nr 1177G między Podolem Małym i Dobieszewem, a następnie odcinek drogi powiatowej nr 1178G. 8 km od miejscowości w kierunku północnym przez wieś Malczkowo przebiega droga wojewódzka nr 211, łącząca Żukowo z Nową Dąbrową[62]. Najbliższa droga krajowa nr 6 przebiega we wsi Domaradz i oddalona jest od Podola Małego o 9 km w kierunku północno-wschodnim[63].

W miejscowości znajduje się jeden przystanek autobusowy, przy którym zatrzymują się autobusy Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w Słupsku, kursujące na dwóch trasach: Czarna DąbrówkaMaleniecGogolewo – Podole Małe – Słupsk, oraz Maleniec – Podole Małe – StarniceDębnica Kaszubska – Słupsk[64][65]. Dodatkowo istnieją dwa połączenia, wykonywane przez autobusy Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w Bytowie, kursujące na trasie NożynoSłupsk[66][67].

Wieś ma bezpośrednie połączenie autobusowe z następującymi miejscowościami: Borzęcinko, Borzęcino, Brzeziniec, Dębnica Kaszubska, Dobieszewko, Dobieszewo, Dobra, Głobino, Gogolewko, Gogolewo, Kleszczyniec, Łabiszewo, Maleniec, Nożyno, Podkomorzyce, Słupsk, Starnice, Warblewo[64][65][66].

W latach 2004-2011 wieś obsługiwały dodatkowo autobusy Nord Express Sp. z o.o. 2 lutego 2011 spółka zawiesiła połączenia niedzielne i świąteczne. Oficjalnymi powodami takiego rozwiązania były: nierentowność kursów i zły stan techniczny drogi. Prezes spółki wystąpił do Wójta Gminy Dębnica Kaszubska z pismem o przyznanie dofinansowania w wysokości 3000 złotych lub zwolnienie z podatku[68]. Wniosek został odrzucony przez Radę Gminy na posiedzeniu dotyczącym uchwalenia budżetu. Po tej decyzji spółka całkowicie wycofała się z obsługi trasy.

Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Słupsku. Jest to stacja węzłowa. Linia kolejowa nr 202 z Gdańska Głównego do Stargardu krzyżuje się tutaj z linią kolejową nr 405, łączącą stację Piła Główna z przystankiem osobowym Ustka[69].

W 1895 roku, 6 km na wschód od miejscowości, został wybudowany dworzec kolejowy w Dobieszewie, będący wtedy stacją na linii kolejowej Słupsk – Jamrzyno. W 1905 linia docierała już do Motarzyna. Ostatecznie 1 sierpnia 1906 roku linia dotarła do Budowa[70]. Na przełomie kwietnia i maja 1945 roku oddziały Armii Czerwonej zdjęły szyny od przystanku Słupsk Przymieście do Budowa. Budynki w większości nie zachowały się do czasów obecnych.

Oświata[edytuj]

Edukację na poziomie przedszkolnym dzieci z Podola Małego odbywają w Borzęcinie, na poziomie podstawowym i gimnazjalnym (od 2016) w Gogolewie, zgodnie z granicami obwodów publicznych szkół prowadzonych przez gminę Dębnica Kaszubska, w ramach jednostek oświatowych – Przedszkole w Borzęcinie, Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Gogolewie i Gimnazjum w Gogolowie (do 2019)[71][72][73]. Od 1 września 2017 przedszkole i szkoła podstawowa tworzyć będą Zespół Szkolno-Przedszkolny w Gogolewie[71].

Do 2003 dzieci z Podola Małego na poziomie podstawowym odbywały edukację w Szkole Podstawowej w Dobieszewie[74]. Szkołę zlikwidowano ze względu na niewielką ilość uczniów i brak pieniędzy na jej utrzymanie w budżecie gminy[75].

Szkoła działała we wsi przed II wojną światową. Jej otwarcie miało miejsce dnia 1 października 1932 roku. Pierwszym nauczycielem został Erich Luer[22].

Kultura i sport[edytuj]

Budynek Świetlicy Wiejskiej w Podolu Małym

W miejscowości funkcjonuje Świetlica Wiejska, podlegająca pod Gminny Ośrodek Kultury w Dębnicy Kaszubskiej. Odbywają się tu liczne imprezy kulturalne i festyny m.in. Wigilia Seniora, Festyn Rodzinny, Bal Sylwestrowy, Jasełka Bożonarodzeniowe, Dzień Kobiet. Mieszkańcy Podola Małego uczestniczą w akcji GOK „Odwiedziny u rodziny”, mającej na celu pomoc innym świetlicom gminy w organizacji imprez okolicznościowych[76].

Do roku 2009 we wsi działało muzeum Stodoła Sztuki z jedyną w Polsce kolekcją marzann. Zostało utworzone w 2003 roku z inicjatywy ówczesnego dyrektora Gminnego Ośrodka Kultury w Dębnicy Kaszubskiej Grażyny Chojnowskiej. Pieniądze na remont i wyposażenie budynku przekazała Fundacja Wspierania Wsi w ramach projektu Kultura Bliska[77][32]. Marzanny były wykonywane przez dzieci, młodzież, a nawet dorosłych mieszkańców powiatu słupskiego na konkurs „Forma przestrzenna Marzanna”, który odbywał się corocznie pierwszego dnia wiosny. Na potrzeby muzeum wykorzystywany został także plac przed stodołą na kiermasze rękodzieła i potraw regionalnych, a także spotkania artystów i warsztaty rzeźbiarskie organizowane przez mieszkańców wsi Podole Małe[77]. Zarówno w budynku, jak i przed, zgromadzono stare maszyny, urządzenia rolnicze i podręczne narzędzie, które stały zwykle w takiej wiejskiej stodole i były wykorzystywane w pracach polowych. W 2006 roku muzeum gościło wiejskich poetów, nagrodzonych przez starostę powiatu słupskiego w ramach V Powiatowych Obchodów Dnia Działacza Kultury[33].

We wsi działa klub piłkarski KS Smoki, grający obecnie w Klasie B w grupie Słupsk II[78].

Uwagi

  1. na podstawie warstwy dot. regionów fizyczno-geograficznych Polski, w: Centralna Baza Danych Geologicznych, op. cit.
  2. a b na podstawie danych Państwowego Rejestru Granic, w: Geoportal Polskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej, op. cit.

Przypisy

  1. Wyszukiwarka kodów pocztowych (pol.). Poczta Polska. [dostęp 2017-05-30].
  2. Rejestr TERYT. Przeglądanie (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2017-05-30].
  3. Centralna Baza Danych Geologicznych (pol.). Państwowy Instytut Geologiczny. [dostęp 2017-05-30].
  4. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014, s. 46. ISBN 978-83-01-16022-7.
  5. Jerzy Kondracki, Andrzej Richling. Regiony fizycznogeograficzne, skala 1:1 500 000. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 1994.
  6. a b Geoportal Polskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej.. Główny Urząd Geodezji i Kartografii. [dostęp 2017-05-30].
  7. Podole Małe (pol.). Google Maps. [dostęp 2017-05-30].
  8. Geoserwis Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (pol.). Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2017-05-30].
  9. a b Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Dębnica Kaszubska. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego (pol.). Urząd Gminy Dębnica Kaszubska, 2011. [dostęp 2017-06-21]. s. 8–9.
  10. a b Leszek Zaleszkiewicz. Szczegółowa Mapy Geologiczna Polski. Arkusz N-33-59-D, skala 1:50 000. Państwowy Instytut Geologiczny, 2003
  11. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Dębnica Kaszubska. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego (pol.). Urząd Gminy Dębnica Kaszubska, 2011. [dostęp 2017-05-30]. s. 10.
  12. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Dębnica Kaszubska. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego (pol.). Urząd Gminy Dębnica Kaszubska, 2011. [dostęp 2017-05-30]. s. 11.
  13. Dobrzański B., Kuźnicki F., Białousz S. Mapa gleb Polski według nomenklatury FAO, skala 1:2 000 000. Warszawa: PWN, 1984.
  14. Konecka-Betley K., Truszkowska R. Mapa gleb Polski, skala 1:1 000 000. Wydawnictwa Geologiczne, 1958.
  15. Alojzy Woś: Klimat Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, s. 185. ISBN 83-0112780-5.
  16. Alojzy Woś: Klimat Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, s. 191. ISBN 83-0112780-5.
  17. a b Plan Odnowy Miejscowości Podole Małe na lata 2009-2018 (pol.). Rada Gminy Dębnica Kaszubska, 2011. [dostęp 2017-06-06]. s. 3.
  18. Rada Gminy Dębnica Kaszubska: Uchwała nr XXVIII/242/2017 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 31 maja 2017 r. w sprawie nadania statutu sołectwu Podole Małe (pol.). Dziennik Urzędowy Województwa Pomorskiego, 2017. [dostęp 2017-06-29].
  19. Rada Gminy Dębnica Kaszubska: Uchwała Nr XXIII/164/2012 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie podziału gminy Dębnica Kaszubska na okręgi wyborcze oraz ustalenia ich granic, numerów i liczby radnych wybieranych w każdym okręgu (pol.). Dziennik Urzędowy Województwa Pomorskiego, 2012. [dostęp 2017-06-06]. s. 4.
  20. a b Gemeindeverzeichnis Deutschland 1900. Landkreis Stolp (niem.). gemeindeverzeichnis.de. [dostęp 2017-06-21].
  21. a b c Die Gemeinde Klein Podel im ehemaligen Kreis Stolp in Pommern (niem.). Gunthard Stübs und die Pommersche Forschungsgemeinschaft, 2011. [dostęp 2017-06-06].
  22. a b c d e f g h i j Karl-Heinz von Pagel: Der Landkreis Stolp in Pommern: Zeugnisse seiner deutschen Vergangenheit. Lübeck: Heimatkreises Stolp, 1989, s. 622-625.
  23. a b c Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 lipca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. (M.P. z 1947 r. Nr 111, poz. 719)
  24. a b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych. (Dz.U. z 1946 r. Nr 28, poz. 177)
  25. a b Ustawa z dnia 28 czerwca 1950 r. o zmianach podziału administracyjnego Państwa. (Dz.U. z 1950 r. Nr 28, poz. 255)
  26. a b Uchwała Nr 43/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady województwa koszalińskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 23 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 27 listopada 1954 r., Nr. 17, Poz. 72, § 9)
  27. a b Uchwała Nr 20 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 30 września 1959 roku w sprawie zniesienia i utworzenia niektórych gromad w województwie koszalińskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 16 grudnia 1959 r., Nr. 10, Poz. 52)
  28. a b Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. (Dz.U. z 1975 r. Nr 16, poz. 91)
  29. a b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw. (Dz.U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92)
  30. a b Wenig von Zitzewitz: Geschichte der ersten und zweiten Linie des Geschlechts von Zitzewitz. Stettin: Herrcke & Lebeling, 1928, s. 578-588.
  31. Klub sportowy „Smoki” – Podole Małe (pol.). Gmina Dębnica Kaszubska. [dostęp 2017-06-07].
  32. a b Piotr Kawałek. Marzanny w stodole. „Głos Pomorza”, s. 13, 2003. ISSN 0137-9526 (pol.). 
  33. a b Zbigniew Babiarz-Zych. Kochają kulturę. „POWIAT SŁUPSKI – Biuletyn Informacyjny”, s. 21. Starostwo Powiatowe w Słupsku. ISSN 1730-7686 (pol.). 
  34. Maria Matuszewska. Powiatowe Dożynki w Dolinie Charlotty. „POWIAT SŁUPSKI – Biuletyn Informacyjny”, 2008. Starostwo Powiatowe w Słupsku. ISSN 1730-7686 (pol.). 
  35. Zbigniew Marecki: Mieszkańcy wsi Dobra nie chcą mieszkać obok farmy wiatraków (pol.). gp24.pl, 2016. [dostęp 2017-06-07].
  36. Deutsche Verwaltungsgeschichte 1871-1990 (niem.). verwaltungsgeschichte.de. [dostęp 2017-06-21].
  37. a b c d Bank Danych Lokalnych. Miejscowość statystyczna – Podole Małe (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2017-06-20].
  38. Plan Odnowy Miejscowości Podole Małe na lata 2009-2018 (pol.). Rada Gminy Dębnica Kaszubska, 2011. [dostęp 2017-06-20]. s. 8.
  39. Wykaz miejscowości gminy Dębnica Kaszubska wraz z liczbą mieszkańców wg stanu w dniu 2013.09.30. [dostęp 2017-05-30].
  40. Wykaz obiektów nieruchomych województwa pomorskiego – stan na 12-05-2017 r. (pol.). Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków. [dostęp 2017-06-21].
  41. a b c d e Program opieki nad zabytkami gminy Dębnica Kaszubska na lata 2008 – 2011 (pol.). Rada Gminy Dębnica Kaszubska. [dostęp 2017-06-21]. s. 12–23.
  42. a b Program opieki nad zabytkami powiatu słupskiego na lata 2009 – 2012 (pol.). Starostwo Powiatowe w Słupsku. [dostęp 2017-06-21]. s. 27.
  43. a b c Wykaz parków wpisanych do rejestru zabytków. Nadleśnictwo Łupawa (pol.). Biuletyn Informacji Publicznej Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe. [dostęp 2017-06-21].
  44. Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa (pol.). Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2017-06-21].
  45. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Dębnica Kaszubska. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego (pol.). Urząd Gminy Dębnica Kaszubska, 2011. [dostęp 2017-06-28]. s. 49.
  46. Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt). Arkusz 1669 (383). Königliche Preussische Landesaufnahme, 1907. [dostęp 2017-06-29]
  47. Jarosław Dąbrowski: Ewangelickie cmentarze w powiecie słupskim (pol.). [dostęp 2017-06-29].
  48. a b c Plan Odnowy Miejscowości Podole Małe na lata 2009-2018 (pol.). Rada Gminy Dębnica Kaszubska, 2011. [dostęp 2017-06-06].
  49. Aktualizacja założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe w gminie Dębnica Kaszubska (pol.). prawomiejscowe.pl. [dostęp 2013-08-12].
  50. a b Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Dębnica Kaszubska. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego (pol.). Urząd Gminy Dębnica Kaszubska, 2011. [dostęp 2017-05-30].
  51. a b Wykaz placówek podstawowej opieki zdrowotnej Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Gdańsku (pol.). nfz-gdansk.pl. [dostęp 2013-08-12].
  52. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Borzęcinie w bazie we-dwoje.pl (pol.). we-dwoje.pl. [dostęp 2013–07–29].
  53. Wykaz placówek Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Gdańsku, świadczących opiekę nocną i świąteczną (pol.). nfz-gdansk.pl. [dostęp 2013-08-12].
  54. Wykaz szpitalnych oddziałów ratunkowych Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Gdańsku (pol.). pomorskie.eu. [dostęp 2013-08-12].
  55. Zespoły ratownictwa medycznego włączone do systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne (pol.). pomorskie.eu. [dostęp 2013-08-12].
  56. Apteka „Pod Cisem” w KatalogAptek.pl (pol.). katalogaptek.pl. [dostęp 2013-08-12].
  57. Bezpieczeństwo i ochrona przeciwpożarowa w gminie Dębnica Kaszubska (pol.). debnica.pl. [dostęp 2013-08-12].
  58. Ochotnicza Straż Pożarna w Podolu Małym w Krajowym Rejestrze Sądowym (pol.). krs-online.com.pl. [dostęp 2013-08-12].
  59. Wykaz jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej podlegających pod Komendę Miejską Państwowej Straży Pożarnej w Słupsku (pol.). straz.slupsk.pl. [dostęp 2013-08-12].
  60. Załącznik nr 2 do opisu przedmiotu zamówienia w postępowaniu o numerze ZR.271.21.2012 – Urząd Gminy Dębnica Kaszubska (pol.). ug.debnicakaszubska.ibip.pl. [dostęp 2013-08-12].
  61. Trasa z Podola Małego do drogi wojewódzkiej nr 210 według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-12].
  62. Trasa z Podola Małego do drogi wojewódzkiej nr 211 według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-12].
  63. Trasa z Podola Małego do drogi krajowej nr 6 według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-12].
  64. a b Rozkład jazdy autobusów na trasie Podole Małe-Warblewo-Słupsk (pol.). pks.ehost.pl. [dostęp 2013-08-12].
  65. a b Rozkład jazdy autobusów na trasie Podole Małe-Dębnica Kaszubska-Słupsk (pol.). pks.ehost.pl. [dostęp 2013-08-12].
  66. a b Kurs PKS Bytów na trasie Podole Małe – Nożyno (pol.). e-podroznik.pl. [dostęp 2013-08-12].
  67. Kurs PKS Bytów na trasie Podole Małe – Słupsk (pol.). e-podroznik.pl. [dostęp 2013-08-12].
  68. Gmina Dębnica Kaszubska: Nord Express zawiesza kursy (pol.). Głos Pomorza GP24. [dostęp 2013–07–15].
  69. Słupsk w Ogólnopolskiej Bazie Kolejowej (pol.). bazakolejowa.pl. [dostęp 2013-08-12].
  70. Linia kolejowa Słupsk – Budowo (pol.). [dostęp 30 października 2009].
  71. a b Rada Gminy Dębnica Kaszubska: Uchwała nr XXVI/207/2017 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 29 marca 2017 r. w sprawie dostosowania sieci szkół podstawowych i gimnazjów do nowego ustroju szkolnego (pol.). Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Dębnica Kaszubska. [dostęp 2017-06-29].
  72. Rada Gminy Dębnica Kaszubska: Uchwała nr XIV/103/2016 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie utworzenia Gimnazjum w Gogolewie (pol.). Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Dębnica Kaszubska. [dostęp 2017-06-29].
  73. Rada Gminy Dębnica Kaszubska: Uchwała nr XIV/99/2016 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie ustalenia planu sieci publicznych gimnazjów prowadzonych przez Gminę Dębnica Kaszubska oraz określenia granic ich obwodów (pol.). Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Dębnica Kaszubska. [dostęp 2017-06-29].
  74. Rada Gminy Dębnica Kaszubska: Uchwała Nr XXIX/172/2009 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 27.03.2009 roku w sprawie zatwierdzenia „Planu Odnowy Miejscowości Dobieszewo” (pol.). [dostęp 2017-06-29].
  75. BIR: Nie likwidujcie nas (pol.). naszemiasto.pl, 2003. [dostęp 2017-06-29].
  76. Działalność Świetlicy Wiejskiej w Podolu Małym- Oficjalna strona Gminnego Ośrodka Kultury w Dębnicy Kaszubskiej (pol.). gok.debnica.pl. [dostęp 2013-08-12].
  77. a b Lista projektów dofinansowanych w ramach akcji Kultura z Bliska Fundacji Wspierania Wsi (pol.). witrynawiejska.org. [dostęp 2013–07–30].
  78. Klasa B – grupa Słupsk I – sezon 2013/2014 (pol.). pomorskifutbol.pl. [dostęp 2013-10-03].