Polska fasola z orzełkiem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Polska fasola z orzełkiemfasola niepodległości, karłowa odmiana kultywar fasoli zwykłej (łac. Phaseolus vulgaris), uprawiana dawniej na terenie trzech zaborów[1]. 21 września 2010 r. wpisana na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi[2]. W 2017 roku została zarejestrowana w Arce Smaku Slow Food jako odmiana lokalna, zanikająca, wymagająca ochrony i ściśle związana z kulturą polską[3].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Na zdjęciu widoczne są ziarna polskiej fasoli z orzełkiem na otwartej dłoni. Widoczne jest dwanaście białych ziaren, na obróconych stroną brzuszną widoczna jest charakterystyczna plamka w kształcie orła w koronie.
Nasiona polskiej fasoli z orzełkiem z uprawy na Dolnym Śląsku (2019).

Nasiona są długości od 15 do 20mm, w przekroju od 8 do 10 mm. Masa tysiąca nasion to około 640 g. Nasiona o owalnym, podłużnym kształcie, lekko spłaszczone o barwie białej, błyszczące. Suche są śliskie i twarde. Najbardziej charakterystyczną cechą odmiany jest plama w okolicy znaczka od strony brzusznej w kolorze wiśniowo-czerwonym, w kształcie orła. W przekroju nasiona biało-kremowe. Smak typowy dla fasoli[2]. Nie krzyżuje się łatwo z innymi odmianami. Przy niesprzyjających warunkach uprawy może tracić swoje charakterystyczne znamię[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Badania prowadzone przez specjalistów ze Slow Food Dolny Śląsk wskazują, że w XIX wieku ta odmiana fasoli (w zakresie formy znamienia) była już wyodrębniona na terenie Europy Wschodniej, Środkowej i Południowej. Obecnie znana jest na Łotwie i w Polsce. Na Sycylii jest uprawiana podobna odmiana[5] i prawdopodobnie stąd przywędrowała ona na teren Polski, gdzie zyskała nową narrację patriotyczną. Ani na Łotwie, ani na Sycylii, odmiana ta nie ma skojarzeń z patriotyzmem i jest to konotacja wyjątkowa dla Polski[4].

Z powodu skojarzenia kształtu znamienia z wizerunkiem ptaka z rozpostartymi skrzydłami, a tym samym z polskim godłem orła z koroną, polska drobna szlachta i chłopi uprawiali ją w geście patriotycznym, co w zaborze rosyjskim spowodowało zakaz ze strony caratu. Konspiracyjna kontynuacja upraw pomiędzy zagonami ziemniaków była przyczyną kar chłosty. Fasola ta występowała w XIX wieku w różnych regionach dawnej Rzeczypospolitej, a także na obszarze Dolnego Śląska i Łużyc oraz na terenie Kresów Wschodnich i na Łotwie, gdzie jest do dziś uprawiana. Jako odmiana o tym wyglądzie nie jest znana w Meksyku, skąd m.in. pochodzi gatunek fasoli zwykłej (łac. Phaseolus vulgaris)[4].

Uprawy odnaleziono w XX wieku w kilku regionach Polski. Niektóre z nich zostały udokumentowane przez ekspedycję naukową Zakładu Zasobów Genowych Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach.

Obecnie Polska Fasola z Orzełkiem uprawiana jest w różnych regionach Polski, a nasiona pochodzą z różnych źródeł. Nasiona z paszportem są w posiadaniu Zakładu Zasobów Genowych Instytutu Ogrodnictwa oraz uprawnionych gospodarstw rolnych. Fasola o tym wyglądzie uprawiana jest obecnie na przykład na Lubelszczyźnie, Mazowszu, Wielkopolsce[6], Sądecczyźnie, Małopolsce[2], Kujawach i Dolnym Śląsku[4]. W handlowym obrocie znajduje się kilka odmian fasoli nazywanej "fasola orzełek", "fasola patriotyczna", "fasola niepodległości", z których większość nie jest Polską Fasolą z Orzełkiem[4]. Najczęściej są to odmiany meksykańskie lub niekontrolowane mieszańce.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portale Internetowe IMD, Ochrona i upowszechnianie zasobów genowych starych odmian roślin ogrodniczych, Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu [dostęp 2019-11-09] (pol.).
  2. a b c Polska fasola z orzełkiem - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi - Portal Gov.pl, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi [dostęp 2019-11-09] (pol.).
  3. Polish Eagle Bean - Arca del Gusto, Slow Food Foundation [dostęp 2019-11-09] (ang.).
  4. a b c d e Świętuj razem z nami Dzień Niepodległości fasolą z Arki Smaku Slow Food! – Slow Food Dolny Śląsk [dostęp 2019-11-09] (pol.).
  5. Il Fagiolo Cosaruciaru di Scicli [dostęp 2019-11-10] (wł.).
  6. Bartosz Klimczuk, Fasola z „orzełkiem” ma pomóc w budowie pomnika powstańców wielkopolskich w Brodnicy, „Głos Wielkopolski”, 4 grudnia 2018.