Polska Cerekiew

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polska Cerekiew
Herb
Herb Polskiej Cerkwi
Kościół Wniebowzięcia N.P. Maryi
Kościół Wniebowzięcia N.P. Maryi
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat kędzierzyńsko-kozielski
Gmina Polska Cerekiew
Liczba ludności (2011) 3142
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 47-260
Tablice rejestracyjne OK
SIMC 0502150
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Polska Cerekiew
Polska Cerekiew
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Polska Cerekiew
Polska Cerekiew
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Polska Cerekiew
Polska Cerekiew
Ziemia 50°13′45″N 18°07′38″E/50,229167 18,127222
Strona internetowa miejscowości

Polska Cerekiew (dodatkowa nazwa w j. niem. Groß Neukirch, do 1914 Polnisch Neukirch[1]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim, w gminie Polska Cerekiew. Historycznie na Górnym Śląsku.

Miejscowość jest siedzibą gminy Polska Cerekiew.

Częściami wsi są: Ciepły Dół, Gniewów, Marynówka, Miłowice.

Położenie[edytuj]

Gmina Polska Cerekiew położona jest w południowo-wschodniej części województwa opolskiego, w dolinie małego dopływu Odry – Wrońska Woda, w regionie Niziny Śląskiej, na przejściu dwóch subregionów: od zachodu Płaskowyżu Głubczyckiego i od wschodu Niecki Kozielskiej.

Nazwa[edytuj]

Nazwa miejscowości wywodzi się od staropolskiej nazwy cerkiew oznaczającej kościół, świątynię. W języku polskim stosowana była do XVII wieku stanowiąc uniwersalną nazwę obiektu sakralnego niezależnie od wyznawanego tam obrządku katolickiego, prawosławnego czy protestanckiego.

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod polską nazwą Polska Cerekwia oraz niemiecką Polnisch Neukirch[1]. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod polską nazwą Polska Cerkiew, a także niemiecką Polnisch Neukirch[2]. Nazwa Cerkiew Polska wymieniona jest w 1896 roku przez górnośląskiego księdza i pisarza Konstantego Damrota w książce o nazewnictwie miejscowym na Śląsku[3].

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX wieku notuje dwie polskie nazwy miejscowości Cerkiew oraz Polska Cerkiew, a także niemiecką Polnisch Neukirch[4]. Niemiecki leksykon geograficzny Neumana wydany w 1905 roku notuje nazwę miejscowości jako Polnisch Neukirch[5]

Historia[edytuj]

Historia Polskiej Cerekwi sięga czasów rzymskich kiedy to została założona osada na szlaku handlowym z Moraw do Polski. Jak donoszą źródła w 1337 r. nazywano ją Noua Ecclesia, w roku 1539 Nowe Cerekwi – od staropolskiego słowa cerekiew – kościół.

W 1337 roku uzyskała prawo organizowania targów i niebawem rozwinęła się w miasteczko, które jednak z czasem podupadło.

W XVII w. miejscowość stanowiła własność znanego w tym regionie rodu Oppersdorffów, w XVIII wieku przeszła w ręce równie znanego rodu Gaschinów (pol. Gaszynów)[6], a później, w wieku XIX do czeskich magnatów Matuschków i wreszcie niemieckiego rodu Seherr-Thos. Ludność żyła tu zawsze z rolnictwa, w średniowieczu także z rękodzieła i handlu.

W plebiscycie z 1921 roku za Niemcami padło 626 głosów, a za Polską 141[7]. W okresie międzywojennym powstała tu komórka KPD. W czasie II wojny światowej hitlerowcy zorganizowali we wsi 2 komanda pracy dla radzieckich i brytyjskich jeńców wojennych. W styczniu 1945 r. 21 stycznia 1941 niemieccy strażnicy z SS zamordowali we wsi 19 więźniów niezdolnych do chodzenia, którzy byli ewakuowano z obozu koncentracyjnego w Auschwitz. Po 1945 roku wieś Polska Cerekiew stała się siedzibą gminy.

Zabytki[edytuj]

zamek

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Polskiej Cerekwi, wzmiankowany w 1418 roku, wielokrotnie przebudowywany, w obecnej postaci z XVII w. W roku 1617 wzniesiono kaplicę św. Barbary z fundacji Fryderyka von Opersdorffa, a w 1763 roku dobudowana została kaplica św. Antoniego ufundowana przez von Gaschina. Kościół jest murowany, wsparty na dwóch kolumnach z faliście wygiętym parapetem. W otoczeniu kościoła znajduje się mur wzniesiony zapewne w XVIII w., ceglany, otynkowany, z późnobarokową bramką od zachodu, fundowaną w roku 1780 przez Antoniego von Gaschina. Na wieży zawieszonych jest 5 dzwonów, które pracują do dzisiaj, najcięższy z nich waży ponad 1000 kg. W bocznej wieżyczce zawieszony jest także jeden mniejszy dzwon, który już nie pracuje; wypisany z księgi rejestru
  • zespół zamkowy, XVII, XIX:
    • zamek w ruinie, późnorenesansowy powstał na początku XVII wieku jako rezydencja Fryderyka von Oppersdorffa. Pod koniec XIX wieku został przebudowany i odnowiony przez Eberharda von Matuschkę.Efektowny trzykondygnacyjny obiekt z dwiema wieżami, składający się z trzech skrzydeł zbudowanych wokół niewielkiego dziedzińca zamkniętego z czwartej strony murem, spłonął w 1945 r. Od tego czasu jest częściowo zabezpieczoną tzw. trwałą ruiną – dobrze widoczną z drogi krajowej nr 45, która łączy Opole z Raciborzem.
    • park.

Komunikacja[edytuj]

Przez Polską Cerekiew przechodzi ważna droga krajowa: 45

Edukacja[edytuj]

  • Zespół Gimnazjalno-Szkolno-Przedszkolny w Polskiej Cerekwi

Sport[edytuj]

  • KS Orzeł Polska Cerekiew – piłka nożna, występujące obecnie w A-klasie.
  • "Luks" Atena Polska Cerekiew – piłka nożna, drużyna trampkarzy występująca w rozgrywkach drużyn 7-osobowych.
  • "Unia" Polska Cerekiew – piłka nożna, oldboje, drużyna występująca w rozgrywkach województwa opolskiego.

PKP[edytuj]

Przypisy

  1. a b Johann Knie 1830 ↓, s. 584.
  2. Felix Triest 1865 ↓, s. 934.
  3. Konstanty Damrot, "Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung : mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen : Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde", Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896, str. 101.
  4. Polska Cerkiew w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom I, str.535
  5. Max Broesike 1905 ↓, s. 840.
  6. Konstanty Damrot, "Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung : mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen : Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde", Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896, str. 101.
  7. Wyniki plebiscytu w powiecie kozielskim
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2.12.2012]. s. 34.

Bibliografia[edytuj]

  1. Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  2. Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.

Linki zewnętrzne[edytuj]