Artykuł na medal

Podole Małe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podole Małe
Podole Małe z drogi powiatowej Głobino-Podkomorzyce
Podole Małe z drogi powiatowej Głobino-Podkomorzyce
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Powiat słupski
Gmina Dębnica Kaszubska
Sołectwo Podole Małe
Liczba ludności (2013) 231[1]
Strefa numeracyjna (+48) 59
Kod pocztowy 76-248[2]
Tablice rejestracyjne GSL
SIMC 0744232[3]
Położenie na mapie gminy Dębnica Kaszubska
Mapa lokalizacyjna gminy Dębnica Kaszubska
Podole Małe
Podole Małe
Położenie na mapie powiatu słupskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu słupskiego
Podole Małe
Podole Małe
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Podole Małe
Podole Małe
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Podole Małe
Podole Małe
Ziemia54°22′54″N 17°18′36″E/54,381667 17,310000

Podole Małe (kaszub. Małé Pòdolé lub Pòdolé Môłé, niem. Klein Podel) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Dębnica Kaszubska, na terenie Wysoczyzny Polanowskiej. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego[4].

Najstarsza wzmianka o Podolu Małym pochodzi z roku 1405. Przez kilka wieków wieś była lennem rodu von Zitzewitz. W XVIII wieku, na krótki okres, przeszła w posiadanie rodziny von Miltitz. W 1931 miejscowość należała do Niemieckiej Spółki Kolonialnej GmbH z Białogardu. 1 września 1945 we wsi zamieszkali repatrianci z Ukrainy, Białorusi i Wileńszczyzny. W Podolu Małym są: świetlica wiejska, jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej oraz kuźnia z początku XIX wieku. Do obiektów objętych rejestrem zabytków województwa pomorskiego należą grodzisko wczesnośredniowieczne i park pałacowy. W miejscowości funkcjonuje klub sportowy Smoki Podole Małe. We wrześniu 2013 zamieszkiwało ją 231 osób.

Geografia[edytuj]

Położenie[edytuj]

Wieś Podole Małe według regionalizacji fizycznogeograficznej Jerzego Kondrackiego leży na obszarze megaregionu Pozaalpejska Europa Środkowa, prowincji Nizina Środkowoeuropejska, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckie, makroregionu Pojezierze Zachodniopomorskie, mezoregionu Wysoczyzna Polanowska[5][6].

Miejscowość znajduje się przy drodze powiatowej nr 1177G GłobinoPodkomorzyce[7], między wsiami Dobieszewo (2 km[8]) i Dobra (4 km[9]). Będąca siedzibą władz gminy miejscowość Dębnica Kaszubska, odległa jest o 11 km[10]. Najbliższymi miastami są: Słupsk (23 km[11]), Bytów (38 km[12]) oraz Ustka (44 km[13]).

W odległości około 0,5 km od wsi przepływa rzeka Graniczna, będąca prawobrzeżnym dopływem Skotawy. 4 km dalej, w miejscowości Dobra, położone jest Jezioro Dobrskie, będące zbiornikiem rynnowym o powierzchni 32,5 ha[14]. W odległości 6 km w kierunku południowo-wschodnim przebiega granica Parku Krajobrazowego Dolina Słupi.

Rzeźba terenu[edytuj]

Letni krajobraz w okolicach Podola Małego
Staw w parku dworskim w Podolu Małym
Rzeka Graniczna na wysokości Podola Małego
Droga gminna nr 147014G przebiegająca przez Podole Małe

Rzeźba terenu wsi w głównej mierze została ukształtowana w okresie plejstoceńskim, w wyniku akumulacji materiału skalnego niesionego przez lodowiec podczas ostatniego na terenie obecnej Polski zlodowacenia północnopolskiego. Efektem tej działalności rzeźbotwórczej są m.in. moreny czołowe i głazy narzutowe. Wraz z procesem zanikania lądolodu powstawały niewielkie zagłębienia, które obecnie spotyka się pod postacią zanikających jezior wytopiskowych. Krajobraz urozmaica rzeka Graniczna[15].

Geologia[edytuj]

Materiał budujący obszar miejscowości to głównie utwory czwartorzędowe, w tym plejstoceńskie osady lodowcowe i wodnolodowcowe oraz holoceńskie osady rzeczne. Moreny czołowe, znajdujące się głównie na zachód od wsi, budują słabo przepuszczalne gliny zwałowe. Dno doliny rzeki Granicznej tworzą piaski i muły rzeczne oraz torfy holocenu. Jest to, obok doliny Skotawy, miejsce najszybszego rozprzestrzeniania się torfów w gminie Dębnica Kaszubska[15].

Gleby[edytuj]

Gleby terenu wsi, podobnie jak gleby całej gminy, wykształciły się z utworów czwartorzędowych, głównie z osadów plejstoceńskich i holoceńskich. Utwory czwartorzędowe charakteryzuje zróżnicowanie pod względem składu mineralogicznego i granulometrycznego. W przypadku osadów plejstoceńskich wpływa to na niską zasobność gleb w wapń i składniki pokarmowe. Gleby obszaru wsi cechuje niska wartość produkcyjna, ze względu na dość znaczne zakwaszenie skał macierzystych. Warunki glebowe są średnio korzystne, jednak w porównaniu z pozostałą częścią gminy, zwłaszcza południową, odznaczają się większą przydatnością rolniczą[15].

Klimat[edytuj]

Według podziału na regiony klimatyczne obszar wsi należy do części zewnętrznej Krainy Pojezierza Pomorskiego. Panuje tu klimat umiarkowany – przejściowy (między klimatem morskim a kontynentalnym). Największy wpływ na klimat miejscowości mają masy powietrza polarnego morskiego i polarnego kontynentalnego. Wpływ klimatu morskiego decyduje o tym, że nie ma wysokich wahań temperatury. Zimą masy polarno-kontynentalne powodują spadek temperatury (silne mrozy), latem – podwyższenie (upały). Odwrotna sytuacja jest w przypadku mas polarno-morskich. W okresie zimowym warunkują one ocieplenie (odwilż), w okresie letnim ochłodzenie[15].

Struktura użytkowania gruntów[edytuj]

Struktura użytkowania gruntów w obrębie miejscowości[16]:

Wyszczególnienie Powierzchnia [ha] Udział % w ogólnej powierzchni obrębu
Grunty zabudowane i zurbanizowane 11,16 1,64
Grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzaczone 148,78 21,86
Łąki i pastwiska trwałe 89,57 13,16
Grunty orne 384,96 56,56
Sady 4,66 0,69
Nieużytki 17,49 2,57
Drogi 18,46 2,72
Rowy 3,45 0,52
Grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi 1,2 0,18
Grunty pod wodami powierzchniowymi stojącymi
Użytek ekologiczny
Tereny różne
Razem 680,74 100

Administracja[edytuj]

Podole Małe należy administracyjnie do gminy Dębnica Kaszubska, w powiecie słupskim, w województwie pomorskim. Miejscowość stanowi samodzielne sołectwo. Samorząd Mieszkańców Wsi Sołectwa Podole Małe działa na podstawie następujących przepisów prawnych:

  • Ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym,
  • Uchwały Nr XIII/64/2003 z dnia 30 października 2003 roku w sprawie uchwalenia Statutu Gminy Dębnica Kaszubska,
  • Załącznika nr 16 do Uchwały XIX/92/2004 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 29 kwietnia 2004 roku[17].

W wyborach do Rady Gminy Dębnica Kaszubska sołectwo Podole Małe należy do okręgu wyborczego nr 10, któremu przysługuje 1 mandat. Okręg ten współtworzą również sołectwa: Dobieszewo (z miejscowościami Dobieszewo, Dobieszewko, Leśnia), Łabiszewo (z miejscowościami Łabiszewo i Boguszyce) i Żarkowo[18].

Od 1815 do 1945 Podole Małe administracyjnie leżało na ziemiach pruskich, w granicach powiatu słupskiego (Landkreis Stolp)[19]. Od 1945 do 1950 wieś należała do województwa szczecińskiego. W latach 1950-1975, zarówno przy podziale administracyjnym Polski 1950-1957, jak i przy podziale administracyjnym Polski 1957-1975 miejscowość znajdowała się w obrębie województwa koszalińskiego, w powiecie słupskim. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

Toponimia[edytuj]

Nazwa wsi pochodzi od wyrażenia przyimkowego, określającego miejsce nizinne; niem. Klein Podel. W Psałterzu floriańskim, pochodzącym z XIV wieku słowo podole oznacza dolinę. Przedwojenne dokumenty prawie zawsze określały miejscowość jako Klein Podel. Wyjątkiem jest książka Ludwiga Wilhelma Brüggemanna Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogtums Vor- und Hinterpommern, gdzie dwuczłonowa nazwa wsi w każdym przypadku jest pisana łącznie (KleinPodel)[20].

Polska nazwa Podole Małe została nadawa dnia 1 lipca 1947 roku zgodnie z Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości[21].

Historia[edytuj]

Okres do II wojny światowej[edytuj]

Podole Małe (niem. Klein Podel) było starym lennem środkowopomorskiego rodu szlacheckiego von Zitzewitz. Najstarszym znanym właścicielem był Matthias von Zitzewitz, urodzony około roku 1405, syn Petera von Zitzewitz[22]. Uznaje się go za protoplastę gałęzi rodu von Zitzewitz z Podola Małego. Po nim miejscowość odziedziczył jeden z jego trzech synów – Lorenz, urodzony ok. 1460 roku. Oprócz Podola Małego, w dokumentach widnieje on także jako właściciel wsi Dobra (Daber), oraz połowy majątków miejscowości Ciecholub (Techlipp), Pustowo (Püstow) i Płocko (Plötzig)[19]. Do 1478 roku Podole Małe położone było na ziemiach księstwa słupskiego, a potem, do 1648, znajdowało się w granicach zjednoczonego księstwa pomorskiego. W wyniku postanowień pokoju westfalskiego wieś znalazła się pod panowaniem brandenburskim, a następnie pruskim.

Dokument z 1717 roku podaje, że część wsi stała się lennem rodziny von Miltitz. Jako współwłaściciele zostają w nim wymienieni Georg Gneomar von Zitzewitz oraz Nikolaus Sigismund von Miltitz. W 1766 r. wieś ponownie trafiła w ręce von Zitzewitzów. W 1842 r. Podole Małe wraz z Dobrą odziedziczył Ernst von Zitzewitz z ciecholubskiej gałęzi rodu. Po jego śmierci w 1861 r. majątek przejął jego drugi syn Heinrich. Zmarł on przedwcześnie w roku 1870, mając zaledwie 36 lat. Po uregulowaniu spraw majątkowych Podole Małe i Dobrą odkupił od spadkobierców brat Heinricha Leo. Ożenił się z wdową po bracie i w połowie lat 80. XIX w. przekazał on zarząd nad swoimi dobrami pasierbowi Ernstowi. Zmarł w 1893 roku, w wieku 46 lat. Ernst pod koniec lat 90. XIX wieku zrezygnował z dzierżawy. Majątek przeszedł w posiadanie jego matki, wdowy po Heinrichu i Leo[19].

W 1900 roku córka Leo Alice wyszła za mąż za Gustawa Siebenbürgera, który kupił tego samego jeszcze roku od teściowej Podole Małe, a w 1908 r. także Dobrą. Siebenbürger utopił się w 1910 r. podczas jazdy na łyżwach. Spadkobierczynią majątku została wdowa Alice. W 1928 r. jako właściciel majątku wymieniany jest Ingold Siebenbürger. Jednak już w 1931 r. wieś przeszła w posiadanie Niemieckiej Spółki Kolonialnej GmbH (Deutsche Siedlungsgesellschaft GmbH) z Białogardu. 1 października 1932 r. oddano do użytku nową szkołę, której nauczycielem był Erich Luer[19]. Mieszkańcy Podola Małego byli głównie wyznania ewangelickiego. W 1925 roku tylko jedna osoba deklarowała katolicyzm. Miejscowość należała do parafii w Dobieszewie, do okręgu kościelnego Stolp-Altstadt (Słupsk Stare Miasto)[19][23].

II wojna światowa[edytuj]

W 1939 r. w Podolu Małym były 82 gospodarstwa rolne o powierzchni od 0,5 ha do ponad 20 ha. Na przełomie 1941/42 w Podolu Małym znajdowały się: oberża Karla Krügera, sklep artykułów kolonialnych Emila Gatza i gorzelnia należąca do spółdzielni EGmbH oraz zakłady rzemieślnicze: szewc Karl Burde, kowal Karl Göde, kołodzieje Richard Böhncke i Walter Rogge.

W styczniu 1945 r. rozpoczęto pierwsze działania, mające na celu przygotowanie mieszkańców wsi do ewakuacji. Jej pierwotnym punktem docelowym ustanowiony został okręg Regenwalde (Resko). W tym samym miesiącu ofensywę podjęły wojska radzieckie, które uniemożliwiły ewakuację ludności cywilnej w kierunku zachodnim. 7 marca 1945 r. z Dobieszewa dotarł do miejscowości kolejny rozkaz jej opuszczenia. Uchodźcy wyruszyli 8 marca o godz. 05.30. Część mieszkańców, która nie posiadała własnych środków transportu, udała się (w nocy z 7 na 8 marca) wraz z oddziałami Wehrmachtu w kierunku Gdyni. Trasa prowadziła przez miejscowości: Malczkowo, Łupawę, Grąbkowo i Darżyno, gdzie kolumna została otoczona przez Rosjan. Żołnierze Armii Czerwonej odebrali uchodźcom wszelkie pojazdy. Ludność musiała wrócić na pieszo do Podola Małego. W trakcie rekwirowania dobytku przez Rosjan kilku mieszkańców wsi, sprzeciwiających się odebraniu własności, straciło życie. Wojska radzieckie zajęły miejscowość 8 marca 1945 r. Zginęły wtedy dwie osoby. W sumie w czasie II wojny światowej poległo 17 cywilnych mieszkańców wsi, 27 osób uznano za zaginione. W szeregach armii niemieckiej zginęło 22 mieszkańców tej miejscowości[19].

Historia powojenna i współczesna[edytuj]

Pierwsi polscy osadnicy przybyli do wsi dnia 1 września 1945 roku. Niedługo po tym, obok radzieckiej zaczęła działać również polska administracja. Dnia 6 listopada 1946 roku ruszył pierwszy transport ludności niemieckiej za Odrę, drugi 2 stycznia 1947 r., a ostatni w lipcu 1947 r.[19]

W latach 1945-1950 wieś należała administracyjnie do województwa szczecińskiego. Od 1950 do 1975 miejscowość znajdowała się w obrębie województwa koszalińskiego, w powiecie słupskim. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

Ludność[edytuj]

Wieś zamieszkuje 231 osób[1]. Liczba mieszkańców wsi systematycznie się zmniejsza. Jest to spowodowane zarówno ujemnym przyrostem naturalnym, jak i emigracją do miast głównie ludzi młodych[4].

Według danych Urzędu Gminy w Dębnicy Kaszubskiej na dzień 31 grudnia 2009 roku struktura wiekowa ludności w miejscowości Podole Małe przedstawiała się następująco[24]:

Wiek 0-3 4-6 7-12 13-15 16-19 20-25 26-40 40-60 61 i więcej
Razem 5 7 7 9 20 35 17 58 79
Razem 100% 2,1 3 3 3,7 8,4 14,7 7,2 24,5 33,4

Od początku XX wieku następowały następujące zmiany liczby ludności wsi Podole Małe:

Rok 1910[25] 1925[23] 1933[26] 1939[19] 2009[24] 06.2013 09.2013[1]
Liczba ludności 194 320 498 470 237 229 231

Mieszkańcy miejscowości to przede wszystkim osiedleńcy zza wschodniej granicy: z obecnej Białorusi, Ukrainy i Wileńszczyzny. Znaczną grupę stanowi też ludność pochodząca z Rzeszowszczyzny oraz z centralnej Polski, w szczególności z województwa kieleckiego i przemyskiego[24].

W latach 70. i 80. XX wieku spora część mieszkańców pracowała w Państwowych Gospodarstwach Rolnych. Pozostali zatrudnieni byli w nadleśnictwach, prowadzili własne gospodarstwa rolne o niedużej powierzchni oraz dojeżdżali do pracy w pobliskich miastach[4]. Po przejściu na gospodarkę rynkową na podstawie Ustawy z 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa Państwowe Gospodarstwa Rolne zostały zlikwidowane[27]. Stało się to przyczyną ogromnego wzrostu bezrobocia wśród mieszkańców wsi. Obecnie większość dojeżdża do pracy do odległych miejscowości (Dębnica Kaszubska, Bytów, Słupsk) lub migruje. Świadczenia wynikające z umów o pracę stanowią podstawowe źródło utrzymania na wsi. Źródłem dochodu dla osób niepracujących w przedsiębiorstwach państwowych lub publicznych są renty, emerytury, zasiłki dla bezrobotnych, świadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej i praca na własnych gospodarstwach rolnych[4].

Zabytki i archeologia[edytuj]

 Osobny artykuł: Park pałacowy w Podolu Małym.
  • Park pałacowy, znajdujący się w wykazie zabytków nieruchomych Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku. Park został wpisany do rejestru zabytków przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Słupsku dnia 6 maja 1997 roku, decyzją nr PSOZ-I-530/16/97[28][29][30]. W rejestrze tym znajduje się pod numerem ewidencyjnym 1630. Wcześniej w rejestrze zabytków województwa słupskiego znajdował się pod numerem 353. W 1996 dla parku została wykonana tzw. Biała Karta, czyli Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa, w której widnieje jako zespół pałacowo-folwarczny[28]. Park zajmuje powierzchnię 15,4 ha i znajduje się w granicach części oddziału leśnego Nadleśnictwa Łupawa[29].

Z terenu gminy Dębnica Kaszubska w rejestrze zabytków ujęto 19 obiektów zabytkowych, w tym 13 obiektów z zakresu architektura, budownictwo, parki. Park w Podolu Małym jest jednym z ośmiu parków gminy ujętych w tym rejestrze[29].

  • Grodzisko nizinne wczesnośredniowieczne wpisane do rejestru zabytków jako obiekt archeologiczny o numerze a61, znajdujące się na obszarze badań archeologicznych AZP 11-31/42, decyzją nr KL.IV.670/5/74 dnia 6 marca 1972 roku. Powstanie grodziska datowane jest na VII/VIII- IX wiek. Stanowisko archeologiczne jest jednym z sześciu na terenie gminy Dębnica Kaszubska, wpisanych do rejestru zabytków Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Pozostałe znajdują się w Budowie (dwa stanowiska), Jaworach (dwa stanowiska) i Gogolewku[29][15].
  • Kuźnia murowana z początku XIX wieku[29].
Kuźnia w Podolu Małym
Grodzisko nizinne wczesnośredniowieczne w Podolu Małym

Wykaz obiektów (stanowisk) archeologicznych na terenie miejscowości Podole Małe znajdujących się w ewidencji zabytków Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku i znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków gminy Dębnica Kaszubska[29][15]:

rodzaj zabytku wiek obszar archeologiczny
obiekty strefy bezwzględnej ochrony archeologicznej wojewódzkiej ewidencji zabytków
osada wczesnośredniowieczna  ? AZP 11-31/43
osada wczesnośredniowieczna  ? AZP 11-31/44
cmentarzysko kultury pomorskiej  ? AZP 11-32/66
obiekty strefy względnej ochrony archeologicznej wojewódzkiej ewidencji zabytków
osada ludności kultury łużycko-pomorskiej, oksywsko-wielbarskiej i wczesnośredniowiecznej XI-XII AZP 11-31/45
obiekty gminnej ewidencji zabytków[a]
ślady kultury łużyckiej  ? AZP 11-32/8
osada średniowiecznia  ? AZP 11-32/9
nieokreślone  ? AZP 11-32/10
nieokreślone  ? AZP 11-32/68
ślady kultury łużycko-pomorskiej  ? AZP 11-31/46
nieokreślone  ? AZP 11-31/47
ślady kultury łużycko-pomorskiej  ? AZP 11-31/48
osada wczesnośredniowiecznia  ? AZP 11-31/49
ślady kultury łużycko-pomorskiej/osada wczesnośredniowieczna  ? AZP 11-31/50

Poniemieckie cmentarze ewangelickie[edytuj]

Kamienny obrys mogiły dziecięcej na jednym z poniemieckich cmentarzy

W pobliżu Podola Małego znajdują się dwa stare ewangelickie cmentarze niemieckich mieszkańców wsi. Pierwszy położony jest w odległości około 150 metrów w kierunku zachodnim od miejscowości, drugi znajduje się ok. 300 m w kierunku wschodnim od wsi. Leży on na niewielkim wzniesieniu terenu około 150 m od drogi powiatowej GłobinoPodkomorzyce. Zachował się odcinek drogi do niego prowadzący, utwardzony za pomocą polnych kamieni. Granic cmentarza nie da się jednoznacznie określić, lecz z zachowanych śladów wielkość tego miejsca oszacować można na ok. 3000 m². Na jego terenie znajdowała się kaplica oraz wóz do przewozu trumien, zaprzęgany do dwóch koni. Największe zniszczenia cmentarza nastąpiły w latach 80 i 90 XX w. Wówczas był on regularnie plądrowany i grabiony przez zbieraczy złomu i kamieniarzy[31]. Zachowało się m.in. 17 elementów nagrobków, 1 granitowa podstawa pod żeliwny krzyż, 6 nagrobków w kształcie ściętego pnia drzewa, 1 kamienny obrys mogiły dziecięcej[31].

Infrastruktura[edytuj]

Stacja transformatorowa w Podolu Małym

Infrastruktura techniczna[edytuj]

Podole Małe jest zelektryfikowane i stelefonizowane[24]. Dystrybucję energii elektrycznej na terenie wsi, jak i całej gminy, prowadzi Energa S.A. Mieszkańcy miejscowości zaopatrywani są w energię dzięki linii elektroenergetycznej ChojniceBytówSłupskGłówczyce o napięciu 110 kV[32]. W Podolu Małym brak jest sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. W związku z tym całość ścieków odprowadzana jest bezpośrednio do środowiska naturalnego. Funkcjonuje natomiast wodociąg wiejski. Średnie dobowe zużycie wody w miejscowości w 2008 roku wynosiło 34,21 m³[24]. Na terenie wsi zlokalizowane są drogi gminne i droga powiatowa[15]. Budynki mieszkalne ogrzewane są w większości poprzez indywidualne piece i kotłownie zbiorcze[24].

Plac zabaw w Podolu Małym (w tle remiza Ochotniczej Straży Pożarnej)

Infrastruktura społeczna[edytuj]

Najbliższy ośrodek zdrowia znajduje się w miejscowości Borzęcino i funkcjonuje jako Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej[33]. Realizuje on następujące świadczenia: poradnia (gabinet) lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, poradnia (gabinet) pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej, gabinet profilaktyki zdrowotnej i pomocy przedlekarskiej, gabinet diagnostyczno-zabiegowy, punkt szczepień[33][34]. Placówką świadczącą usługi w zakresie nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej jest Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Centrum Zdrowia SALUS w Słupsku[35]. Najbliższe jednostki państwowego ratownictwa medycznego znajdują się również w Słupsku: Szpitalny Oddział Ratunkowy Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. Janusza Korczaka[36] oraz zespół ratownictwa medycznego[37]. Najbliższa apteka funkcjonuje w Dębnicy Kaszubskiej[38].

We wsi działa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Jest jedną z dziesięciu placówek na terenie gminy, z czego dwie: OSP Dębnica Kaszubska i OSP Motarzyno, należą do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Pozostałe znajdują się w: Borzęcinie, Budowie, Gogolewie, Mielnie, Niepoględziu, Podwilczynie i Starnicach[39]. Jednostka w Podolu Małym 8 marca 2002 roku została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego jako stowarzyszenie. Reprezentację placówki stanowi zarząd, w skład którego wchodzą: prezes, naczelnik, sekretarz, skarbnik i gospodarz, wybierani spośród ogółu mieszkańców wsi[40]. W ramach struktury Państwowej Straży Pożarnej OSP Podole Małe podlega pod Komendę Miejską Państwowej Straży Pożarnej w Słupsku[41]. Remiza to budynek murowany, jednokondygnacyjny, o dachu wykonanym z drewna i pokrytym papą. Została wybudowana w 1980 roku. Jej wartość w 2012 roku wyliczono na 32250 złotych[42]. We wsi znajduje się również świetlica wiejska i plac zabaw.

Uczniowie z Podola Małego odbywają naukę w zakresie podstawowym w Szkole Podstawowej w Gogolewie, a następnie w gimnazjum w Dębnicy Kaszubskiej[43]. Najbliższe placówki szkolnictwa ponadgimnazjalnego znajdują się w Dębnicy Kaszubskiej, Słupsku i Bytowie.

Transport[edytuj]

Podole Małe leży przy drodze powiatowej nr 1177G GłobinoPodkomorzyce. Przez miejscowość przebiega również odcinek drogi gminnej nr 147014G o długości 1,252 km[15]. Najbliższa droga wojewódzka nr 210, łącząca Słupsk z Unichowem i stanowiąca element połączenia drogowego Słupsk – BytówChojnice, znajduje się w odległości 5,5 km na wschód od wsi[44]. Prowadzi do niej najpierw dwukilometrowy odcinek drogi powiatowej nr 1177G między Podolem Małym i Dobieszewem, a następnie odcinek drogi powiatowej nr 1178G. 8 km od miejscowości w kierunku północnym przez wieś Malczkowo przebiega droga wojewódzka nr 211, łącząca Żukowo z Nową Dąbrową[45]. Najbliższa droga krajowa nr 6 przebiega we wsi Domaradz i oddalona jest od Podola Małego o 9 km w kierunku północno-wschodnim[46].

W miejscowości znajduje się jeden przystanek autobusowy, przy którym zatrzymują się autobusy Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w Słupsku, kursujące na dwóch trasach: Czarna DąbrówkaMaleniecGogolewo – Podole Małe – Słupsk, oraz Maleniec – Podole Małe – StarniceDębnica Kaszubska – Słupsk[47][48]. Dodatkowo istnieją dwa połączenia, wykonywane przez autobusy Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w Bytowie, kursujące na trasie NożynoSłupsk[49][50].

Wieś ma bezpośrednie połączenie autobusowe z następującymi miejscowościami: Borzęcinko, Borzęcino, Brzeziniec, Dębnica Kaszubska, Dobieszewko, Dobieszewo, Dobra, Głobino, Gogolewko, Gogolewo, Kleszczyniec, Łabiszewo, Maleniec, Nożyno, Podkomorzyce, Słupsk, Starnice, Warblewo[47][48][49].

W latach 2004-2011 wieś obsługiwały dodatkowo autobusy Nord Express Sp. z o.o. 2 lutego 2011 spółka zawiesiła połączenia niedzielne i świąteczne. Oficjalnymi powodami takiego rozwiązania były: nierentowność kursów i zły stan techniczny drogi. Prezes spółki wystąpił do Wójta Gminy Dębnica Kaszubska z pismem o przyznanie dofinansowania w wysokości 3000 złotych lub zwolnienie z podatku[51]. Wniosek został odrzucony przez Radę Gminy na posiedzeniu dotyczącym uchwalenia budżetu. Po tej decyzji spółka całkowicie wycofała się z obsługi trasy.

Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Słupsku. Jest to stacja węzłowa. Linia kolejowa nr 202 z Gdańska Głównego do Stargardu krzyżuje się tutaj z linią kolejową nr 405, łączącą stację Piła Główna z przystankiem osobowym Ustka[52].

W 1895 roku, 6 km na wschód od miejscowości, został wybudowany dworzec kolejowy w Dobieszewie, będący wtedy stacją na linii kolejowej Słupsk – Jamrzyno. W 1905 linia docierała już do Motarzyna. Ostatecznie 1 sierpnia 1906 roku linia dotarła do Budowa[53]. Na przełomie kwietnia i maja 1945 roku oddziały Armii Czerwonej zdjęły szyny od przystanku Słupsk Przymieście do Budowa. Budynki w większości nie zachowały się do czasów obecnych.

Oświata[edytuj]

Edukację na poziomie przedszkolnym i podstawowym dzieci odbywają w Szkole Podstawowej im. Adama Mickiewicza w Gogolewie (6 km[54])[43]. Na etapie edukacji gimnazjalnej młodzież uczęszcza do Gimnazjum im. Czesława Miłosza w Dębnicy Kaszubskiej (11 km)[43]. Edukacja ponadgimnazjalna młodzieży odbywa się w Słupsku (23 km), gdzie zlokalizowane są wszelkie rodzaje szkół ponadgimnazjalnych. Oprócz kształcenia ponadgimnazjalnego w Słupsku, osoby dorosłe mają możliwość nauki w Publicznym Uzupełniającym Liceum Ogólnokształcącym w Dębnicy Kaszubskiej[55].

Do 2003 roku dzieci z Podola Małego na poziomie podstawowym odbywały edukację w Szkole Podstawowej w Dobieszewie (2 km)[56]. Uczniowie uczęszczający do klas 0 – 3 odbywali naukę w filii w Borzęcinie (6 km[57]), by potem kontynuować edukację w szkole w Dobieszewie w klasach 4 – 6. Szkołę zlikwidowano ze względu na niewielką ilość uczniów i brak pieniędzy na jej utrzymanie w budżecie gminy[58].

Szkoła działała we wsi przed II wojną światową. Jej otwarcie miało miejsce dnia 1 października 1932 roku. Pierwszym nauczycielem został Erich Luer[19].

Kultura i sport[edytuj]

Budynek Świetlicy Wiejskiej w Podolu Małym

W miejscowości funkcjonuje Świetlica Wiejska, podlegająca pod Gminny Ośrodek Kultury w Dębnicy Kaszubskiej. Odbywają się tu liczne imprezy kulturalne i festyny m.in. Wigilia Seniora, Festyn Rodzinny, Bal Sylwestrowy, Jasełka Bożonarodzeniowe, Dzień Kobiet. Mieszkańcy Podola Małego uczestniczą w akcji GOK „Odwiedziny u rodziny”, mającej na celu pomoc innym świetlicom gminy w organizacji imprez okolicznościowych[59].

Do roku 2009 we wsi działało muzeum Stodoła Sztuki z jedyną w Polsce kolekcją marzann. Zostało utworzone w 2003 roku z inicjatywy ówczesnego dyrektora Gminnego Ośrodka Kultury w Dębnicy Kaszubskiej Grażyny Chojnowskiej. Pieniądze na remont i wyposażenie budynku przekazała Fundacja Wspierania Wsi w ramach projektu Kultura Bliska[60][61]. Marzanny były wykonywane przez dzieci, młodzież, a nawet dorosłych mieszkańców powiatu słupskiego na konkurs „Forma przestrzenna Marzanna”, który odbywał się corocznie pierwszego dnia wiosny. Na potrzeby muzeum wykorzystywany został także plac przed stodołą na kiermasze rękodzieła i potraw regionalnych, a także spotkania artystów i warsztaty rzeźbiarskie organizowane przez mieszkańców wsi Podole Małe[60]. Zarówno w budynku, jak i przed, zgromadzono stare maszyny, urządzenia rolnicze i podręczne narzędzie, które stały zwykle w takiej wiejskiej stodole i były wykorzystywane w pracach polowych. W 2006 roku muzeum gościło wiejskich poetów, nagrodzonych przez starostę powiatu słupskiego w ramach V Powiatowych Obchodów Dnia Działacza Kultury[62].

We wsi działa klub piłkarski KS Smoki, grający obecnie w Klasie B w grupie Słupsk II[63].

Uwagi

  1. Oprócz wyżej wymienionych obiektów objętych ewidencją zabytków Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku.

Przypisy

  1. a b c WYKAZ MIEJSCOWOŚCI GMINY DĘBNICA KASZUBSKA wraz z liczbą mieszkańców wg stanu w dniu 2013.09.30. [dostęp 2015-12-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-14)].
  2. Wyszukiwarka kodów pocztowych (Pocztowych Numerów Adresowych) (pol.). Poczta Polska. [dostęp 2015-08-27].
  3. Podole Małe w Krajowym Rejestrze Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-08-11].
  4. a b c d Podstawowe informacje o miejscowości na oficjalnej stronie Gminy Dębnica Kaszubska (pol.). debnica.pl. [dostęp 2013-08-11].
  5. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  6. Jerzy Kondracki. Regiony fizycznogeograficzne Polski. „Poznaj Świat”. nr 4 (137), kwiecień 1964. 
  7. Diagnoza studium uwarunkowań Gminy Słupsk (pol.). [dostęp 2013–07–14].
  8. Trasa z Podola Małego do Dobieszewa według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-11].
  9. Trasa z Podola Małego do Dobrej według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-11].
  10. Trasa z Podola Małego do Dębnicy Kaszubskiej według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-11].
  11. Trasa z Podola Małego do Słupska według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-11].
  12. Trasa z Podola Małego do Bytowa według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-11].
  13. Trasa z Podola Małego do Ustki według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-11].
  14. Adam Choiński: Katalog jezior Polski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2006, s. 111. ISBN 83-232-1732-7.
  15. a b c d e f g h Załącznik nr 1 do uchwały nr VI/30/2011 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 30 marca 2011 roku w sprawie uchwalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Dębnica Kaszubska.
  16. Załącznik nr 9 do Uchwały nr XXXIX/265/2009 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 29.12.2009 r.
  17. Statut Sołectwa Podole Małe (pol.). Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Gminy Dębnica Kaszubska. [dostęp 2013–07–14].
  18. Uchwała Rady Gminy Dębnica Kaszubska w sprawie podziału na okręgi wyborcze (pol.). Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Gminy Dębnica Kaszubska. [dostęp 2013–07–14].
  19. a b c d e f g h i Karl Heinz Pagel: Der Landkreis Stolp in Pommern. Bonn: 1989, s. 622-624.
  20. Ludwig Wilhelm Brüggemann: Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogtums Vor- und Hinterpommern. Szczecin: 1784, s. 893, 993.
  21. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 lipca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (pol.). Monitor Polski. [dostęp 2013–07–15].
  22. Drzewo genealogiczne von Zitzewitz (ang.). fabpedigree.com. [dostęp 2013-09-04].
  23. a b Gmina Podole Małe w 1925 roku (niem.). gemeinde.klein-podel.kreis-stolp.de. [dostęp 2013-08-11].
  24. a b c d e f Plan Odnowy Miejscowości Podole Małe na lata 2009-2018 (pol.). debnicakaszubska.zetokoszalin.pl. [dostęp 2013-08-11].
  25. Liczba mieszkańców Podola Małego w 1910 roku (ang.). gov.genealogy.net. [dostęp 2013-08-11].
  26. Liczba mieszkańców Podola Małego w 1933 roku (niem.). verwaltungsgeschichte.de. [dostęp 2013-08-11].
  27. Dz.U. 1991 nr 107 poz. 464.
  28. a b Rejestr zabytków ruchomych i archeologicznych Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku (pol.). ochronazabytkow.gda.pl. [dostęp 2013-08-12].
  29. a b c d e f Uchwała nr XVI/90/2008 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zabytkami gminy Dębnica Kaszubska na lata 2008 – 2011 (pol.). prawomiejscowe.pl. [dostęp 2013-08-12].
  30. Załącznik nr 3 do uchwały nr VI/30/2011 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 30 marca roku w sprawie uchwalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Dębnica Kaszubska.
  31. a b Stare cmentarze w powiecie słupskim (pol.). cmentarze_slupsk.republika.pl. [dostęp 2013-08-12].
  32. Aktualizacja założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe w gminie Dębnica Kaszubska (pol.). prawomiejscowe.pl. [dostęp 2013-08-12].
  33. a b Wykaz placówek podstawowej opieki zdrowotnej Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Gdańsku (pol.). nfz-gdansk.pl. [dostęp 2013-08-12].
  34. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Borzęcinie w bazie we-dwoje.pl (pol.). we-dwoje.pl. [dostęp 2013–07–29].
  35. Wykaz placówek Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Gdańsku, świadczących opiekę nocną i świąteczną (pol.). nfz-gdansk.pl. [dostęp 2013-08-12].
  36. Wykaz szpitalnych oddziałów ratunkowych Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Gdańsku (pol.). pomorskie.eu. [dostęp 2013-08-12].
  37. Zespoły ratownictwa medycznego włączone do systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne (pol.). pomorskie.eu. [dostęp 2013-08-12].
  38. Apteka „Pod Cisem” w KatalogAptek.pl (pol.). katalogaptek.pl. [dostęp 2013-08-12].
  39. Bezpieczeństwo i ochrona przeciwpożarowa w gminie Dębnica Kaszubska (pol.). debnica.pl. [dostęp 2013-08-12].
  40. Ochotnicza Straż Pożarna w Podolu Małym w Krajowym Rejestrze Sądowym (pol.). krs-online.com.pl. [dostęp 2013-08-12].
  41. Wykaz jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej podlegających pod Komendę Miejską Państwowej Straży Pożarnej w Słupsku (pol.). straz.slupsk.pl. [dostęp 2013-08-12].
  42. Załącznik nr 2 do opisu przedmiotu zamówienia w postępowaniu o numerze ZR.271.21.2012 – Urząd Gminy Dębnica Kaszubska (pol.). ug.debnicakaszubska.ibip.pl. [dostęp 2013-08-12].
  43. a b c Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych w Gminie Dębnica Kaszubska w roku szkolnym 2008/2009.
  44. Trasa z Podola Małego do drogi wojewódzkiej nr 210 według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-12].
  45. Trasa z Podola Małego do drogi wojewódzkiej nr 211 według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-12].
  46. Trasa z Podola Małego do drogi krajowej nr 6 według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-12].
  47. a b Rozkład jazdy autobusów na trasie Podole Małe-Warblewo-Słupsk (pol.). pks.ehost.pl. [dostęp 2013-08-12].
  48. a b Rozkład jazdy autobusów na trasie Podole Małe-Dębnica Kaszubska-Słupsk (pol.). pks.ehost.pl. [dostęp 2013-08-12].
  49. a b Kurs PKS Bytów na trasie Podole Małe – Nożyno (pol.). e-podroznik.pl. [dostęp 2013-08-12].
  50. Kurs PKS Bytów na trasie Podole Małe – Słupsk (pol.). e-podroznik.pl. [dostęp 2013-08-12].
  51. Gmina Dębnica Kaszubska: Nord Express zawiesza kursy (pol.). Głos Pomorza GP24. [dostęp 2013–07–15].
  52. Słupsk w Ogólnopolskiej Bazie Kolejowej (pol.). bazakolejowa.pl. [dostęp 2013-08-12].
  53. Linia kolejowa Słupsk – Budowo (pol.). [dostęp 30 października 2009].
  54. Trasa z Podola Małego do Gogolewa według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-12].
  55. Placówki oświatowe w gminie Dębnica Kaszubska (pol.). debnicakaszubska.eu. [dostęp 2015-12-24].
  56. Załącznik do uchwały nr XXIX/172/2009 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 27.03.2009 r. Plan Odnowy Miejscowości Dobieszewo na lata 2009-2016 (pol.). debnicakaszubska.zetokoszalin.pl. [dostęp 2013-08-12].
  57. Trasa z Podola Małego do Borzęcina według Google Maps (pol.). GoogleMaps. [dostęp 2013-08-12].
  58. Nie likwidujcie nas (pol.). Słupsk Nasze Miasto. [dostęp 2013–07–29].
  59. Działalność Świetlicy Wiejskiej w Podolu Małym- Oficjalna strona Gminnego Ośrodka Kultury w Dębnicy Kaszubskiej (pol.). gok.debnica.pl. [dostęp 2013-08-12].
  60. a b Lista projektów dofinansowanych w ramach akcji Kultura z Bliska Fundacji Wspierania Wsi (pol.). witrynawiejska.org. [dostęp 2013–07–30].
  61. Marzanny w Stodole (pol.). Głos Pomorza GP24 w bazie Bałtyckiej Biblioteki Cyfrowej. [dostęp 2013–07–30].
  62. Powiatowe Obchody Dnia Działacza Kultury w Biuletynie Informacyjnym „Powiat słupski” (pol.). powiat.slupsk.pl. [dostęp 2013-08-12].
  63. Klasa B – grupa Słupsk I – sezon 2013/2014 (pol.). pomorskifutbol.pl. [dostęp 2013-10-03].

Bibliografia[edytuj]

  • Brüggemann Ludwig Wilhelm, Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogtums Vor- und Hinterpommern; Szczecin 1784, s. 893, 993. (niem.)
  • Choiński Adam, Katalog jezior Polski; Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2006. s. 111, ISBN 83-232-1732-7. (pol.)
  • Kondracki Jerzy, Geografia regionalna Polski; PWN, Warszawa 2002. ISBN 83-01-13897-1. (pol.)
  • Kondracki Jerzy, Regiony fizycznogeograficzne Polski; „Poznaj świat” R. XII, nr 4 (137), kwiecień 1964. (pol.)
  • Pagel Karl Heinz, Der Landkreis Stolp in Pommern; Bonn 1989, s. 622-624. (niem.)
  • Plan Odnowy Miejscowości Podole Małe na lata 2009-2018 (pol.)
  • Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 lipca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (pol.)
  • Uchwała nr XVI/90/2008 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zabytkami gminy Dębnica Kaszubska na lata 2008 – 2011 (pol.)
  • Uchwała Rady Gminy Dębnica Kaszubska w sprawie podziału gminy Dębnica Kaszubska na okręgi wyborcze oraz ustalenia ich granic, numerów i liczby radnych wybieranych w każdym okręgu. (pol.)
  • Załącznik nr 1 do uchwały nr VI/30/2011 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 30 marca 2011 roku w sprawie uchwalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Dębnica Kaszubska (pol.)
  • Załącznik nr 3 do uchwały nr VI/30/2011 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 30 marca roku w sprawie uchwalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Dębnica Kaszubska (pol.)
  • Załącznik nr 9 do Uchwały nr XXXIX/265/2009 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 29.12.2009 r. (pol.)
  • Załącznik nr 16 do Uchwały nr XIV/92/2004 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 29 kwietnia 2004 r. (pol.)