Pokrzewka kasztanowata
| Curruca undata[1] | |||
| (Boddaert, 1783) | |||
 Samiec | |||
 Samica | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
pokrzewka kasztanowata | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
Pokrzewka kasztanowata[4] (Curruca undata) – gatunek małego ptaka z rodziny pokrzewek (Sylviidae). Występuje w zachodniej i południowej Europie oraz północno-zachodniej Afryce. Nie zalatuje do Polski. Bliski zagrożenia.
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek ten często zaliczany był do rodzaju Sylvia[2][3][5], ale obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny i inne ornitologiczne autorytety umieszczają go w rodzaju Curruca[4][6][7][8][9][10]. Wyróżnia się trzy podgatunki[5][6][7][8][9][10]:
- C. undata dartfordiensis (Latham, 1787)
- C. undata undata (Boddaert, 1783)
- C. undata toni (E. Hartert, 1909).
Proponowane podgatunki corsa (Korsyka) i naevalbens (południowo-wschodnie Włochy) zostały zsynonimizowane z podgatunkiem nominatywnym, aremorica (północno-zachodnia Francja) z dartfordiensis, a tingitana (Maroko) z toni[5][6].
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Najliczniejsze populacje zamieszkują Hiszpanię, Portugalię oraz zachodnią i południową Francję[3]. Przeważnie jest to ptak osiadły, ale poza sezonem lęgowym może się rozpraszać na niewielkie odległości, a niektóre ptaki europejskie zimują w północno-zachodniej Afryce[3].
Poszczególne podgatunki zamieszkują[6][7]:
- C. undata dartfordiensis – południowa Anglia, zachodnia Francja i północno-zachodnia Hiszpania.
- C. undata undata – Półwysep Iberyjski, południowa Francja i Włochy.
- C. undata toni – północno-zachodnia Afryka. Poza sezonem lęgowym także dalej na południe aż po północną granicę Sahary.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]| długość ciała[11][12] | rozpiętość skrzydeł[11] | masa ciała[6] |
|---|---|---|
| 12,5–14 cm | 16–18 cm | 6,8–10,5 g |
Mały ptak z krótkimi skrzydłami, wydatnym brzuchem i wąskim, bardzo długim, często zadartym ogonem. Sylwetka zazwyczaj krępa, choć bywa smukła. Dorosły ptak ma czerwoną obrączkę oczną i czerwonobrązową tęczówkę oraz wyraźniejsze białe plamkowanie gardła. Samiec: wierzch ciemnoniebieskoszary, brązowieje w startym upierzeniu. Gardło, pierś i spód brązowordzawe lub winnoczerwone. Samica: bardziej brązowoszara z jaśniejszym gardłem. Spód ciała jasnopomarańczowopłowy z białawym brzuchem. Ubarwienie brzucha i piersi trudno dostrzec, wymaga to dobrego oświetlenia. Juv./1. wiosna: bardziej brązowy wierzch od samicy, brązowe skrzydło, ciemna tęczówka i brak obrączki ocznej. Podobna do juv. pokrzewki czarniawej[11][12].
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]
Latem żywi się głównie owadami i ich larwami, zimą także pająkami, nasionami i jagodami[13].
Wyprowadza dwa, czasem trzy lęgi w sezonie. Samica składa 3–4 białawe lub jasnozielonkawe jaja z drobnym, ciemniejszym plamkowaniem, zwykle na początku maja. Inkubacją zajmuje się samica (niekiedy na krótki czas zastępuje ja samiec), trwa ona około 12–13 dni. Oboje rodzice zajmują się pisklętami i karmią je owadami. Młode opuszczają gniazdo 12–13 dni po wykluciu, czasem wcześniej, jeśli są zaniepokojone lub gdy jest bardzo ciepło[13].
Status zagrożenia
[edytuj | edytuj kod]IUCN od 2008 roku uznaje pokrzewkę kasztanowatą za gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened); wcześniej, od 1988 roku klasyfikowano ją jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy z 2021 roku, zawiera się w przedziale 1,4–3,4 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Curruca undata, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 D. Lepage, Dartford Warbler Curruca undata, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- 1 2 3 4 5 BirdLife International, Curruca undata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2022, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- 1 2 P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Sylviidae Leach, 1819 - pokrzewkowate - Sylvia warblers (wersja: 2024-06-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-25].
- 1 2 3 Dartford Warbler (Sylvia undata). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-17)]. (ang.).
- 1 2 3 4 5 R. Aymí, G. Gargallo, Dartford Warbler (Curruca undata), version 1.1, [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2021, DOI: 10.2173/bow.darwar1.01.1 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- 1 2 3 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- 1 2 AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
- 1 2 Clements i inni, The eBird/Clements Checklist of Birds of the World: v2025 [online], 2025 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
- 1 2 HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-05-25].
- 1 2 3 Rob Hume i inni red., Ptaki Europy: przewodnik do rozpoznawania, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 442, ISBN 978-83-7763-608-4.
- 1 2 Lars Svensson, Killian Mullarney, Dan Zetterström, Dariusz Graszka-Petrykowski, Tadeusz Stawarczyk, Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego, Wydanie III, poprawione i zaktualizowane, Przewodnik Collinsa, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 322, 323, ISBN 978-83-7763-647-3.
- 1 2 N. Bouglouan: Dartford Warbler. [w:] oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-08-05]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Paul Sterry, Andrew Cleave, Andy Clements, Peter Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik. Warszawa: Świat Książki, 2007. ISBN 978-83-247-0818-5.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).