Pokój (województwo opolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pokój
Herb
Herb Pokoju
Zamek w Pokoju
Zamek w Pokoju
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat namysłowski
Gmina Pokój
Liczba ludności (2006) 1400
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 46-034
Tablice rejestracyjne ONA
SIMC 0502026
Położenie na mapie gminy Pokój
Mapa lokalizacyjna gminy Pokój
Pokój
Pokój
Położenie na mapie powiatu namysłowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu namysłowskiego
Pokój
Pokój
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Pokój
Pokój
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pokój
Pokój
Ziemia50°54′07″N 17°50′14″E/50,901944 17,837222

Pokój (niem. Carlsruhe[1], Carlsruhe O/S[2]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie namysłowskim, w gminie Pokój.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.

Częścią wsi jest Winna Góra. Miejscowość jest siedzibą gminy Pokój.

Nazwa[edytuj]

Polska nazwa miejscowości wywodzi się od nazwy pokój oznaczającej izbę mieszkalną lub czas bez wojny. Miejscowość notowana w historii w języku polskim oraz niemieckim. Już w roku 1784 miejscowość była znana pod uproszczoną nazwą Pokój. Polską nazwę miejscowości w obecnie obowiązującej formie Pokój oraz niemieckiej Karlsruhe w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[3]. Z kolei w statystycznym opisie Prus z 1837 roku miejscowość wymieniona jest jako Carlsruh i w polskiej wersji jako Pokoi[4].

Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje miejscowość pod niemiecką nazwą Carlsruhe, a także wymienia polską nazwę Pokoy[5].

Obecną nazwę wsi zatwierdzono administracyjnie 12 listopada 1946[6].

Historia[edytuj]

Historycznie leży na Górnym Śląsku[7].

W roku 1748 książę oleśnicki Karol Wirtemberski wybrał te okolice na założenie letniej rezydencji, nazywając tę osadę Carlsruhe na wzór Karlsruhe położonej w Badenii-Wirtembergii, co oznacza "oaza spokoju Karola".

Podobnie jak oryginalne Karlsruhe, letnia rezydencja miała klasyczne założenie na planie gwiazdy, co jest do dziś widoczne w rozplanowaniu ulic i wyróżnia tę miejscowość spośród wielu innych założonych w ramach kolonizacji fryderycjańskiej. Dbano w Pokoju nie tylko o smak artystyczny, ale także i walory moralne, edukacyjne i wychowawcze. Wspaniałe tradycje rodzinnego mecenatu kontynuował książę Eugeniusz Wirtemberski, kompozytor i generał, na którego cześć postawiono później w parku pomnik lwa oraz popiersie w pobliżu zamku. W roku 1820, po powrocie z wojen, przystąpił on do prac nad przywróceniem dawnej świetności architektonicznej, artystycznej i oświatowej siedziby w Pokoju, a także ożywiając gospodarkę. Do roku 1945 to samo czyniły cztery kolejne generacje książąt wirtemberskich, dzięki którym powstał m.in. 400 ha kompleks stawów.

W połowie XIX wieku mieszkańcy miejscowości mówili zarówno po niemiecku jak i po polsku. Odnotowuje to topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku we fragmencie Die Bewohner sprechen meist deutsch und polnisch[8].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.

We wsi istnieje jedno z dwóch w Polsce skrzyżowań „gwiaździstych” vel „promieniowych” w formie ośmioramiennej gwiazdy (drugie w Nowosolnej k. Łodzi).

Zabytki[edytuj]

kościół ewangelicki w Pokoju

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • kościół ewangelicki – lurerański „Kościół Zofii”, wybudowano w latach 1765-1775 – XVIII w. i nadano mu imię księżnej Zofii. Rzut poziomy świątyni ma kształt owalny, natomiast cztery przybudówki są kwadratowe. Przy wejściu do kościoła znajduje się wieża zakończona zegarem piaskowym i kopułą. Ołtarz zdobią obrazy malarzy Beuthesa "Ostatnia wieczerza", "Przemienienie pańskie" oraz Ernsta "Zmartwychwstanie" i "Wniebowstąpienie"
  • cmentarz rzym.-kat., ul. Wolności
  • cmentarz ewangelicko-augsburski, ul. 1 Maja, z 1755 r.: ogrodzenie z figurami, grobowiec rodziny Würtenbergów
  • cmentarz żydowski, ul. Kolejowa
  • park
  • domy „Mateusza”, ul. Brzeska nr 1, nr 20 – ruina, murowano-drewniany, z XVIII w., XIX w.
  • dom, ul. Kościelna 1 (d. 5), murowano-drewniany,, z XIX w.
  • domy: parafialny gminy ewangelickiej, ul. 1 Maja nr 11, nr 12 – plebania, nr 18 – murowano-drewniany, z l. 1928-29, XIX w.
  • dom, ul. Namysłowska 5, z XIX w.
  • dom, ul. Wolności 36 (d. 16), z XIX w.

inne zabytki:

  • kościół rzym.-kat. pw. Podwyższenia św. Krzyża, to obiekt neobarokowy. Konsekracja świątyni nastąpiła w 1908 roku. Pierwszy drewniany kościół katolicki w Pokoju znajdował się bliżej ronda i strawił go ogień. Kościół murowany zbudowano dzięki ofiarności książąt oraz mieszkańców Pokoju. Ołtarz główny to dar arcybiskupa wrocławskiego.

Liczba mieszkańców przed II wojną światową[edytuj]

rok 1763 1787 1845 1861 1898 1917 1925 1933 1939
liczba mieszkańców 13 551 2067 2364 2121 2113 2245 2711 2640

Osoby urodzone[edytuj]

Przypisy

  1. http://www.verwaltungsgeschichte.de/oppeln.html
  2. Carlsruhe/Pokój
  3. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.28.
  4. L. Freiherrn: Der Preußische Staat in allen seinen Beziehungen (...) Dritter Band. Berlin: Verlag von'August Hirschwald, 1837, s. 135
  5. Felix Triest 1865 ↓, s. 120.
  6. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. 1946 nr 142 poz. 262)
  7. http://www.haus.pl/images/mapa.jpg
  8. Felix Triest 1865 ↓, s. 121.
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 17.12.2012]. s. 56,57.

Bibliografia[edytuj]

  1. Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.

Linki zewnętrzne[edytuj]