Polonia w Bośni i Hercegowinie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Polonia w Bośni i Hercegowinie − społeczność polska mieszkająca w Bośni i Hercegowinie od XIX wieku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osadnictwa polskiego[edytuj | edytuj kod]

Napływ Polaków na ziemie Bośni i Hercegowiny miał miejsce pod koniec XIX wieku, po zajęciu tych terenów przez Austro-Węgry[1]. W kilka lat po podporządkowaniu sobie tego terytorium przez Austrię w Galicji rozpoczęto werbunek wśród osób, które mogły objąć stanowiska administracyjne w nowym kraju koronnym. Werbowanie polskich kadr do pracy w Bośni było efektem złego stosunku bośniackiej ludności do urzędników niemieckich i węgierskich. Ta postawa spowodowała skierowanie do Bośni urzędników pochodzenia czeskiego, chorwackiego i polskiego[2]. W 1910 roku na terenie Bośni i Hercegowiny przebywało około 600 urzędników, prawników, lekarzy i inżynierów pochodzących z polskich ziem monarchii habsburskiej[3].

Władze austro-węgierskie stymulowały także osadnictwo chłopskie w rzadko zaludnionym kraju, zachęcając do migracji małorolnych chłopów z różnych rejonów kraju i z zagranicy[3]. Osadnicy mogli liczyć na uzyskanie od 10 do 12 hektarów lasu, który musieli wykarczować i zagospodarować w ciągu trzech lat[4]. W Bośni oprócz Polaków z austriackiego zaboru i z Bukowiny osiedlali się także chłopi z zaboru rosyjskiego, w którym władze zabroniły Polakom dzierżawienia gruntów. W latach 1895−1914 w Bośni i Hercegowinie osiedliło się 1194 rodzin polskich, które założyły liczne nowe osady. Największym skupiskiem polskich chłopów były okolice Nowego Martyńca[3], w środkowej części Bośni, w dorzeczu rzeki Vrbas[4]. Łącznie w okresie panowania austriackiego władze sprowadziły do tego kraju blisko 200 000 osadników różnych narodowości[2].

Według spisu ludności z 1910 roku w Bośni i Hercegowinie żyło ponad 11 000 osób posługujących się językiem polskim jako ojczystym, z tego prawie 9000 stałych mieszkańców i ponad 2000 żołnierzy[3]. Polacy osiedlali się głównie w okolicach Sarajewa, Travnika[1], Bosanskiej Gradiszki, Prnjavora, Banja Luki[1][3], Bosanskiej Dubicy, Bosanskiej Novej, Tešanja, Zenicy i Zvornika[3].

Polska społeczność nie prowadziła aktywnego życia kulturalnego. Tworzony przez inteligencję „Klub Polski” w Sarajewie służył wyłącznie jako miejsce zabaw. Chłopi w chwili wybuchu pierwszej wojny światowej dysponowali sześcioma czytelniami Towarzystwa Szkół Ludowych i kilkoma polskimi szkołami ludowymi. Po wybuchu wojny władze austriackie zabroniły działalności narodowo-patriotycznej. W momencie upadku Austro-Węgier polscy żołnierze sformowali się w Legion Polski, formacja szybko jednak wyjechała do Polski[3].

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i powstaniu Jugosławii Bośnię opuścili austriaccy urzędnicy narodowości polskiej, a w latach 1923−1925 kilka tysięcy polskich osadników wyemigrowało do Brazylii, Kanady, Francji i Luksemburga[3]. W połowie lat 20. liczebność Polaków szacowano na 12 000. W następnej dekadzie mieszkało w Bośni 15 000 Polaków[1], w tym świeżo przybyli robotnicy z łódzkich fabryk tekstylnych. Odrodziło się także przerwane przez pierwszą wojnę światową życie kulturalne[3].

W Sarajewie działał w latach 1919−1921 polski konsulat[5], a w Banja Luce urząd konsula honorowego[1].

Druga wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Podczas drugiej wojny światowej Polacy udzielali pomocy uchodźcom z Polski i udającym się do Francji żołnierzom. Po zajęciu Jugosławii Niemcy zakazali polskiego życia kulturalnego, ale nie prześladowali Polaków[3]. Zagrożeniem dla Polaków były jednak bojówki chorwackie i serbskie, które często mordowały polską ludność. Efektem terroru tych ugrupowań było wiązanie się Polaków z partyzantką komunistyczną[4]. Jugosłowiańscy Polacy i uciekinierzy z Polski[3] walczyli w szeregach partyzantki jugosłowiańskiej, liczebność polskich bojowników szacowana jest na 3000 ludzi[1]. Wiosną 1944 roku sformowano pięciusetosobowy polski batalion, działający w składzie 18. Brygady Środkowo-Bośniackiej[3].

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie zdecydowano o wysiedleniu Polaków do Polski. Dane Mieszanej Komisji Repatriacyjnej Polsko-Jugosłowiańskiej podają liczbę 15 031 przesiedlonych, w okolicach Bosanskiej Gradiszki pozostały jednak grupy Polaków[3] liczące około 4000 osób[4]. Repatrianci osiedleni zostali głównie w okolicach Bolesławca[1].

Po rozpadzie Jugosławii największymi skupiskami Polaków były Tuzla, Sarajewo, Mostar i Banja Luka. W początkach XXI wieku liczba Polaków w Bośni i Hercegowinie wynosiła mniej niż pół tysiąca osób. Grupa ta charakteryzowała się słabą znajomością języka polskiego, trudną sytuacją materialną i wysoką średnią wieku[1].

Organizacje polonijne[edytuj | edytuj kod]

Główne organizacje polonijne[6]:

  • Wspólnota Obywateli Polskiego Pochodzenia w Tuzli
  • Stowarzyszenie Obywateli POLSA w Sarajewie
  • Stowarzyszenie Polaków w Banja Luce
  • Polskie Towarzystwo Kulturalne „Mieszko I” w Mostarze
  • Związek Mniejszości Narodowych w Prnjavorze
  • Stowarzyszenie Polaków i Przyjaciół „Mak”

Polonia w tym kraju nie wydaje prasy, ani nie współtworzy radia czy telewizji[6].

W Bolesławcu funkcjonuje stowarzyszenie skupiające potomków reemigrantów z Bośni[4].

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Dla Polonii, wiernych kościoła rzymskokatolickiego odbywają się msze w języku polskim w Medziugorie[7].

Znani Polacy związani z Bośnią i Hercegowiną[5][edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Polacy w Republice Serbskiej

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Polacy w Bośni i Hercegowinie (pol.). Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP. [dostęp 2013-12-13].
  2. a b Dariusz J. Gregorczyk: Polscy urzędnicy w administracji Bośni i Hercegowiny w latach 1879-1914 (pol.). W: Roczniki administracji i prawa. Teoria i praktyka. Rok X [on-line]. Wyższa Szkoła Humanitas, Sosnowiec, 2010. [dostęp 2013-12-14]. s. 94.
  3. a b c d e f g h i j k l m n Marian Kałuski: Polacy w Bośni i Hercegowinie (pol.). 2006-07-24. [dostęp 2013-12-14].
  4. a b c d e Kim są reemigranci z Bośni? (pol.). W: Stowarzyszenie Reemigrantów z Bośni, ich Potomków oraz Przyjaciół w Bolesławcu [on-line]. [dostęp 2013-12-14].
  5. a b Sylwetki największych Polaków w Bośni (pol.). Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP. [dostęp 2013-12-13].
  6. a b Organizacje polonijne (pol.). Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP. [dostęp 2013-12-13].
  7. Instytut Duszpasterstwa Emigracyjnego: Msze po polsku, Bośnia i Hercegowina. [dostęp 2017-06-04].