Polska Organizacja Zbrojna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Polska Organizacja Zbrojna (następnie Polska Organizacja Zbrojna "Znak") – organizacja konspiracyjna działająca od października 1939. Początkowo założona w Łowiczu, następnie objęła działaniem większość województw centralnej Polski. W 1942 została scalona z Armią Krajową.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Organizacja POZ powstała w październiku 1939, założona przez oficerów i podoficerów 10 pułku piechoty w Łowiczu, pod dowództwem kpt. Bolesława Aleksandra Pałczyńskiego "Bolek". Od października 1939 do kwietnia 1940 organizacje POZ powstały w Łęczycy, Kutnie i Skierniewicach. Powstała również w Warszawie i powiecie warszawskim. W kwietniu 1940 doszło do połączenia POZ z Chłopską Organizacją Wolności "Racławice", uznając że "Racławice" zajmą się stroną polityczną, zaś POZ stroną wojskową działań.

W kwietniu 1940 powołano Komendę Główną Polskiej Organizacji Zbrojnej w składzie:

  • komendant - kpt. dypl. Kazimierz Różycki, "Grot" (poprzednio komendant oddziałów zbrojnych "Racławic");
  • szef Sztabu - por. Janusz Piechocki "Janusz", "Okularnik", "Szron", "Świst".
  • Wydział I Organizacyjnego - kierownik por. Mirosław Czajkowski
  • Wydział II Wywiadu - kierownik kpt. Paweł Kochmański "Grom", "Rola", następnie por. Stanisław Kaczor "Filip"; Zastępca kierownika Wydziału II - por. Janusz Kulesza "Szmit";
  • Płatnik - Artur Pieńkowski;
  • Kierownik legalizacji - Jan Żebrowski "Pucio";
  • szef prasy POZ - Józef Żebrowski "Józef";
  • członek Komendy Głównej i komendant okręgu Warszawa Miasto - kpt. Wacław Janaszek "Jaryna", "Radomski", "Bolek";
  • członek Komendy Głównej i komendant okręgu Warszawa Województwo - kpt. Bolesław Aleksander Pałczyński "Bolek";
  • członkowie Komendy Głównej: por. Barbasiewicz "Śmierczyński", kpt. Stanisław Sieczkowski, Paweł Kochmański i Zenon Federowicz, "Akerman"
  • komendant Okręgu Częstochowsko-Kieleckiego - por. Tadeusz Więckowski, następnie rtm. Franciszek Blechowski "Sarna";
  • komendant Okręgu Lublin - Franciszek Trojanowski "Trybunalski";
  • komendant Okręgu Mazowsze (Włocławek, Płock, Kutno, Gostynin) - kpt. Mieczysław Teodorczyk "Roman", „Namur"[1]. W początkach 1941 komendantem organizacji śląskiej został Ludosław Drozdowski.

Po zjednoczeniu z CHOW "Racławicami", organizacja POZ objęła: Warszawę, województwo warszawskie, krakowskie, lubelskie, kieleckie (Okręg Częstochowsko-Kielecki), północną cześć Mazowsza oraz sąsiadujące z tym terenem powiaty, zaliczane do Pomorza powiaty Rypin i Lipno.

W 1940 do POZ przyłączyły się Wojskowa Organizacja Wolności "Znak", opierająca swoją działalność na Związku Oficerów Rezerwy i Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej. Od tego czasu przyjęto nazwę Polska Organizacja Zbrojna „Znak". W sierpniu 1940 do POZ „Znak" przyłączyła się część organizacji Związku Czynu Zbrojnego (Okręgi: Warszawski, Lubelski i Kielecki). W II połowie 1940 do POZ "Znak" przyłączyła się oparta na członkach PPS, Polska Organizacja Bojowa, działająca na terenie województwa łódzkiego.

Struktura POZ "Znak" opierała się na okręgach, odpowiadających województwom i komendach powiatowych, które miały organizować bataliony, składające się z kompanii, a te z plutonów. Pluton miał się składać z trzech drużyn, a te z dwóch sekcji liczących po 5 osób. Rozwinięto również działalność wydawniczą. Wydawano pisma: "Wojsko i Niepodległość", „Żołnierz Polski" i "Dwa Dni".

W lutym 1941, na Komendanta Głównego POZ "Znak" w ramch przygotowania do akcji scaleniowej został wyznaczony przez Komendanta Głównego ZWZ ppłk Hieronim Suszczyński, który prawdopodobnie funkcję tę objął w kwietniu 1941. W sierpniu 1942 rozpoczęło się scalenie okręgów POZ "Znak" z Armią Krajową. Przekazano do AK 21.560 żołnierzy (oficerów, podoficerów i szeregowych) zorganizowanych w 614 plutonach[2]. M.in. w ramach obwodu Warszawa-Śródmieście z POZ "Znak" przekazano do AK 25 plutonów zorganizowanych w 11 kompaniach (1190 żołnierzy, w tym 145 kobiet), dowodzonych przez kpt. Stanisława Steczkowskiego "Zagończyk" Scalono wówczas batalion "Vistula" (jako I batalion), batalion im. W.Łukasińskiego (jako II batalion), oraz dwie kompanie, które utworzyły III Batalion "Chrobry". Proces scalenia został zakończony na początku 1943[3].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Od września 2007 imię Polskiej Organizacji Zbrojnej nosi Publiczne Gimnazjum w Bodzanowie. W miejscowości tej 18 września 1942 doszło do egzekucji 13 członków POZ, co upamiętniono w 1946 pomnikiem, i w 2007 tablicą przed szkołą[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Edward Marian Tomczak. Polska Organizacja Zbrojna w Łowiczu. „Mazowieckie Studia Humanistyczne”. 1, s. 140-141, 1998. [dostęp 31 stycznia 2012]. 
  2. Edward Marian Tomczak. Polska Organizacja Zbrojna w Łowiczu. „Mazowieckie Studia Humanistyczne”. 1, s. 140-141, 1998. [dostęp 31 stycznia 2012]. 
  3. Polskie Siły Zbrojne w Drugiej Wojnie Światowej. T. III Armia Krajowa. Londyn: Instytut Historyczny im. Gen Sikorskiego, 1950, s. 163.
  4. Polska Organizacja Zbrojna. Strona Publicznego Gimnazjum w Bodzanowie (pol.). [dostęp 31 stycznia 2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polskie Siły Zbrojne w Drugiej Wojnie Światowej. T. III Armia Krajowa. Londyn: Instytut Historyczny im. Gen Sikorskiego, 1950.
  • Edward Marian Tomczak. Polska Organizacja Zbrojna w Łowiczu. „Mazowieckie Studia Humanistyczne”. 1, 1998. [dostęp 31 stycznia 2012].