Polityka narkotykowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Polityka narkotykowa – ogół działań i regulacji ze strony państwa mających wpływać na spożycie narkotyków w społeczeństwie i jego negatywne skutki. Może w różnym stopniu opierać się na działaniach policyjnych, edukacyjnych lub związanych z redukcją szkód.

Status prawny narkotyków[edytuj | edytuj kod]

Status prawny wielu substancji psychotropowych jest określany przez liczne traktaty międzynarodowe, takich jak Konwencja o substancjach psychotropowych ONZ z 1971 roku.

Holandia[edytuj | edytuj kod]

Polityka narkotykowa Holandii opiera się na założeniu, że narkotyki stanowią problem zdrowotny, nie kryminalny, a także na rozróżnieniu między narkotykami miękkimi i twardymi. Handel narkotykami miękkimi (marihuana, haszysz) w wyznaczonych miejscach jest tolerowany. W przypadku posiadania 5-500g miękkich narkotyków są to kary pieniężne oraz prace społeczne. Powyżej 500g kara pozbawienia wolności[1].

Polska[edytuj | edytuj kod]

W PRL zjawisko narkomanii przez długi czas było ignorowane przez władzę jako problem nękający wyłącznie kraje kapitalistyczne. Dopiero w latach 80. zaczęło być traktowane jako poważny problem społeczny (m.in. w celu podkreślenia błędów polityki rządu Gierka, do czego dążyła nowa władza) i pojawiło się w debacie publicznej, czego rezultatem było uchwalenie 13 stycznia 1985 roku pierwszej w Polsce ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Przyjęto w niej profilaktyczno-leczniczy model zapobiegania narkomanii, nie kryminalizując np. posiadania substancji kontrolowanych.

Przemiany w Polsce lat 90. wpłynęły także na charakter sceny narkotykowej, doprowadzając do uchwalenia 24 kwietnia 1997 roku nowej ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Oprócz innych zmian, regulowała ona kwestię leczenia substytucyjnego, a także kryminalizowała posiadanie substancji kontrolowanych, z wyjątkiem nieznacznych ilości przeznaczonych na własny użytek. Ten wyjątek dotyczący niewielkich ilości nie znalazł się w kolejnej wersji ustawy z października 2000 roku. Ocena skutków kryminalizacji posiadania narkotyków na własny użytek jest przedmiotem debaty publicznej.

W 2010 roku wprowadzono do ustawy pojęcie środków zastępczych, przez wielu prawników krytykowane jako mało precyzyjne, w celu walki z tzw. dopalaczami.

W nowelizacji ustawy z 2011 roku wprowadzono zapis o możliwości umorzenia postępowania przez prokuraturę w przypadku posiadania niewielkich ilości narkotyku na własny użytek[2], jednak nie jest ono w żadnym wypadku obligatoryjne. Nałożyła ona także na prokuraturę obowiązek zbierania informacji na temat uzależnienia podejrzanego. Nowelizację tę pozytywnie oceniła w swoim raporcie w 2014 roku Helsińska Fundacja Praw Człowieka[3].

Portugalia[edytuj | edytuj kod]

W 2001 roku Portugalia zdekryminalizowała posiadanie wszystkich narkotyków na własny użytek[4]. Produkcja i handel są wciąż karane.

Stany Zjednoczone[edytuj | edytuj kod]

Polityka narkotykowa w USA opiera się głównie na idei wojny z narkotykami, zapoczątkowanej przez Richarda Nixona. O statusie prawnym substancji psychoaktywnych decyduje rząd federalny. Szczegółowe przepisy dotyczące kar za posiadanie nielegalnych subtancji oraz redukcji szkód różnią się między poszczególnymi stanami. USA prowadzą swoją politykę narkotykową także poza granicami własnego kraju, interweniując w krajach, w których narkotyki są produkowane.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 2011 roku w otwartym liście dwadzieścia światowych osobistości zaapelowało o szersze spojrzenie na sprawę narkotyków i depenalizację, leczenie oraz profilaktykę zamiast kryminalizacji. „Wizja świata wolnego od narkotyków, z tak wielkim przekonaniem nakreślona przez osoby wspierające wojnę z narkotykami, nigdy nie była bardziej odległa. Musimy poważnie rozważyć wycofanie środków wykorzystywanych obecnie dla kryminalizowania dziesiątków milionów ludzi i przeznaczenie ich na politykę redukcji szkód. To jedno z kluczowych wyzwań naszych czasów” – te słowa zawierała petycja, pod którą podpisali się m.in. Lech Wałęsa oraz Wisława Szymborska[5].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Polscy działacze na rzecz liberalizacji polityki narkotykowej.

Polską politykę narkotykową jako represyjną krytykowali niektórzy przedstawiciele środowiska akademickiego, m.in. Marek Balicki[6][7], Jerzy Vetulani[8][9] i Krzysztof Krajewski[10][11]. Zwracali oni uwagę na negatywne skutki ścigania indywidualnych użytkowników środków psychoaktywnych, wszczynania wobec nich postępowań karnych, umieszczania w zakładach karnych oraz związanych z tym konsekwencji (m.in. brak możliwości podjęcia pracy w zawodzie nauczyciela, sędziego, stygmatyzacja społeczna), niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem substancji nabytych nielegalnie na czarnym rynku (możliwe zanieczyszczenie substancji, brak kontroli produkcji). Zauważali, że w krajach, w których zalegalizowano marihuanę, nie zaobserwowano ani znaczącego spadku ani wzrostu jej użycia, co według nich obala argument, że legalizacja marihuany prowadzi do zwiększenia skali jej konsumpcji. Zauważali, że na rynku legalnie dostępny jest m.in. alkohol, określany często jako twardy narkotyk. Sugerowali możliwość liberalizacji prawa narkotykowego poprzez np. depenalizację marihuany (Krajewski) lub jej legalizację i uregulowanie przez państwo sprzedaży dla pełnoletnich użytkowników wraz z nałożeniem akcyzy (Vetulani).

W 2008 roku została powołana Polska Sieć Polityki Narkotykowej, inicjatywa obywatelska tworzona przez grupę specjalistów, w tym terapeutów, lekarzy, prawników, pracowników Służby Więziennej, pracowników socjalnych, pedagogów i przedstawicieli organizacji pozarządowych pracujących z osobami uzależnionymi oraz używającymi substancji psychoaktywnych. Od 2014 roku Sieć funkcjonuje jako fundacja. Jej działalność skupia się wokół profilaktyki uzależnień, działalności szkoleniowej, poradnictwa prawnego i socjalnego oraz działalności resocjalizacyjnej w aresztach śledczych. Fundacja prowadzi także działania z „zakresu redukcji szkód oraz racjonalnych polityk narkotykowych na szczeblu miejskim, krajowym oraz międzynarodowym”. Określa swoją misję jako „inicjowanie i wspieranie działań mających na celu zmianę w podejściu do problemu narkotyków, zarówno w polskim prawie jak i w świadomości społecznej”, oraz „przeciwdziałanie stygmatyzacji i dyskryminacji osób używających narkotyki, osób sięgających po nie z powodu uzależnienia, jak i okazjonalnie”[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Openbaar Ministerie: Richtlijn voor strafvordering Opiumwet, softdrugs (2015R019) (niderl.). 2015. [dostęp 2016-05-02].
  2. Od dziś możesz czuć się swobodniej z narkotykami "na własny użytek". tvn24.pl, 9 grudnia 2011. [dostęp 5 lutego 2019].
  3. Nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii – raport HFPC. Helsińska Fundacja Praw Człowieka, 11 grudnia 2014. [dostęp 5 lutego 2019].
  4. EMCDDA: Drug policy profiles, Portugal. European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction, czerwiec 2011.
  5. Ewa Siedlecka: Narkotyki – czas na rewolucję. „Gazeta Wyborcza”, 2011-11-21. [dostęp 2011-12-11].
  6. Marek Balicki: Totalna walka z narkotykami okazała się porażką. wyborcza.pl, 17 stycznia 2014. [dostęp 9 czerwca 2018].
  7. Przemka Hirniaka: Balicki: W zbiorowej świadomości podejście do narkotyków regulują emocje. narkopolityka.pl, 1 marca 2012. [dostęp 9 czerwca 2018].
  8. Sławomir Zagórski: Zło tkwi w nas, nie w substancji. Magazyn Gazety Wyborczej, 5 listopada 2001. [dostęp 20 lutego 2018].
  9. Nie zdarzają się przypadki, żeby po marihuanie mąż bił żonę (pol.). tokfm.pl, 17 września 2012. [dostęp 29 września 2012].
  10. Kaja Puto: Wygrać wojnę z dopalaczami? Jest sposób – dekryminalizacja marihuany. Krytyka Polityczna, 16 grudnia 2017. [dostęp 9 czerwca 2018].
  11. Dlaczego nie ma sensu karać za posiadanie? Prof. Krzysztof Krajewski. Wiem co ćpiem, 4 czerwca 2018. [dostęp 9 czerwca 2018].
  12. O nas. Polska Sieć Polityki Narkotykowej. [dostęp 5 lutego 2019].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]