Pogoń (herb)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy herbu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Паго́ня (Pahonia) – herb Białorusi w roku 1991-1995.
Pogoń (Vytis) – herb Republiki Litewskiej.
Vytis (Pogoń) – herb Republiki Litewskiej.

Pogoń, lit. Vytis, biał. Паго́ня (Pahonia) – herb Wielkiego Księstwa Litewskiego, będący równocześnie tradycyjnym symbolem narodowym Litwy i Białorusi.

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Istnieje wiele odmian herbu, różniących się głównie barwą poszczególnych elementów.

W polu czerwonym srebrny (w rozumieniu heraldycznym; na wizerunku: biały) rycerz w zbroi na tej samej barwy koniu wspiętym, z mieczem w prawej ręce, a w lewej ręce tarcza ze złotym krzyżem lotaryńskim (litewskim). W „wersji litewskiej" (Vytis) tarcza, uprząż, siodło i pasy przedstawione są w kolorze niebieskim. W "wersji białoruskiej" elementy te są srebrne, w miejsce siodła jest długi czaprak, który przybiera wygląd skrzydła. W wersji będącej herbem przedwojennego województwa wileńskiego tarcza i czaprak były barwy czerwonej, a uprząż konia - złota, zaś w herbie województwa poleskiego zarówno tarcza, jak i czaprak oraz uprząż były niebieskie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pieczęć Aleksandra Newskiego z 1236 roku
Pogoń przedstawiona na pieczęci Wielkiego Księstwa Litewskiego, tzw. wielkiej pieczęci litewskiej, rok 1623

Podanie o Pogoni, zachowane w Latopisie Raczyńskich i Kronice Bychowca, przypisuje przyjęcie herbu – wizerunku "człowieka na koniu z mieczem" – legendarnemu bratu Trojdena "wielkiemu księciu litewskiemu" Narymontowi[1]. Pierwszym znanym historii władcą litewskiego pochodzenia, który używał takiego herbu był Narymunt Gleb[1]. Pieczęć z jeźdźcem z uniesionym mieczem przyłożył do umowy z Rygą w 1330 roku. Postać jeźdźca z uniesionym mieczem pojawia się sto lat wcześniej w kręgu kultury ruskiej na pieczęciach Aleksandra Newskiego, zięcia księcia połockiego Braczysława Wasilkowicza[1]. Podanie o przyjęciu herbu Pogoń przez legendarnego Narymonta jest więc dowodem na przyjęcie tradycji ruskiej przez litewską, a nie odwrotnie[1].

Pogoń została przedstawiona (przypuszczalnie) w 1366 r. jako znak wielkiego księcia litewskiego – Olgierda. W 1384 r. Pogoń stała się herbem Wielkiego Księstwa Litewskiego. Nazwa Pogoń (od czasownika gonić) po raz pierwszy w dokumentach pojawia się w XVI w. Herb włączony zostaje do herbu Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W 1795 r., gdy Imperium Rosyjskie anektowało Białoruś, Pogoń została oficjalnie ustanowiona herbem tego regionu. W latach 1919–1940 i od 1991 herb państwowy Litwy.

Legenda herbowa: wspomnienie czasów, gdy książę Narymunt Gleb, umierając bezpotomnie, zwołał poddanych i wezwał ich, aby najwaleczniejszego z nich obrać władcą. Gdy Litwa przyjęła chrześcijaństwo, herbowemu rycerzowi dodano na tarczy podwójny krzyż.

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Dawniej[edytuj | edytuj kod]

Znaczek pocztowy z czasów BRL
Okładka i strona tytułowa białoruskiego paszportu (1991-1995)

Dziś[edytuj | edytuj kod]

Przykłady nieheraldyczne[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Herby państw:

Herby miast:

Herby powiatów:

Inne:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Oleg Łatyszonek: Od Rusinów Białych do Białorusinów, U źródeł białoruskiej idei narodowej. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2006, s. 279. ISBN 978-83-7431-120-5.