Polska Komisja Likwidacyjna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Polska Komisja Likwidacyjna

Polska Komisja Likwidacyjna Galicji i Śląska Cieszyńskiego – tymczasowy organ władzy polskiej dla zaboru austriackiego oraz Śląska Cieszyńskiego w latach 1918–1919.

Zadaniem Polskiej Komisji Likwidacyjnej była likwidacja stosunków państwowo-prawnych łączących Galicję z Austro-Węgrami oraz utrzymanie bezpieczeństwa i spokoju publicznego do czasu utworzenia niepodległego państwa polskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

28 października 1918 w Krakowie odbyło się spotkanie posłów z Galicji. W dniach 29–30 października ciało to działało poprzez prezydium zgromadzenia posłów polskich zastępujące komisję likwidacyjną[1]. Komisja przejęła władzę w Krakowie 31 października 1918.

Komisja odmówiła podporządkowania się władzom Królestwa Polskiego, które powołały Witolda Czartoryskiego na stanowisko Komisarza Generalnego Polskiego Rządu dla Galicji i polskiej części Śląska[2].

Polska Komisja Likwidacyjna, wraz z lwowskim Tymczasowym Komitetem Rządzącym, została zniesiona dekretem Naczelnika Państwa z 10 stycznia 1919[3], a oba te organy zastąpiła Komisja Rządząca dla Galicji, Śląska Cieszyńskiego, Spisza i Orawy. W marcu Komisję zastąpił Generalny Delegat Rządu[4].

W lutym 1919 Polska Komisja Likwidacyjna wydała serię 11 znaczków pocztowych (numery katalogowe 55–65), które pozostawały w obiegu pocztowym do 31 maja 1919[5].

Skład[edytuj | edytuj kod]

W momencie utworzenia[edytuj | edytuj kod]

W skład tymczasowego prezydium Komisji weszli:

W skład delegacji do Lwowa, która 1 listopada 1918 dotarła do Przemyśla, weszli Aleksander Skarbek, Zygmunt Lasocki i Władysław Grzędzielewski.

Skład ustalony 4 listopada[edytuj | edytuj kod]

Sprawy wojskowe[edytuj | edytuj kod]

1 listopada 1918 w Krakowie pułkownik Bolesław Roja z rozkazu Polskiej Komisji Likwidacyjnej objął Komendę Wojskową na obszarze Galicji od polnego zbrojmistrza Siegmunda von Benigni in Müldenberg[8]. Po objęciu przez Józefa Piłsudskiego stanowiska Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego, generał Roja podporządkował się mu[9][10].

Opinie[edytuj | edytuj kod]

Działacz samorządowy Jan Hupka w swoim pamiętniku podał następującą charakterystykę Polskiej Komisji Likwidacyjnej[11]:

Komisja Likwidacyjna krakowska, która iure caduco przywłaszczyła sobie władzę w Galicji, jest właściwie komisją dezorganizacyjną. Komisarzem ludowym wojny jest malarz Tetmajer. Komisarzem spraw wewnętrznych – Lasocki, który mianuje na wszystkie powiaty komisarzy ludowych. W niektórych powiatach zamianował komisarzami ludowymi chłopów. Prócz tego upoważnia do tworzenia po powiatach sowietów do kontrolowania komisarzy. Niby to, mają to być rady przyboczne i kontrolujące pod nazwą powiatowych komisji likwidacyjnych. [...] Odniosłem wrażenie, że spomiędzy członków PKL nikt właściwie niczego dobrze nie rozumie. Każdy rządzi na swą rękę. Witos wystawia przepustki ze swoim podpisem. Chcą drukować banknoty, stemple i znaczki pocztowe, nie rozumiejąc, że ich banknoty nie będą miały żadnej wartości. Jest to zabawa w rząd, farsa, która byłaby śmieszna, gdyby nie przyczyniała się do szerzenia anarchii.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Czas z 30 października 1918, numer 483.
  2. Monitor Polski numer 191 z 2 listopada 1918
  3. Artykuł 9 Statutu Komisji Rządzącej dla Galicji i Śląska Cieszyńskiego oraz Górnej Orawy i Spiżu (Dz.U. z 1919 r. nr 7, poz. 106).
  4. Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 marca 1919 w przedmiocie administracji państwowej Galicji (Dziennik Ustaw 1919 numer 24 pozycja 240)
  5. Andrzej Fischer: Katalog Polskich Znaków Pocztowych. Tom I, strona 61. 2013.
  6. Od 7 listopada 1918 premier Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej w Lublinie.
  7. Rok 1918 we wspomnieniach mężów stanu, polityków i wojskowych, Warszawa 1987, strona 32.
  8. Rozkaz Polskiej Komendy Wojskowej numer 1 z 1 listopada 1918.
  9. Pismem z 13 listopada 1918 Józef Piłsudski poinformował generała Roję o przejęciu pod swoje rozkazy wszystkich polskich oddziałów i formacji na ziemiach polskich.
  10. 17 listopada 1918 podpułkownik Tokarzewski w Przemyślu otrzymał od generała Roi z Krakowa rozkaz, w którym zawarty był między innymi punkt następujący: Hrabia Skarbek jest reprezentantem Komisji Likwidacyjnej. Gdyby się w dalszym ciągu mieszał do spraw wojskowych, co jedynie chaos i szkodę wywołuje, internować, albo pod eskortą do Krakowa odesłać. – Bolesław Roja: Legendy i fakty. s. 131.
  11. Jan Hupka: Z czasów wielkiej wojny. Pamiętnik nie kombatanta. Lwów: 1937.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]