Pogórze (województwo opolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie opolskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Pogórze
wieś
Ilustracja
Kościół
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat prudnicki
Gmina Biała
Liczba ludności (2011) 736[1]
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-220[2]
Tablice rejestracyjne OPR
SIMC 0491469
Położenie na mapie gminy Biała
Mapa lokalizacyjna gminy Biała
Pogórze
Pogórze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pogórze
Pogórze
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Pogórze
Pogórze
Położenie na mapie powiatu prudnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu prudnickiego
Pogórze
Pogórze
Ziemia50°27′57″N 17°41′40″E/50,465833 17,694444
Strona internetowa

Pogórze (dodatkowa nazwa w j. niem. Pogosch, do 1945 Brandewalde) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Biała[3][4]. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na terenie Kotliny Raciborskiej, będącej częścią Niziny Śląskiej.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego.

Według danych na 2011 wieś była zamieszkana przez 736 osób[1].

Do wsi należy przysiółek Frącki i kolonia Pogórze[3][5].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest położona w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, około 14 km od granicy z Czechami, w zachodniej części Kotliny Raciborskiej. Należy do Euroregionu Pradziad[6]. Niska bonitacja nie pozwala na osiągnięcie wysokich plonów w uprawach polowych[7].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

W Pogórzu panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +8,3 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Pogórza wynoszą 607 mm. Dominują wiatry zachodnie[8].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi jest zaliczana do nazw topograficznych (określenie terenu według jego właściwości naturalnych, przyrodniczych – ukształtowania powierzchni ziemi, szaty roślinnej, świata zwierzęcego). Pochodzi od wyrazu pogórze, które oznacza małe wzniesienie. Według miejscowej legendy nazwa wywodzi się od pożaru (pogorzelisko, pogorzało), jednak nie znajduje ona potwierdzenia w ustaleniach językoznawców[9].

W różnych latach wieś była wzmiankowana pod następującymi nazwami: 1384 Pogors, 1534 Pogortzi, 1679 pago Pogursz, Pogorszek, 1688 Pogorss, 1743 Poggortz, 1784 Pogorz, 1886 Pogasch, 1920 Pogórz[9].

Ze względu na jej polskie pochodzenie, w 1936 w miejsce nazwy nazistowska administracja III Rzeszy wprowadziła nową, niemiecką – Brandewalde[10].

Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 12 listopada 1946[11].

W gwarach prudnickich często występuje jako Pogorzi[9].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kaplica wzniesiona w 1861
Widokówka z Pogórza z 1909

Pogórze zostało założone na początku pierwszej połowy XIV wieku. Pierwsze pisane wzmianki o wsi pochodzą z 1384[7].

W drugiej połowie XVI wieku Pogórze było zamieszkiwane przez ok. 40. poddanych (jako głowy rodzin), z czego szesnastu było zagrodnikami. Powierzchnia sołectwa wynosiła 2 łany z należącą do niego karczmą, kramem szewskim i piekarniczym, dwoma ogrodami i wolnym wygonem dla owiec. Miejscowy sołtys płacił podatek w wysokości 5 florenów i 12 groszy. Mógł zachowywać co trzeci halerz z pobieranych kar od mieszkańców. Roczna opłata wsi dla państwa na zamku w Chrzelicach wynosiła 1 wół. Wspólnie z Rzymkowicami utrzymywała strażnika na zamku za 4 floreny. Mieszkańcy płacili dziesięcinę księdzu w Solcu. Kowal Paul Tirsch płacił podatek w wysokości 1 florena i 12 groszy. Podkuwał trzy razy w roku na zamku w Chrzelicach 4 konie pociągowe[9].

W XVI wieku miejscowość zamieszkiwało więcej mieszkańców. Głównych przedstawicieli rodzin było około 50. Wśród nich znajdowali się chłopi wolni i pańszczyźniani, rolnicy, chałupnicy, zagrodnicy oraz wolni sołtysi, którymi w połowie XVIII wieku byli Walentin Botto i Jacob Kurtzweil. Miejscowy młynarz Michael Juraschek posiadał we wsi własny młyn. Mieszkał obok małego stawu Radematz (obecna ul. Stawowa). Pogórze posiadało specjalne pańskie kwatery dla myśliwych usytuowane w środku wsi[9].

W połowie XIX wieku wieś była znacznie bardziej rozwinięta. Mieszkało w niej ok. 840 osób, w tym 80 rolników, ok. 80 chałupników, 3 handlarzy zbożem, 1 karczmarz, 1 handlarz bydłem, 2 piekarzy, 2 kowali 1 garncarz, 1 kramarz, 1 leśniczy i kilkanaście zagrodników. Domów było ponad 80. Od 1828 funkcjonowała dwuklasowa szkoła, do której uczęszczało ponad 250 dzieci. Nauczał w niej jeden nauczyciel z pomocnikiem. Urząd sołtysa był dziedziczny. Mieszkańcy byli w większości katolikami. 10 miejscowych ewangelików uczęszczało na msze do zamku w Chrzelicach[9].

Po I wojnie światowej we wsi powstał pomnik upamiętniający mieszkańców wsi, którzy zginęli podczas niej[12].

Krótko po II wojnie światowej wieś nosiła nazwę Pogórz[9].

W latach 1945–1950 Pogórze należało do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego.

W latach 1945–1954 i 1973–1975 wieś należała do gminy Łącznik[13][14][15].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest[16]:

  • dom, z XIX w., wypisany z księgi rejestru.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez Pogórze przebiega droga wojewódzka

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez wieś przebiega trasa rowerowa PTTK nr 262 Z[7].

Ludzie urodzeni w Pogórzu[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2016-09-23].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych – Poczta Polska. „Spis numerów adresowych”, s. według indeksu nazw, 2013. Warszawa: Poczta Polska S.A.. 
  3. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  4. Przeglądanie TERYT (Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-01-04].
  5. GUS. Rejestr TERYT.
  6. Mapa interaktywna, emapy.com [dostęp 2020-08-21].
  7. a b c Pogórze – Urząd Miejski w Białej, biala.gmina.pl [dostęp 2020-08-21].
  8. Klimat: Pogórze: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu – Climate-Data.org, pl.climate-data.org [dostęp 2020-08-21].
  9. a b c d e f g Krótka historia wsi Pogórze, web.archive.org, 11 września 2007 [dostęp 2020-08-21] [zarchiwizowane z adresu 2007-09-11].
  10. GOV :: Pogórze, Pogosch, Brandewalde, gov.genealogy.net [dostęp 2020-08-21].
  11. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  12. Pomnik poległych w wojnach światowych, Pogórze – polska-org.pl, polska-org.pl [dostęp 2020-08-21].
  13. Podział administracyjny województwa śląsko-dąbrowskiego wraz ze skorowidzem gmin i gromad (stan z dnia 1 stycznia 1946), Wydawnictwa Instytutu Śląskiego, 1947.
  14. Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.
  15. Uchwała Nr XVIII/100/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie opolskim (Dz. Urz. WRN w Opolu z 11 grudnia 1972 r. Nr 14, poz. 167).
  16. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 103. [dostęp 2013-01-08].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]