Polska Liga Koszykówki, od sezonu 2023/24 pod marketingową nazwą Orlen Basket Liga (w skrócie OBL) – najwyższa w hierarchii klasa męskichligowych rozgrywekkoszykarskich w Polsce, będąca jednocześnie najwyższym szczeblem centralnym (I poziom ligowy). Zmagania w jej ramach toczą się cyklicznie (co sezon), systemem kołowym, od sezonu 1984/85 dodatkowo z fazą play-off na zakończenie każdego z sezonów i przeznaczone są dla najlepszych polskich drużynklubowych. Jej triumfator zostaje mistrzem Polski, zaś najsłabsze drużyny relegowane są do I ligi polskiej. Czołowe zespoły klasyfikacji końcowej każdego sezonu uzyskują prawo występów w europejskich pucharach w sezonie następnym (Eurocup, Liga Mistrzów FIBA, FIBA Europe Cup).
PLK jest ligą zawodową, od października 2001 r. członkiem Unii Europejskich Lig Koszykarskich (ULEB), a od września 2005 r. również akcjonariuszem spółki Euroleague Commercial Assets SA (ECA). Do udziału w jej rozgrywkach zostają dopuszczone wyłącznie kluby posiadające status profesjonalny (tj. działające w formie spółki handlowej), które – po spełnieniu wszelkich niezbędnych kryteriów – otrzymały roczną licencję na występy na tym szczeblu (możliwe jest również wydawanie tzw. licencji warunkowych).
Decyzję o przeprowadzaniu mistrzostw Polski koszykówce mężczyzn w formule ligowej podjęto w 1946 r., a pierwsza edycja ligi odbyła się w sezonie 1947/48[1]. Na przestrzeni lat zmianom ulegała zarówno nazwa rozgrywek, jak i system ich przeprowadzania (klasyczna formuła ligowa, formuła ligowa z późniejszym podziałem na grupę mistrzowską i grupę spadkową, formuła ligowa z fazą play-off), różna była też liczba drużyn przystępujących do rywalizacji (od 9 do 17). Do końca sezonu 1996/97 organizatorem zmagań ligowych wszystkich szczebli w Polsce był Polski Związek Koszykówki (PZKosz.). Na mocy licencji, przyznanej przez Urząd Kultury Fizycznej i Sportu, od sezonu 1997/98 zarządzaniem rozgrywkami najwyższego szczebla zajmuje się – utworzony w tym celu – podmiot o nazwie Polska Liga Koszykówki SA (organizacja założona w 1995 r. pod nazwą Polska Liga Koszykówki Sp. z o.o., jako spółka akcyjna od 2000 r.), natomiast PZKosz. administruje wszystkimi pozostałymi klasami rozgrywkowymi (tj. od I ligi w dół). Od sezonu 2000/01 PLK jest ligą profesjonalną, bowiem w 2000 r. dokonano zmiany statusu prawnego klubów i samej PLK SA (kluby stały się sportowymi spółkami akcyjnymi, zaś PLK Sp. z o.o. przeistoczyła się w PLK SA)[2].
Od sezonu 1947/48 do sezonu 1996/97 najważniejszą klasę rozgrywkową koszykówki mężczyzn określano mianem I ligi polskiej, bądź Ekstraklasy polskiej. Później – na przestrzeni lat – oficjalna nazwa najwyższego szczebla męskich rozgrywek koszykarskich ulegała kilkukrotnym zmianom, co było uwarunkowane nazwami sponsorów tytularnych ligi:
Nazwa wynikała z racji umowy sponsoringowej z Dominet Bankiem SA, którą podpisano 21 listopada 2005 (w trakcie sezonu 2005/06)[3]. Na jej mocy liga dostawała ponad 2 mln zł rocznie[4];
Zarząd PLK nie znalazł żadnego sponsora strategicznego i tytularnego dla ligi;
Polska Liga Koszykówki/Tauron Basket Liga (PLK/TBL) – w sezonie 2009/10;
Zarząd PLK nie znalazł żadnego sponsora strategicznego i tytularnego dla ligi przed rozpoczęciem sezonu. Dopiero w trakcie rozgrywek, 27 kwietnia 2010 PLK SA podpisała umowę sponsoringową z Tauron Polska Energia SA na okres do końca sezonu 2009/10[6];
Zarząd PLK nie znalazł żadnego sponsora strategicznego i tytularnego dla ligi. Jesienią 2016 r. PLK SA prowadziła zaawansowane negocjacje w tej sprawie z PZU SA, jednak do podpisania umowy nie doszło;
Polska Liga Koszykówki/Energa Basket Liga (PLK/EBL) – w sezonie 2017/18;
Zarząd PLK nie znalazł żadnego sponsora strategicznego i tytularnego dla ligi przed rozpoczęciem rozgrywek. W listopadzie 2017 r. partnerem głównym Polskiej Ligi Koszykówki na sezon 2017/18 został Totalizator Sportowy[9]. W październiku i listopadzie 2017 r. prowadzono negocjacje dotyczące partnerstwa tytularnego z Grupą Kapitałową Energa[10], a umowę w tej sprawie podpisano w grudniu 2017 r. (oficjalnie zaś ów fakt ogłoszono 9 stycznia 2018)[11]. Umowa obowiązywała do końca sezonu 2017/2018[12];
Maskotki Stelmetu i Tauron Basket Ligi (czerwiec 2014)
Do sezonu 1992/93 nieregularne transmisje z rozgrywek najwyższej polskiej ligi koszykarskiej przeprowadzała wyłącznie Telewizja Polska (TVP), najczęściej na antenach poszczególnych ośrodków regionalnych TVP 3. W sezonach 1993/94 i 1994/95mecze ówczesnej I ligi zaczęły być również w miarę regularnie prezentowane przez Polsat. Od edycji 1995/96 regularne bezpośrednie relacje pojawiły się w TVP, która oprócz pasm lokalnych rozpoczęła również dość znacząco popularyzować koszykówkę na antenie ogólnodostępnej TVP1 oraz w TV Polonia. W momencie utworzenia ligi profesjonalnej Telewizja Polska stała się pierwszym w historii oficjalnym partnerem medialnym najwyższej klasy rozgrywkowej. Dlatego w różnych kanałach do niej należących sezon po sezonie regularnie prezentowano spotkania PLK (od 5 listopada 2005 także w iTVP[13]). Współpracę tę zakończono po sezonie 2005/06, z uwagi na słabnącą popularność koszykówki w Polsce oraz niezadowalające wyniki oglądalności. Dlatego we wrześniu 2006 r. PLK podpisała umowę z Telewizją Polsat o prawo do pokazywania rozgrywek na wyłączność oraz emisję magazynu ligowego podsumowującego każdą kolejkę, począwszy od edycji 2006/07 (została ona zawarta na dwa sezony, z możliwością przedłużenia o kolejny)[5]. Mecze były prezentowane w Polsacie Sport, Polsacie Sport Extra oraz TV4[14]. Po upływie terminu obowiązywania umowy Polsat – z uwagi na zaangażowanie się w większą popularyzację siatkówki – nie był jednak zainteresowany przedłużeniem jej o kolejny rok, dlatego w lipcu 2008 Zarząd PLK podjął rozmowy z TVP w sprawie ponownego objęcia patronatu nad ligą przez tę stację[15]. Ostatecznie udało się osiągnąć porozumienie i obydwie strony podpisały trzyletnią umowę, która miała związek z rozpoczęciem ponownej akcji popularyzacji koszykówki w kontekście finałów męskich Mistrzostw Europy 2009. Od sezonu 2008/09 spotkania oraz magazyn ligowy („Za trzy”) prezentowane były w TVP Sport[4]. 29 sierpnia 2011 zadecydowano o przedłużeniu umowy z TVP Sport. Od sezonu 2013/14 rozgrywki są transmitowane na sportowych kanałach Grupy Polsat.
Klasyfikacja najlepszych strzelców w historii najwyższej klasy rozgrywkowej koszykówki mężczyzn w Polsce opracowana na podstawie danych, zebranych przez Wydział Gier i Dyscypliny Polskiego Związku Koszykówki od 1976 r. (dopiero od tego roku prowadzone są bowiem oficjalne statystyki indywidualne zawodników). Wszystkie dane według stanu na 1 stycznia 2017[17].
Na poniższej mapie zaznaczono miasta, które posiadały (bądź nadal posiadają) drużyny występujące w najwyższej klasie rozgrywkowej w Polsce (później PLK), na przestrzeni całej historii rozgrywek ligowych w kraju.
ŁKS Łódź – Włókniarz Łódź – YMCA Łódź (w 1949 r., w wyniku reorganizacji polskiego sportu, YMCA została rozwiązana, a cała jej drużyna weszła w skład Łódzkiego Klubu Sportowego stając się jedną z jego sekcji, który wkrótce zmienił nazwę na Włókniarz Łódź)
Zastal Zielona Góra - Orlen Zastal Zielona Góra - Enea Stelmet Zastal Zielona Góra – Enea Zastal BC Zielona Góra – Zastal Enea BC Zielona Góra – Stelmet Enea BC Zielona Góra – Stelmet BC Zielona Góra – Stelmet Zielona Góra – Zastal Zielona Góra
WKS Śląsk Wrocław – PCS Śląsk Wrocław – Śląsk Eska Wrocław – Zepter Śląsk Wrocław – Zepter Idea Śląsk Wrocław – Idea Śląsk Wrocław – Deichmann Śląsk Wrocław – Era Śląsk Wrocław – Asco Śląsk Wrocław – Basco Śląsk Wrocław
Rekord frekwencji na meczu PLK wynosi 10 152 osoby, a ustanowiono go 14 kwietnia 2012 w trójmiejskiejErgo Arenie podczas spotkania Trefl Sopot – Asseco Prokom Gdynia (73:77)[38][39]. Poprzedni rekord wynosił 10 015 widzów i padł 21 listopada 2010, również w Ergo Arenie podczas meczu Trefl Sopot – Asseco Prokom Gdynia (69:79)[40].
↑W czerwcu 2002 r. wybrany na Prezesa Zarządu (tę funkcję miał pełnić od listopada 2002 r.), jednak zrezygnował przed faktycznym objęciem stanowiska (w październiku 2002 r.).
↑Z powodu reformy systemu rozgrywkowego – od sezonu 1937 turnieje finałowe MP zamiast na boiskach otwartych miały odbywać się w obiektach zamkniętych (halach sportowych)
2024/2025
Medale PLK
Złoty medal
Srebrny medal
Brązowy medal
