Poliptyk świętojański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Poliptyk świętojański
Ilustracja
Autor Konrad von Vecht?
Rok wykonania ok. 1460
Technika wykonania tempera na desce (cz. malarska), drewno dębowe tempera na gruncie kredowym (rzeźby)
Rozmiar 228 × 260 cm
Muzeum Muzeum Narodowe w Szczecinie
Poliptyk świętojański (stan współczesny)

Poliptyk świętojański ze Stargardu – pierwotnie ołtarz główny kościoła św. Jana w Stargardzie , pochodzący z ok. 1460 roku. Jest jednym z najcenniejszych zabytków gotyckiej sztuki cechowej Pomorza Zachodniego[1]. Ocalałe elementy poliptyku, częściowo rozczłonkowane znajdują się w Muzeum Narodowym w Szczecinie.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Wymiary ołtarza po rozłożeniu wynosiły: 228 cm wysokości i 260 cm szerokości. Część zewnętrzna poliptyku składała się 24 scen malarskich z życia Marii Panny oraz dzieciństwa i Pasji Chrystusa, zaś wnętrze ołtarza zdobione było elementami snycerskimi. Centrum kompozycji otwartego ołtarza stanowiły dwie – większe od pozostałych – rzeźby Marii i Chrystusa, otoczone 32 rzeźbami świętych, a u dołu szafy cztery sceny z życia Jana Chrzciciela – patrona kościoła (są to: Chrzest Chrystusa w Jordanie, Taniec Salome, Ścięcie i Prezentacja głowy Świętego Herodowi). Do dnia dzisiejszego zachowało się siedemnaście rzeźb świętych. Głównym tematem ołtarza jest Odkupienie.

Datowanie i autorstwo[edytuj | edytuj kod]

Brak jest pewnych informacji na temat autora i pochodzenia dzieła, jednak na podstawie porównań elementów charakterystycznych ołtarzy z obszaru zlewiska Bałtyku można domniemywać, iż autorem ołtarza był Konrad von Vecht, który tworzył w Hamburgu[2]. Na podstawie analizy szczegółów kostiumologicznych postaci Schneider stwierdził, że ołtarz powstał w połowie XV wieku[3]. W latach 50. XX wieku Karłowska na podstawie analizy porównawczej z krakowskim ołtarzem dominikańskim zauważa, iż osiągnięcia malarskie stargardzkiego zabytku wyprzedzają lub zbiegają się z powstaniem poliptyku w Krakowie[4]. Powstanie ołtarza dominikańskiego datuje się na 1460 rok[5].

Losy powojenne[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz został wykonany z przeznaczeniem do kościoła św. Jana, w którym znajdował się aż do początku 1945 roku, kiedy to na Pomorze Zachodnie zaczęły wkraczać wojska 1 Frontu Białoruskiego. Większość najcenniejszych ruchomych dzieł sztuki (w tym poliptyk) ewakuowano z miasta do pobliskiego Pęzina. Następnie stamtąd zabytki (z wyjątkiem poliptyku świętojańskiego) przewieziono w głąb Niemiec. Po wojnie skrzydła ołtarza odnalazły się w Szczecinie, a w 1958 część rzeźb odkryto w kościele w podstargardzkim Tychowie. Obecnie wszystkie zachowane elementy poliptyku znajdują się w Muzeum Narodowym w Szczecinie. Są tam przechowywane trzy spośród czterech skrzydeł malarskich. Natomiast ze snycerskiego wnętrza ołtarza zachowało się prawe skrzydło (bez jednej figurki), postaci Jezusa i Marii, sześć pojedynczych rzeźb świętych oraz dwie sceny z życia Jana Chrzciciela[6]. Pozostałe elementy uważa się za zaginione.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Skrzydło lewe zewnętrzne
Oltarz gl z kosciola sw Jana w Stargardzie Szczec (2).jpg
Opis pól skrzydła
Skrzydło lewe wewnętrzne
Oltarz gl z kosciola sw Jana w Stargardzie Szczec (3).jpg
Opis pól skrzydła
Skrzydło prawe wewnętrzne
Oltarz gl z kosciola sw Jana w Stargardzie Szczec (5).jpg
Opis pól skrzydła
Skrzydło prawe zewnętrzne
Oltarz gl z kosciola sw Jana w Stargardzie Szczec (6).jpg
Opis pól skrzydła
Część środkowa ołtarza
Oltarz gl z kosciola sw Jana w Stargardzie Szczec (4).jpg
Opis pól części środkowej


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Erhaltung und Wiederherstellung und Denkmäler Arbeiten..., "Baltische Studien", N.F. XVII, 1913, s. III, IV za: A. Karłowska, Poliptyk świętojański ze Stargardu, "Materiały Zachodniopomorskie", t. 4, 1958, s.363.
  2. A. Karłowska, Poliptyk świętojański ze Stargardu, "Materiały Zachodniopomorskie", t. 4, 1958, s. 370.
  3. Schneider E., Schnitzaltäre des 15. und des frühen 16. Jahrhunderts in Pommern, Berlin 1914, s. 31–33.
  4. A. Karłowska, Poliptyk świętojański ze Stargardu, "Materiały Zachodniopomorskie", t. 4, 1958, s. 373.
  5. Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kraków 1950, s. 202.
  6. Majewski M., Armia Czerwona kolekcjonerem dzieł sztuki. Stargardzkie straty wojenne. Część II, "Głos Stargardzki", 6/7 kwietnia 2002, s. 7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Karłowska, Poliptyk świętojański ze Stargardu, "Materiały Zachodniopomorskie", t. 4, 1958, s.363-373.
  • E. Schneider, Schnitzaltäre des 15. und des frühen 16. Jahrhunderts in Pommern, Berlin 1914.