Pojezierze Krajeńskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pojezierze Krajeńskie
1213303317 gal dsc 4158 02.jpg
314.69 Pojezierze Krajeńskie.png
Megaregion Pozaalpejska Europa Środkowa
Prowincja Niż Środkowoeuropejski
Podprowincja Pojezierza Południowobałtyckie
Makroregion Pojezierze Południowopomorskie
Mezoregion Pojezierze Krajeńskie
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Polska:
woj. zachodniopomorskie
woj. pomorskie
woj. kujawsko-pomorskie
woj. wielkopolskie
Krajobraz w okolicy Kruszyna

Pojezierze Krajeńskie (314.69) – mezoregion fizycznogeograficzny w północno-zachodniej Polsce, część Pojezierza Południowopomorskiego, położone jest pomiędzy dolinami Gwdy, Brdy i środkowej Noteci. Zajmuje powierzchnię 4380 km2[1].

Położenie[edytuj]

Pojezierze Krajeńskie graniczy[2]:

Charakterystyka[edytuj]

Dominujący typ krajobrazu naturalnego Pojezierza stanowi młodoglacjalny krajobraz równin i wzniesień pojeziernych, miejscami pagórkowaty oraz sandrowy pojezierny[2].

W krajobrazie dominuje wysoczyzna morenowa falista z kilkoma niewysokimi ciągami moren czołowych subfazy krajeńskiej zlodowacenia bałtyckiego[3]. Wysoczyzna morenowa wznosi się na 130 - 140 m n.p.m. Budują ją gliny morenowe z głazami, lokalnie spiaszczone z przewarstwieniami piasku niewielkiej miąższości. Miąższość glin sięga w okolicy Wtelna 33-35 m. Zalegają one na osadach plioceńskich miąższości ok. 40 m (iły pstre) oraz mioceńskich (iły, piaski, węgiel brunatny) do głębokości 120 m[3].

Dominującą formą użytkowania są grunty orne (gleby brunatne wyługowane i kwaśne, płowe i lokalnie bielicowe)[3]. Lasy występują z reguły w niewielkich obszarowo zagajnikach[1]. Większe kompleksy leśne można spotkać na wschodzie (Bory Tucholskie) i zachodzie mezoregionu (Bory Krajeńskie), jak również między Złotowem, Łobżenicą i Sypniewem.

Wzniesienia[edytuj]

Najwyższe wzniesienia morenowe na Pojezierzu Krajeńskim przekraczają 200 m n.p.m.[1]:

W południowej części regionu, bezpośrednio nad Doliną Środkowej Noteci kulminację stanowi Dębowa Góra (193 m n.p.m. i 150 m nad dnem doliny Noteci). Obok moren akumulacyjnych i spiętrzonych, występują kemy, ozy i rynny lodowcowe oraz doliny dopływów Gwdy, Brdy i Noteci[1].

Cieki i zbiorniki wodne[edytuj]

Pojezierze Krajeńskie leży w dorzeczach dwóch rzek bałtyckich: Wisły i Odry, a przez wschodnią część mezoregionu przebiega główny wododział Polski. Do systemu rzeki Wisły należą dopływy Brdy, zaś do systemu Odry dopływy Noteci i Gwdy. Największym ciekiem wodnym, w całości leżącym na obszarze Pojezierza jest rzeka Łobżonka. Z uwagi na nachylenie terenu spływ wód następuje z reguły na południe do doliny Noteci, względnie na wschód (do doliny Brdy) lub zachód (do doliny Gwdy).

Na pojezierzu występują licznie jeziora, zlokalizowano ich około 300 o powierzchni powyżej 1 ha[1]. Do największych należą: Szczytno Wielkie, Krępsko, Sławianowskie Wielkie i Więcborskie. Jeziora występują w formach południkowych rynien, bądź równoleżnikowych zgodnych z przebiegiem pofałdowania morenowego.

Ochrona przyrody[edytuj]

Na terenie Pojezierza Krajeńskiego, w jego centralnej i wschodniej części objętej granicami województwa kujawsko-pomorskiego, wytyczono w 1998 r. Krajeński Park Krajobrazowy. Jest to trzeci co do powierzchni park krajobrazowy w Polsce (2010 r.)

Na Pojezierzu znajdują się również obszary Natura 2000[5]:

Południowy skłon wysoczyzny morenowej Pojezierza przylega do Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej, w której płynie Noteć i Kanał Bydgoski. Forma ta objęta jest ochroną w dwóch obszarach Natura 2000: Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego PLB30001 oraz Dolina Noteci PLH300004. Część północno-wschodnia przylega natomiast do obszaru Bory Tucholskie PLB220009, a zachodnia do obszaru Puszcza nad Gwdą PLB300012.

Spośród licznych obszarów chronionego krajobrazu i rezerwatów przyrody na terenie Pojezierza wyróżnić można m.in.[1]:

Miasta[edytuj]

Największym miastem są położone na północy mezoregionu Chojnice. Do miejscowości na terenie Pojezierza można zaliczyć także: Człuchów, Czarne, Debrzno, Złotów, Krajenkę, Łobżenicę, Wyrzysk, Wysoka, Sępólno Krajeńskie, Kamień Krajeński, Więcbork, Mroczę[1], Nakło nad Notecią.

Lista jezior[edytuj]

Nazwa jeziora Typ jeziora Powierzchnia [ha] Objętość [tys. m³] Głębokość [m] (śred/maks) Powierzchnia zlewni całkowitej (z jeziorem) [km²] Zlewnia Współrzędne geograficzne szerokość/długość Położenie administracyjne
Sławianowskie Wielkie rynnowe 277,6 18.303,7 6,6 / 15,0 103,6 Kocunia-Głomia-Gwda 53º16’ / 17º09’ Gmina Złotów, powiat złotowski i Gmina Łobżenica, powiat pilski, województwo wielkopolskie
Borówno 207,7 12.601,4 8,0 / 18,5 39,2 Kocunia-Głomia-Gwda 53º23’ / 17º12’ Gmina Zakrzewo, powiat złotowski województwo wielkopolskie
Zaleskie 148,9 6.807,1 4,6 / 12,8 26,8 Głomia-Gwda 53º22’ / 16º59’ Gmina Złotów, powiat złotowski, województwo wielkopolskie
Ostrowite 47,2 1.795,4 3,8 / 7,5 67,2 Kocunia-Głomia-Gwda 53º18’ / 17º13’ Gmina Złotów, powiat złotowski i Gmina Łobżenica, powiat pilski, województwo wielkopolskie
Złotowskie 44,6 2.120,9 4,8 / 8,7 166,5 Kocunia-Głomia-Gwda 53º21’ / 17º02’ Gmina Złotów, powiat złotowski, województwo wielkopolskie
Szczytno Wielkie rynnowe 615,77 8,0 / 21,4 Brda 53°46' / 17°13' Gmina Przechlewo, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Szczytno Małe (Sczycienko) rynnowe 32,0 3,6 / Brda 53°46' / 17°13' Gmina Przechlewo, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Krępsko rynnowe 377,3 8,0 / 17,4 53°42' / 17°13' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Więcborskie zastoiskowe 194,0 / Orla 53°21' / 17°29' Gmina Więcbork, powiat sępoleński, województwo kujawsko-pomorskie
Rychnowskie rynnowe 158,7 13,1 / 31,5 Chrząstowa 53°40' / 17°25' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Miejskie Duże rynnowe 36,2 10,2 / 20,5 Chrząstowa 53°39' / 17°22' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Miejskie Małe rynnowe 31,84 1,5 / 3,0 53°39' / 17°22' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Urzędowe rynnowe 72,8 7,6 / 16,9 Chrząstowa 53°39' / 17°22' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Kopcze lodowcowe 30,0 3,1 / 6,8 53°06' / 16°53' Gmina Kaczory, powiat pilski, województwo wielkopolskie
Dymno rynnowe 114,7 18 53°55′13,9″N 17°03′34,7″E Koczała (gmina), powiat człuchowski, województwo pomorskie
Krępsko rynnowe 377,3 8,0 / 17,4 53°39' / 17°22' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Olszanowskie wytopiskowe 68,83 6,2 / 53°41' / 17°07' Gmina Rzeczenica, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Orzechowo rynnowe 21,24 7,9 / 53°42' / 17°10' Gmina Rzeczenica, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Sarcze / /
Sępoleńskie przepływowe 159,0 / Sępolna 53°27' / 17°31' Gmina Sępólno Krajeńskie, powiat sępoleński, województwo kujawsko-pomorskie
Wapieńskie 128,0 5,0 / 12,3 53°13' / 16°52' Gmina Kaczory i Gmina Krajenka, powiat pilski, województwo wielkopolskie
Więcborskie zastoiskowe 210,0 18,5 / 32,0 Orla 53°21' / 17°29' Gmina Więcbork, powiat sępoleński, województwo kujawsko-pomorskie
Falmierowskie zastoiskowe 53,0-60,02 6,5 / 14,0 53°12′ / 17°13′ Gmina Wyrzysk, powiat pilski, województwo wielkopolskie

Przypisy

  1. a b c d e f g Kondracki Jerzy: Geografia regionalna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2009. ​ISBN 978-83-01-16022-7
  2. a b Narodowy Atlas Polski. Praca zbiorowa. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Warszawa 1978
  3. a b c Banaszak Józef red.: Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Wydawnictwo Tannan. Bydgoszcz 1996
  4. Arkusz 2268 Stegers. W: Topografische Karten (Meßtischblätter) 1:25 000. Das Reichsamt für Landesaufnahme, 1935.
  5. http://natura2000.eea.europa.eu/# dostęp 12-08-2010

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Kondracki Jerzy: Geografia regionalna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2009. ​ISBN 978-83-01-16022-7