Polonia na Węgrzech

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Polonia na Węgrzech – ogół Polaków zamieszkujących terytorium Węgier. Liczy około 15 tysięcy osób (stan na 2012 rok)[1]. Jest ona rozproszona na terenie całego kraju, choć 1/3 mieszka w Budapeszcie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tablica upamiętniająca XIX-wieczną Polonię w Budapeszcie
Tablica upamiętniająca polskie gimnazjum w Egerze

Obecność Polonii na Węgrzech jest następstwem dobrosąsiedzkich powiązań dynastycznych Polski i Węgier: osiedlaniu się na Węgrzech polskich uczonych, artystów, rzemieślników, a także osadnictwa wiejskiego rozpoczynającego się już od wczesnego średniowiecza.

Wielu Polaków osiedliło się na tych terenach po walkach wyzwoleńczych Węgrów w latach 1848–1849, w których walczyło tysiące polskich oficerów i żołnierzy pod dowództwem generałów Józefa Bema i Henryka Dembińskiego.

W okresie międzywojennym (dane z 1929 r.) na Węgrzech zamieszkiwało ok. 20 tys. emigrantów polskich, głównie w Budapeszcie i jego okolicach. Nietypowym skupiskiem Polaków była leżąca na północnych Węgrzech wieś Derenk, którą polskojęzyczna ludność zasiedlała od 1717 do 1943 roku. Połowę kolonii polskiej stanowili Żydzi. Byli to przeważnie rzemieślnicy skupieni w towarzystwie Przyjaźń oraz robotnicy zgromadzeni w zrzeszeniu Ranna Jutrzenka. Ponadto działały dwa stowarzyszenia węgierskie: Związek Węgiersko-Polski i Związek Przyjaciół Polaków. Jako organ łącznikowy utworzono Komitet Zapomogowy, utrzymujący bibliotekę i cztery szkółki polskie[2].

Kolejną liczną falę osadnictwa stanowiły lata II wojny światowej. Po 1939 roku przez Węgry przeszło ponad 100 tysięcy uchodźców – polskich żołnierzy i cywilów. Część z nich znalazła tam schronienie na okres całej wojny i po jej zakończeniu.

Liczba Polaków[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z danymi spisu powszechnego z 2011 roku mniejszość polska na Węgrzech liczy 5730 osób (według danych ze spisu z roku 2001 – 2962 osób). Językiem polskim jako rodzimym posługuje się 3049 osób, językiem polskim w kontaktach z rodziną lub przyjaciółmi posługuje się 3815 osób, zaś 7001 osób deklaruje pochodzenie polskie[3].

W 10 gminach Polacy stanowią co najmniej 1% mieszkańców[4]:

Nazwa miejscowości % Polaków Komitat
Ládbesenyő 17,143 Borsod-Abaúj-Zemplén
Szögliget 5,648 Borsod-Abaúj-Zemplén
Teresztenye 4,762 Borsod-Abaúj-Zemplén
Tésa 4,110 Pest
Bakonykúti 2,439 Fejér
Múcsony 1,415 Borsod-Abaúj-Zemplén
Emőd 1,378 Borsod-Abaúj-Zemplén
Hidegség 1,108 Győr-Moson-Sopron
Kisnémedi 1,062 Pest
Füzér 1,058 Borsod-Abaúj-Zemplén

Organizacje polonijne[edytuj | edytuj kod]

Zorganizowany charakter węgierska Polonia miała już w drugiej połowie XIX wieku. Po II wojnie światowej władze komunistyczne Węgier rozwiązały organizacje polonijne i upaństwowiły ich majątek. Ponowne możliwości zaistniały dopiero w 1958 r. Rozwój ruchu polonijnego rozpoczął się jednak w czasach pełnej niepodległości Republiki Węgierskiej po 1990 roku.

Samorządy mniejszości narodowej polskiej na Węgrzech (oficjalnie zarejestrowane, dane 1.01.2010)
Samorządy mniejszości narodowej polskiej na Węgrzech
(oficjalnie zarejestrowane, dane 1.01.2010[5])
Nazwa miejscowości Typ miejscowości Komitat
Békéscsaba miasto Békés
Biatorbágy miasto Pest
I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, X, XI,
XIII, XIV, XIX, XVI, XVII, XVIII
dzielnica
budapeszteńska
Budapeszt
Dunakeszi miasto Pest
Dunaújváros miasto Fejér
Eger miasto Heves
Emőd miasto Borsod-Abaúj-Zemplén
Érd miasto Pest
Ostrzyhom miasto Komárom-Esztergom
Felsőzsolca miasto Borsod-Abaúj-Zemplén
Gödöllő miasto Pest
Győr miasto Győr-Moson-Sopron
Kaposvár miasto Somogy
Ládbesenyő wieś Borsod-Abaúj-Zemplén
Martonyi wieś Borsod-Abaúj-Zemplén
Miszkolc miasto Borsod-Abaúj-Zemplén
Múcsony duża wieś Borsod-Abaúj-Zemplén
Nyíregyháza miasto Szabolcs-Szatmár-Bereg
Ózd miasto Borsod-Abaúj-Zemplén
Pécs miasto Baranya
Sajószentpéter miasto Borsod-Abaúj-Zemplén
Sárvár miasto Vas
Szalonna wieś Borsod-Abaúj-Zemplén
Segedyn miasto Csongrád
Székesfehérvár miasto Fejér
Szikszó miasto Borsod-Abaúj-Zemplén
Szolnok miasto Jász-Nagykun-Szolnok
Szögliget wieś Borsod-Abaúj-Zemplén
Tata miasto Komárom-Esztergom
Tatabánya miasto Komárom-Esztergom
Tiszaújváros miasto Borsod-Abaúj-Zemplén
Veszprém miasto Veszprém

Rozwój organizacji polonijnych na Węgrzech[edytuj | edytuj kod]

W latach 80. XX w. istniał tylko jeden budapeszteński ośrodek polonijny. W roku 1993 było ich już 6, w roku 1995 – 23. Ośrodki polonijne działały już w 14 województwach węgierskich od 1998 r., natomiast od 2006 roku samych tylko polskich samorządów lokalnych jest już 47. Wiosną 2007 roku powstały samorządy stopnia średniego: Stołeczny Samorząd Mniejszości Polskiej w Budapeszcie i Wojewódzki Samorząd Mniejszości Polskiej w woj. BAZ oraz Ogólnokrajowy Samorząd Mniejszości Polskiej. W sumie wraz z organizacjami społecznymi istnieje na terenie Węgier około 75 zorganizowanych ośrodków polonijnych. Polonia posiada dziś dwie organizacje społeczne o zasięgu ogólnokrajowym: im. gen. Bema (1958) oraz pw. Św. Wojciecha (1992), samorządy mniejszościowe (od 1994–1995, w tym Ogólnokrajowy i Stołeczny), a od 2007 roku SWMP BAZ.

W roku 1998 Polonia węgierska odzyskała budynek, w którym mieścił się Dom Polski oraz budynek Kościoła Polskiego podniesionego w 1991 roku do rangi rzymskokatolickiej Polskiej Parafii Personalnej w Budapeszcie.

Od 1996 roku polscy artyści oraz naukowcy skupili się w Forum Twórców Polonijnych na Węgrzech. W tym samym roku polscy biznesmeni na Węgrzech utworzyli Zrzeszenie Ochrony Interesów Gospodarczych Polaków na Węgrzech "Polonia-Hungaria".

Polonia utworzyła też instytucje oraz organizacje zachowujące polskie dziedzictwo kulturalne na obczyźnie: Muzeum i Archiwum Węgierskiej Polonii, Ogólnokrajową Szkołę Polską i Dom Polski w Budapeszcie, młodzieżowy, ludowy zespół taneczny „Polonez” oraz Grupę Teatralną „Dom otwarty”.

Polskie media na Węgrzech[edytuj | edytuj kod]

Od 1987 r. ukazuje się kwartalnik Głos Polonii, od 1995 – miesięcznik Polonia Węgierska, a od 2003 roku - kwartalnik katolicki Quo Vadis. W 1998 roku w radiu węgierskim – Magyar Rádió działa Redakcja Polska. MTV – (Magyar TV) nadaje 2 razy w miesiącu magazyn mniejszościowy pt. Rondo zajmujący się tematyką polonijną.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Polonia w liczbach: 2012 rok. [dostęp 2016-05-23].
  2. Marek Żukow-Karczewski, Polonia zagraniczna w czasach II Rzeczypospolitej, "Życie Literackie", 20 VIII 1989 r., nr 33 (1952).
  3. Population by nationality, mother tongue, language spoken with family members or friends and affinity with nationalities’ cultural values (ang.). Hungarian Central Statistical Office. [dostęp 2014-07-12].
  4. Maps of Hungary – Nationality – Population census – Proportion of Polish nationality 2011. Hungarian Central Statistical Office. [dostęp 2014-07-12].
  5. Detailed Gazetteer of the Republic of Hungary, 2010