Podział administracyjny Królestwa Polskiego

Podział administracyjny Królestwa Polskiego w 1831 r. Mapa historyczna. Podział odpowiada okresowi z lat 1816–1844

Podział administracyjny Królestwa Kongresowego w 1830 roku. Podział odpowiada okresowi z lat 1816–1844. Obwody dzieliły się dalej na powiaty.

Podział administracyjny Królestwa Polskiego w 1907 r. Podział z niewielkimi wyjątkami jest reprezentatywny dla lat 1867–1914. Większe zmiany dotyczą należących do guberni warszawskiej powiatów płońskiego i pułtuskiego, które do 1893 należały, odpowiednio, do guberni płockiej i łomżyńskiej.

Gubernie zachodnie i Królestwo Polskie w 1902 r. Mapa historyczna.

Podział administracyjny Królestwa Polskiego w 1914 r. (w rzeczywistości ukazany jest stan po 30 marca 1915 r., kiedy to wydzielono gubernię chełmską)

Podział administracyjny Królestwa Polskiego w latach 1815–1918.

Historia

1815–1816

W latach 1815–1816 na terytorium Królestwa Polskiego w większości zachowano podział administracyjny Księstwa Warszawskiego; państwo było podzielone na 8 departamentów:

• departament kaliski
• departament krakowski
• departament lubelski
• departament łomżyński
• departament płocki
• departament radomski
• departament siedlecki
• departament warszawski

1816–1837

Od 1816 na 8 województw, a te na obwody i powiaty:

• województwo augustowskie (ze stolicą w Suwałkach)
• województwo kaliskie
• województwo krakowskie (ze stolicą w Miechowie, a potem w Kielcach)
• województwo lubelskie
• województwo mazowieckie (ze stolicą w Warszawie)
• województwo płockie
• województwo podlaskie (ze stolicą w Siedlcach)
• województwo sandomierskie (ze stolicą w Radomiu)

1837

7 marca 1837 Królestwo zostało podzielone na 8 guberni:

• augustowską (ze stolicą w Suwałkach)
• kaliską
• krakowską (ze stolicą w Kielcach), od 15 czerwca 1841 kielecką
• lubelską
• mazowiecką (ze stolicą w Warszawie)
• płocką
• podlaską (ze stolicą w Siedlcach)
• sandomierską (ze stolicą w Radomiu)

1842

W 1842 na mocy ukazu z 11 października obwody zamieniono na powiaty, a dotychczasowe powiaty na okręgi sądowe.

1845

Reforma z 21 sierpnia 1844 roku zniosła część guberni, łącząc je z innymi, przez co liczba guberni spadła. Poza tym zmieniono nazwę kilku innych. Od 1 stycznia 1845 roku Królestwo dzieliło się na gubernie:

• augustowską (w dotychczasowym kształcie)
• lubelską (z połączenia dawnej lubelskiej i podlaskiej)
• płocką (w dotychczasowym kształcie)
• radomską (z połączenia dawnej kieleckiej i sandomierskiej)
• warszawską (z połączenia dawnej mazowieckiej i kaliskiej)

1863

W czasie powstania styczniowego Rząd Narodowy dnia 28 marca 1863 r. ogłosił Regulamin władz administracyjnych w byłym Królestwie Kongresowym. Według regulaminu byłe Królestwo Kongresowe dzieliło się na osiem województw w granicach z 1816 r. oraz trzydzieści dziewięć powiatów. Rozdzielono i uniezależniono od siebie władze cywilne i wojskowe. Wzajemne stosunki między władzami cywilnymi i wojskowymi regulował dekret Rządu Narodowego z 23 VI 1863 r.

1867

Kolejna reforma z 1867 roku ponownie podzieliła większe gubernie na mniejsze. Przywrócenie stanu sprzed 1844 roku nie było proste – nastąpiły bowiem w stosunku do niej pewne korekty w przynależności niektórych powiatów. Ponadto z guberni augustowskiej wydzielono gubernię łomżyńską, a pozostałą część przemianowano na gubernię suwalską. Z guberni radomskiej wydzielono nową gubernię – kielecką. Wydzielono też gubernię piotrkowską kosztem warszawskiej i radomskiej. Liczba guberni wzrosła do 10:

• kaliska
• kielecka
• lubelska
• łomżyńska
• piotrkowska
• płocka
• radomska
• siedlecka
• suwalska
• warszawską

Wprowadzono nową sieć powiatów, a ich liczbę zwiększono do 85. Wszystkie powiaty otrzymały nowe granice.

Oprócz tego, tworzono nowy szczebel administracji – gminy zbiorowe.

1870

Postanowieniami Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim w latach 1869–1870 z ogólnej liczby 452 miast 336 odebrano prawa miejskie i zaliczono do osad, włączając do istniejących gmin wiejskich lub tworząc z nich osobne osady stanowiące gminy. 335 zdegradowano w 1870 roku, a jedno (Stawiski) w 1871.

1879

W guberni warszawskiej zniesiono 11 marca 1879 powiat górnokalwaryjski, włączając jego obszar do powiatu grójeckiego.

1883

W ramach korekty reformy miejskiej z 1869–1870, miasto Górę Kalwarię zdegradowano i zamieniono w osadę.

1886

Powiat sieradzki w guberni kaliskiej powiększono kosztem powiatu tureckiego w tejże guberni, kiedy przynaleźność administracyjną zmieniły miasto Warta i gmina Bartochów.

1887

Gubernię kielecka (powiat będziński) powiększono kosztem guberni kieleckiej (powiatu opatowskiego), kiedy przynaleźność administracyjną zmieniła gmina Nowa Słupia.

1888

W ramach korekty reformy miejskiej z 1869–1870, miasto Zawichost zdegradowano i zamieniono w osadę.

1889

Gubernię warszawską (powiat radzymiński) powiększono kosztem guberni siedleckiej (powiatu węgrowskiego), kiedy przynaleźność administracyjną zmieniła gmina Kamieńczyk.

1890

Gubernię piotrkowską (powiat kielecki) powiększono kosztem guberni radomskiej (powiatu olkuskiego), kiedy przynaleźność administracyjną zmieniła gmina Kromołów.

Obszar Warszawy powiększono przez wcielenie Nowej Pragi, Targówka i Kamionka.

1891

Obszar Radomia powiększono przez wcielenie części osad Dzierzków, Glinice i Mariackie.

1893

Mała reforma w 1893 roku powiększyła gubernię warszawską kosztem płockiej (powiat płoński) i łomżyńskiej (powiat pułtuski).

1903

Obszar Warszawy powiększono przez wcielenie folwarku Mokotów-Murowanka.

1905

Powiat hrubieszowski w guberni lubelskiej powiększono kosztem powiatu tomaszowskiego w tejże guberni, kiedy przynaleźność administracyjną zmieniła gmina Dołhobyczów.

Obszar Radomia powiększono przez wcielenie w całości osad: Dzierzków, Glinice i Mariackie.

1906

Obszar Łodzi powiększono przez wcielenie wsi: Żubardź, Doły, Widzew (częściowo), Dąbrowa (częściowo), Dąbrówka Mała, Chojny (częściowo), Rokicie Stare (częściowo), Karolew, Rokicie Nowe (częściowo) i Bruss.

Obszar Kalisza powiększono przez wcielenie wsi: Tyniec, Chmielnik, Dobrzec Mały, Wydory, Ogrody Duchowskie, Ogrody Starościńskie, Czaszki i Rypinek.

1907

Obszar Siedlec powiększono przez wcielenie wsi Stara Wieś.

1912

6 lipca 1912 utworzono gubernię chełmską z części guberni siedleckiej i lubelskiej. Jednocześnie gubernia siedlecka została zlikwidowana przez włączenie głównie do guberni lubelskiej oraz częściowo do guberni łomżyńskiej (tylko powiat węgrowski).

1915

Gubernię chełmską wyłączono w 1915 roku ze składu Kraju Nadwiślańskiego, przyłączając do Rosji.

Po pokonaniu Rosji państwa centralne podzieliły okupowane terytorium Królestwa Polskiego na dwie strefy: niemiecką i austriacką. W strefie austriackiej utworzono z dniem 1 września 1915 r. Generalne Gubernatorstwo z siedzibą najpierw w Kielcach, potem w Lublinie, a w strefie niemieckiej utworzono z dniem 8 września 1915 r. Generalne Gubernatorstwo Warszawskie. W skład Królestwa Polskiego nie weszły gubernia suwalska i powiaty włodawski, radzyński, bialski i konstantynowski z guberni siedleckiej.

Na terenie obu generalnych gubernatorstw zniesiono podział na gubernie, lecz zachowano podział na powiaty. Na terenie Generalnego Gubernatorstwa Lubelskiego zniesiono zmiany granic spowodowane utworzeniem guberni chełmskiej.

Podział administracyjny z 1816

Zachowujący (z małymi zmianami) granice powiatów z okresu Księstwa Warszawskiego, wprowadzony dekretem namiestnika Królestwa Polskiego gen. Józefa Zajączka z 16 stycznia 1816:

• województwo augustowskie ze stolicą w Suwałkach – 5 obwodów, 7 powiatów
  • obwód augustowski
    • powiat dąbrowski z siedzibą w Suwałkach
    • powiat biebrzański z siedzibą w Szczuczynie
  • obwód kalwaryjski
    • powiat kalwaryjski
  • obwód łomżyński
    • powiat łomżyński
    • powiat tykociński
  • obwód mariampolski
    • powiat mariampolski
  • obwód sejneński
    • powiat sejneński
• województwo kaliskie – 5 obwodów, 11 powiatów
  • obwód kaliski
    • powiat kaliski
    • powiat warciański
  • obwód koniński
    • powiat koniński
    • powiat pyzdrski (z części dawnego pyzdrskiego i powidzkiego)
  • obwód sieradzki
    • powiat sieradzki
    • powiat szadkowski
  • obwód wieluński
    • powiat częstochowski
    • powiat ostrzeszowski z siedzibą w Wieruszowie
    • powiat wieluński
  • obwód piotrkowski
    • powiat piotrkowski
    • powiat radomszczański
• województwo krakowskie z tymczasową siedzibą w Miechowie, od 6 grudnia 1816 ze stolicą w Kielcach – 4 obwody, 10 powiatów
  • obwód kielecki
    • powiat kielecki
    • powiat jędrzejowski
  • obwód miechowski
    • powiat krakowski (z części dawnego krakowskiego i hebdowskiego), z siedzibą w Hebdowie, od 30 grudnia 1842 okręg proszowicki
    • powiat miechowski
    • powiat skalbmierski
  • obwód olkuski
    • powiat lelowski z siedzibą w Żarkach
    • powiat olkuski
    • powiat pilicki
  • obwód stopnicki
    • powiat stopnicki
    • powiat szydłowski
• województwo lubelskie – 4 obwody, 10 powiatów
  • obwód hrubieszowski
    • powiat hrubieszowski
    • powiat tomaszowski
  • obwód krasnostawski
    • powiat chełmski
    • powiat krasnostawski
  • obwód lubelski
    • powiat lubartowski
    • powiat lubelski
    • powiat kazimierski
  • obwód zamojski z siedzibą w Janowie
    • powiat kraśnicki
    • powiat tarnogrodzki
    • powiat zamojski
• województwo mazowieckie ze stolicą w Warszawie – 7 obwodów, 15 powiatów
  • obwód gostyniński z siedzibą w Kutnie
    • powiat gostyniński z siedzibą w Gąbinie
    • powiat orłowski z siedzibą w Kutnie
  • obwód kujawski z siedzibą we Włocławku (od 12 stycznia 1830 do 16 sierpnia 1836 siedziba w Brześciu)
    • powiat brzeski
    • powiat kowalski
    • powiat radziejowski
  • obwód łęczycki
    • powiat łęczycki
    • powiat zgierski z siedzibą w Piątku
  • obwód rawski
    • powiat brzeziński z siedzibą w Strykowie
    • powiat rawski
  • obwód sochaczewski z siedzibą w Łowiczu
    • powiat sochaczewski
  • obwód stanisławowski, od 6 lipca 1816 z siedzibą w Mińsku
    • powiat siennicki
    • powiat stanisławowski
  • obwód warszawski
    • powiat błoński
    • powiat czerski
    • powiat warszawski
• województwo płockie – 6 obwodów, 6 powiatów
  • obwód lipnowski
    • powiat lipnowski
  • obwód mławski
    • powiat mławski
  • obwód ostrołęcki
    • powiat ostrołęcki
  • obwód płocki
    • powiat płocki
  • obwód pułtuski
    • powiat pułtuski
  • obwód przasnyski
    • powiat przasnyski
• województwo podlaskie ze stolicą w Siedlcach – 4 obwody, 9 powiatów
  • obwód bialski
    • powiat bialski
    • powiat łosicki
  • obwód łukowski
    • powiat łukowski
    • powiat garwoliński
    • powiat żelechowski
  • obwód radzyński
    • powiat radzyński
    • powiat włodawski
  • obwód siedlecki
    • powiat siedlecki
    • powiat węgrowski
• województwo sandomierskie ze stolicą w Radomiu – 4 obwody, 9 powiatów
  • obwód opatowski
    • powiat opatowski
    • powiat solecki
  • obwód opoczyński z siedzibą w Końskich, od 14 marca 1834 z siedzibą w Opocznie
    • powiat konecki
    • powiat opoczyński
    • powiat szydłowiecki
  • obwód radomski
    • powiat kozienicki
    • powiat radomski
  • obwód sandomierski
    • powiat sandomierski
    • powiat staszowski

Powyższy podział utrzymał się do 31 grudnia 1844, z tym że w 1837 województwa przemianowano na gubernie, w 1842 obwody na powiaty, a dotychczasowe powiaty na okręgi. Ponadto w 1841 gubernia krakowska ze stolicą w Kielcach została przemianowana na gubernię kielecką.

Zmiany administracyjne w latach 1817–1830

Lp.	Data	Podmioty zmieniające przynależność	Dawna przynależność			Nowa przynależność			Źródło
			Woj.	Obwód	Powiat	Woj.	Obwód	Powiat
1	1821-01-01	Trzebuchów Kamienny (w.), Czerniak (o.)	MZ	kujawski	brzeski	KL	koniński	koniński	KRSW 7025
2	1823-07-22	Miłosna (w.), Janówek (k.)	MZ	stanisławowski	siennicki	MZ	stanisławowski	warszawski	KRSW 7027
3	1823-11-25	Widoma (o.), Wola Przedborska (f.)	KL	piotrkowski	radomszczański	SM	opoczyński	konecki	KRSW 7027
4	1823-11-25	Żeleźnica, Stara Wieś (w.)	KK	kielecki	kielecki	SM	opoczyński	konecki	KRSW 7027
5	1824-01-01	Lucyma (w.), Borowin (m.)	SM	opatowski	solecki	SM	radomski	kozienicki	KRSW 7028
6	1824-03-16	Skarżysko Książęce, Kamienna, Posadaj, Szczepanowo (w.)	SM	opatowski	solecki	SM	opoczyński	szydłowiecki	KRSW 7028
7	1824-08-31	Porąbki (w.)	SM	opatowski	opatowski	KK	kielecki	kielecki	KRSW 7028
8a	1824-11-30	gmina Liszkowo	AU	augustowski	dąbrowski	AU	sejneński	sejneński	KRSW 7028
8b	1824-11-30	gmina Kudrany	AU	augustowski	dąbrowski	AU	sejneński	sejneński	KRSW 7028
9	1825-06-03	Gruszka (w.), Smyków (w.)	KK	kielecki	kielecki	SM	opoczyński	konecki	KwKr 1069
10	1825-06-18	Bełchów, Dzierzgów, Stachlew Sierakowice (w., f.)	MZ	rawski	rawski	MZ	sochaczewski	sochaczewski	KRSW 6976
11	1825-06-18	Wola Drzewiecka, Chlebów, Bobrowa, Retniowiec (w., f.)	MZ	rawski	brzeziński	MZ	sochaczewski	sochaczewski	KRSW 6976
12	1825-06-18	Otolice (w.)	MZ	gostyniński	orłowski	MZ	sochaczewski	sochaczewski	KRSW 6976
13	1825-06-28	Chomejowa Wola, Olszewnica, Krasew Stary (w.)	PD	łukowski	łukowski	PD	radzyński	radzyński	KRSW 7029
14	1825-10-04	Kakonin (w.)	SM	opatowski	opatowski	KK	kielecki	kielecki	KRSW 7029
15	1825-11-29	Kikoły, Wólka Kikolska (w.)	PC	płocki	płocki	PC	pułtuski	pułtuski	KRSW 7029
16	1825-11-29	Grabie Holendry (w.)	PC	pułtuski	pułtuski	PC	płocki	płocki	KRSW 7029
17	1826-09-12	Wola Drzewiecka (w.)	MZ	sochaczewski	sochaczewski	MZ	rawski	brzeziński	KRSW 6976
18	1826-10-17	Ostrownica (w.)	SM	opatowski	solecki	SM	radomski	kozienicki	KRSW 7030
19	1827-05-22	miasta: Wizna, Jedwabne i Stawiski oraz okolice	AU	augustowski	biebrzański	AU	łomżyński	łomżyński	KRSW 6976
20	1827-05-22	miasta: Przerośl, Filipów i Bakałarzewo oraz okolice	AU	sejneński	sejneński	AU	augustowski	dąbrowski	KRSW 6976
21a	1827-09-04	miasto Sokołów oraz okolice	PD	bialski	łosicki	PD	siedlecki	węgrowski	KRSW 6976
21b	1827-09-04	Paprotnia Kościelna (w.) oraz okolice	PD	bialski	łosicki	PD	siedlecki	siedlecki	KRSW 6976
22	1827-10-02	Chruścin (w,)	MZ	łęczycki	zgierski	KL	kaliski	warcki	KRSW 6976
23	1827-11-22	miasto Drohiczyn-Ruska Strona oraz Miotki (o.)	PD	bialski	łosicki	PD	siedlecki	węgrowski	RA 15/643
24	1828-06-24	Przytuły (w., f., p.)	AU	augustowski	biebrzański	AU	łomżyński	łomżyński	KRSW 6976
25	1828-06-24	Niedźwiedź (w.)	PD	łukowski	żelechowski	PD	radzyński	radzyński	KRSW 6976
26	1828-10-07	Wola Osowińska (w.)	PD	radzyński	radzyński	PD	łukowski	łukowski	KRSW 6976
27	1829-03-03	Wólka Radzymińska (w.)	MZ	warszawski	warszawski	MZ	stanisławowski	stanisławowski	KRSW 6976
28	1829-12-22	Mirów, Hucisko, Rogów, Bieszków, Lipienice, Wola Lipienicka, Gąsawy, Śmiłów (w.)	SM	opoczyński	szydłowiecki	SM	radomski	radomski	RA 17/658
29	1829-12-22	Zbijów (w.)	SM	opatowski	solecki	SM	radomski	radomski	RA 17/658
30	1930-04-20	Kałkowa Wola, Gosławice, Kępadły (w.)	MZ	rawski	brzeziński	MZ	gostyniński	orłowski	RA 18/250
31	1930-05-11	Sobiekursk, Łukówiec, Piotrowice, Tabor (w.)	PD	łukowski	garwoliński	MZ	stanisławowski	siennicki	RA 18/320
32	1930-08-10	Glinka, Kępa Glinecka, Kępa Pijarska (w.)	PD	łukowski	garwoliński	MZ	stanisławowski	siennicki	RA 19/724
33	1930-11-02	Niedźwiedzi Kierz i Nowydwór (w.), wójtostwa Jastrząb, Kuźnia i Orłów	SM	opoczyński	szydłowiecki	SM	radomski	radomski	RA 19/1021

Legenda: w. = wieś, o. = osada, f. = folwark, m. = młyn, p. = probostwo.

Podział administracyjny z 1845

W dniu 1 stycznia 1845 roku na mocy ukazu z 21 sierpnia 1844 zaczął obowiązywać nowy podział administracyjny kraju. Z dotychczasowych 8 stworzono 5 nowych guberni. Granice powiatów (odpowiadające z małymi zmianami granicom utworzonych w 1816 roku obwodów) i granice okręgów (odpowiadające z małymi zmianami granicom utworzonych w 1796 roku na terenie Prus Południowych i Nowowschodnich oraz w 1810 na terenach Nowej Galicji włączonych do Księstwa Warszawskiego powiatów) nie uległy zmianie.

• gubernia augustowska – 5 powiatów
  • powiat augustowski
  • powiat kalwaryjski
  • powiat łomżyński
  • powiat mariampolski
  • powiat sejneński
• gubernia płocka – 6 powiatów
  • powiat lipnowski
  • powiat mławski
  • powiat ostrołęcki
  • powiat płocki
  • powiat pułtuski
  • powiat przasnyski
• gubernia warszawska – 12 powiatów
  • powiat gostyniński
  • powiat kaliski
  • powiat koniński
  • powiat kujawski
  • powiat łęczycki
  • powiat rawski
  • powiat sieradzki
  • powiat sochaczewski
  • powiat stanisławowski
  • powiat piotrkowski
  • powiat warszawski
  • powiat wieluński
• gubernia radomska – 8 powiatów
  • powiat kielecki
  • powiat miechowski
  • powiat olkuski
  • powiat opatowski
  • powiat opoczyński
  • powiat radomski
  • powiat sandomierski
  • powiat stopnicki
• gubernia lubelska – 8 powiatów
  • powiat bialski
  • powiat hrubieszkowski
  • powiat krasnostawski
  • powiat lubelski
  • powiat łukowski
  • powiat radzyński
  • powiat siedlecki
  • powiat zamojski

19 stycznia 1849 roku dokonano istotnych zmian granic powiatów. Z powiatu rawskiego do łowickiego (de iure sochaczewskiego z siedzibą w Łowiczu) przeniesiono miasta Sobotę i Bielawy oraz 54 wsi, z powiatu gostynińskiego do łowickiego miasto Iłów oraz 84 wsi, z powiatu rawskiego do łęczyckiego 12 wsi.

Podział administracyjny z 1867

W dniu 1 stycznia 1867 roku na podstawie ustawy z 31 grudnia 1866 wprowadzono nowy podział administracyjny na 10 guberni. Stworzono też nową sieć powiatów, których granice w znacznej mierze przetrwały aż do reformy z 1975 roku likwidującej powiaty.

• gubernia kaliska – 8 powiatów
  • powiat kaliski
  • powiat kolski
  • powiat koniński
  • powiat łęczycki
  • powiat sieradzki
  • powiat słupecki
  • powiat turecki
  • powiat wieluński
• gubernia kielecka – 7 powiatów
  • powiat jędrzejowski
  • powiat kielecki
  • powiat miechowski
  • powiat olkuski
  • powiat pińczowski
  • powiat stopnicki
  • powiat włoszczowski
• gubernia lubelska – 10 powiatów
  • powiat biłgorajski
  • powiat chełmski
  • powiat hrubieszowski
  • powiat janowski
  • powiat krasnostawski
  • powiat lubelski
  • powiat lubartowski
  • powiat nowoaleksandryjski
  • powiat tomaszowski
  • powiat zamojski
• gubernia łomżyńska – 8 powiatów
  • powiat kolneński
  • powiat łomżyński
  • powiat makowski
  • powiat mazowiecki
  • powiat ostrołęcki
  • powiat ostrowski
  • powiat pułtuski
  • powiat szczuczyński
• gubernia piotrkowska – 8 powiatów
  • powiat będziński
  • powiat brzeziński
  • powiat częstochowski
  • powiat łaski
  • powiat łódzki
  • powiat radomski, od Radomska (przemianowany w 1867 na noworadomski)
  • powiat piotrkowski
  • powiat rawski
• gubernia płocka – 8 powiatów
  • powiat ciechanowski
  • powiat lipnowski
  • powiat mławski
  • powiat płocki
  • powiat płoński
  • powiat przasnyski
  • powiat rypiński
  • powiat sierpecki
• gubernia radomska – 7 powiatów
  • powiat iłżecki
  • powiat konecki
  • powiat kozienicki
  • powiat opatowski
  • powiat opoczyński
  • powiat radomski
  • powiat sandomierski
• gubernia siedlecka – 9 powiatów
  • powiat bialski
  • powiat garwoliński
  • powiat konstantynowski
  • powiat łukowski
  • powiat radzyński
  • powiat siedlecki
  • powiat sokołowski
  • powiat węgrowski
  • powiat włodawski
• gubernia suwalska – 7 powiatów
  • powiat augustowski
  • powiat kalwaryjski
  • powiat mariampolski
  • powiat sejneński
  • powiat suwalski
  • powiat władysławowski
  • powiat wołkowyski
• gubernia warszawska – 13 powiatów
  • powiat gostyniński
  • powiat górno-kalwaryjski (do 1879, włączony do grójeckiego)
  • powiat grodziski (przemianowany w 1869 na błoński)
  • powiat grójecki
  • powiat kutnowski
  • powiat łowicki
  • powiat miński (od 10 sierpnia 1868 nowomiński)
  • powiat radziejowski (przemianowany w 1871 na nieszawski)
  • powiat radzymiński
  • powiat skierniewicki
  • powiat sochaczewski
  • powiat warszawski
  • powiat włocławski

Powyższy podział utrzymał się w znacznej mierze aż do końca istnienia Królestwa Kongresowego. W 1867 roku przemianowano powiat radomski (radomszczański) na noworadomski, w 1868 powiat miński na nowomiński, w 1869 roku powiat grodziski na błoński, a w 1871 roku powiat radziejowski na nieszawski. W 1879 zlikwidowano powiat górno-kalwaryjski włączając go do powiatu grójeckiego, w 1893 roku powiększono gubernię warszawską o powiat płoński kosztem guberni płockiej i o powiat pułtuski kosztem guberni łomżyńskiej. Ponadto w 1912 roku zlikwidowano gubernię siedlecką, wcielając jej część do guberni lubelskiej i guberni łomżyńskiej. Z pozostałej części guberni siedleckiej i części guberni lubelskiej stworzono nową gubernię chełmską, którą w 1915 roku formalnie wydzielono z Królestwa Kongresowego i wcielono do generał-gubernatorstwa kijowskiego. W praktyce z powodu okupacji Królestwa Kongresowego przez państwa centralne decyzja nie weszła w życie.

Podział administracyjny z 1907

Podział ten odpowiada stanowi z lat 1893–1912.

W tabeli zastosowano oryginalne nazewnictwo i pisownię.

Reforma z 1912

Na mocy ustawy z 6 lipca 1912 r. zlikwidowano gubernię siedlecką i utworzono nową gubernię chełmską. Na skutek likwidacji guberni siedleckiej przydzielono:

• do guberni łomżyńskiej – powiat węgrowski
• do guberni lubelskiej – powiaty garwoliński, łukowski, siedlecki, sokołowski, część radzyńskiego z Radzyniem oraz fragmenty konstantynowskiego i włodawskiego
• do guberni chełmskiej – powiaty:
  • bielski
  • część konstantynowskiego (gminy Hołowczyce, Kornica, Łosice, Czuchleby, Olszanka, Bohukały, Witulin, Huszlew, Zakanale, Pawłów, Rokitno, Swory oraz osada Janów)
  • część włodawskiego (wsie Bednarzówka, Białka, Uhnin i Chmielów z gminy Dębowa Kłoda; gmina Ostrów (Lubelski); wsie Babianka, Kolechowice i Tyśmienica z gminy Tyśmienica; gminy Uścimów, Wola Wereszczyńska, Włodawa, Wyryki, Hańsk, Horodyszcze, Krzywowierzba, Opole, Romanów, Sobibór, Turno i miasto Włodawa)
  • fragment radzyńskiego (gminy Tłuściec, Zahajki, Szóstka; wsie Kolembrody i Żelizna z gminy Żelizna; gminy Brzozowy Kąt, Jabłoń, Żerocin).

Ponadto z guberni lubelskiej włączono

• do guberni chełmskiej – powiaty:
  • hrubieszowski
  • tomaszowski
  • znaczną część chełmskiego (gminy Cyców, Siedliszcze, Pawłów, Bukowa, Wojsławice, Żmudź, Krzywiczki, Olchowiec, Rakołupy, Rejowiec, Świerże, Staw, Turka oraz miasto Chełm)
  • znaczną część zamojskiego (wsie Wiszenki, Zabytów, Monastyrek z gminy Stary Zamość; gminy Wysokie, Szczebrzeszyn; wsie Wólka Czarnostocka, Dzielce, Radecznica, klasztor Radecznicki, Trzęsiny i Czarnystok z gminy Radecznica; wieś Rozłopy z gminy Sułów; gmina Zamość z wyjątkiem wsi Żdanów; wsie Białowola, Wólka Wieprzecka i Lipsko z gminy Mokre; gmina Zwierzyniec; wsie Lipowiec, Sochy, Tereszpol i Szozdy z gminy Tereszpol; gminy Krasnobród, Łabunie, Skierbieszów, Suchowola i miasto Zamość)
  • znaczną część biłgorajskiego (miasto Biłgoraj; wsie Puszcza Solska, Rożnówka, Bojary i Dyle z gminy Puszcza Solska; wsie Dereźnia Solska, Dereźnia Zagrody, Łazory, Majdan Stary, Majdan Nowy, Rogale, Ruda Solska, Sól i Smólsko z gminy Sól; wsie Harasiuki i Ryczki z gminy Huta Krzeszowska; gminy Krzeszów, Babice, Biszcza, Wola Różaniecka, Górny Potok, Księżpol, Łukowa i Majdan Sopocki)
  • fragmenty lubartowskiego (wsie Dratów, Kaniwola, Kobyłki, Ludwin i Szczecin z gminy Ludwin)
  • fragmenty krasnostawskiego (wsie Dobryniów, Łopiennik Ruski (Dolny) i Stężyca z gminy Łopiennik; wsie Bzite, Wincentów, Krupiec, Krupe, Zagroda, Kostunin, Żdżanne i Wierzchowiny z gminy Rudka; wsie Kraśniczyn Aleksandrowski, Anielpol, Brzeziny, Bończa, Wólka Kraśniczyńska, Drewniki, Zalesie, Kraśniczyn, Olszanka i Stara Wieś z gminy Czajki).

Na obszarze dawnej guberni siedleckiej i lubelskiej ustalił się następujący podział administracyjny z zachowaniem dotychczasowej ilości i nazw powiatów:

• gubernia lubelska – 10 powiatów
  • powiat janowski
  • powiat krasnostawski
  • powiat lubartowski
  • powiat lubelski
  • powiat nowoaleksandryjski
  • powiat garwoliński
  • powiat łukowski
  • powiat radzyński
  • powiat siedlecki
  • powiat sokołowski
• gubernia chełmska – 8 powiatów
  • powiat bialski
  • powiat konstantynowski
  • powiat włodawski
  • powiat hrubieszowski
  • powiat tomaszowski
  • powiat chełmski
  • powiat zamojski
  • powiat biłgorajski
• gubernia łomżyńska
  • powiat węgrowski

Podział administracyjny z 1915

Generalne Gubernatorstwo Warszawskie

1. powiat warszawski miejski (od 22 stycznia 1916)
2. powiat warszawski ziemski
3. powiat łódzki miejski (od 22 stycznia 1916)
4. powiat łódzki ziemski (od 23 lutego 1916 powiększony o powiaty łaski i brzeziński)
5. powiat będziński (z siedzibą w Sosnowcu)
6. powiat częstochowski
7. powiat wieluński
8. powiat sieradzki
9. powiat kaliski (od 23 lutego 1916 powiększony o powiat turecki)
10. powiat koniński (od 23 lutego 1916 powiększony o powiat słupecki)
11. powiat kolski
12. powiat łęczycki
13. powiat włocławski (od 23 lutego 1916 powiększony o powiat nieszawski)
14. powiat kutnowski (od 23 lutego 1916 powiększony o powiat gostyniński)
15. powiat lipnowski (od 23 lutego 1916 powiększony o powiat rypiński)
16. powiat płocki (od 23 lutego 1916 powiększony o powiaty płoński i sierpecki)
17. powiat mławski (od 22 marca 1916 powiększony o powiat ciechanowski, a od 29 lipca 1916 o powiat przasnyski)
18. powiat pułtuski (od 22 marca 1916 powiększony o powiat makowski)
19. powiat łowicki (od 23 lutego 1916 powiększony o powiat sochaczewski)
20. powiat skierniewicki
21. powiat rawski
22. powiat błoński
23. powiat grójecki
24. powiat miński (od 22 marca 1916 powiększony o powiat radzymiński)
25. powiat garwoliński
26. powiat łukowski
27. powiat siedlecki
28. powiat sokołowski (od 22 marca 1916 powiększony o powiat węgrowski)
29. powiat łomżyński (od 22 marca 1916 powiększony o powiaty kolneński i wysokomazowiecki)
30. powiat ostrowski
31. powiat ostrołęcki
32. powiat szczuczyński (od 1 marca 1918 z siedzibą w Grajewie)

Generalne Gubernatorstwo Lubelskie

1. powiat biłgorajski
2. powiat buski (dawniej stopnicki)
3. powiat chełmski
4. powiat dąbrowski (z części powiatu będzińskiego)
5. powiat hrubieszowski
6. powiat janowski
7. powiat jędrzejowski
8. powiat kielecki
9. powiat konecki
10. powiat kozienicki
11. powiat krasnostawski
12. powiat lubartowski
13. powiat lubelski
14. powiat miechowski
15. powiat olkuski
16. powiat opatowski
17. powiat opoczyński
18. powiat pińczowski
19. powiat piotrkowski
20. powiat puławski
21. powiat radomski
22. powiat radomszczański
23. powiat sandomierski
24. powiat tomaszowski
25. powiat wierzbnicki (dawniej iłżecki)
26. powiat włoszczowski
27. powiat zamojski
28. powiat lubelski miejski (od 17 września 1917)

Dodatkowo enklawę stanowiła Jasna Góra w Częstochowie.