Polska literatura emigracyjna po 1939 roku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Polska literatura emigracyjna po 1939 roku – twórczość autorów, którzy z powodu II wojny światowej i zmian sytuacji geopolitycznej po wojnie znaleźli się poza granicami Polski (jak Kazimierz Wierzyński lub Józef Mackiewicz). Po zakończeniu wojny, ze względu na zmiany polityczno-terytorialne Polski, pozostali w nowych krajach osiedlenia i tam kontynuowali swoją pracę twórczą.

Początkowo byli to pisarze już uznani w RP sprzed 1939 r., potem dołączyły do nich grupy nowych pisarzy. Charakter tego uchodźstwa, które w pierwszych latach emigracji uważało nową sytuację za chwilową i oczekiwało rychłego powrotu do wyzwolonej z sowieckiej dominacji Polski, powodował świadome odrzucenie asymilacji w nowych krajach i takie wychowywanie swoich dzieci. Stąd wielu młodych ludzi, którzy opuścili kraj jako dzieci lub nawet urodzili się w czasie wojny, dorastając i wybierając pisarstwo jako swe powołanie – wybierali język polski jako narzędzie twórczości (Bogdan Czaykowski i Andrzej Busza). Z czasem dołączyli do nich emigranci polityczni i ekonomiczni z PRL, a wśród nich również pisarze, poeci, dramaturdzy, eseiści, publicyści i wydawcy (Czesław Miłosz). Nieliczni tylko wrócili do PRL (Melchior Wańkowicz), ale i oni pozostawili po sobie emigracyjny dorobek twórczy.

Instytucje literacko-kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Istniały również instytucje i wydawnictwa emigracyjne poświęcone literaturze i kulturze polskiej.

W 1945 założono w Londynie Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie, który był kontynuatorem przedwojennego związku pisarzy w Polsce. Jego pierwszym przewodniczącym został Stanisław Stroński. W Rzymie w 1946 Jerzy Giedroyc wraz ze współpracownikami założył Instytut Literacki, przeniesiony później do Francji. Instytut był wydawnictwem Kultury paryskiej i później Zeszytów Historycznych – wydawnictw, które odegrały nieocenionę rolę w kontynuacji niezależnej polskiej myśli literacko-artystycznej i politycznej. W Londynie Mieczysław Grydzewski wznowił wydawanie Wiadomości.

Wydawnictwo Okres działalności Lokalizacja
Gryf Publication Ltd. 1946 – 1976 Londyn
Katolicki Ośr. Wyd. "Veritas" 1947 – ? Londyn
Oficyna Poetów i Malarzy 1966-1980 Londyn
Instytut Literacki 1946 1946,Rzym; od 1947 – Paryż
Polska Fundacja Kulturalna 1963 Londyn
Polonia Book Fund Ltd. 1959 – 1991 Londyn
Kontra 1970 – Londyn
Księgarnia Polska w Paryżu 1944 Paryż
Libella 1946 – 1993 Paryż
Editions du Dialoque 1965/66 Paryż
Polski Fundusz Wydawniczy w Kanadzie 1978 Toronto
Roy Publishers 1943 Nowy Jork

[1][2]

Z biegiem lat pokolenie twórców przedwojennych zanikło prawie zupełnie, ale okres trwania PRL doprowadził do kolejnych fal zasilających emigrację polską. Ostatnią masową falą dysydencką była emigracja solidarnościowa w latach 1980–1989. Po odzyskaniu przez Polskę suwerenności w 1989, duża część tych osób nie wróciła na stałe do kraju, kontynuując swą działalność pisarską na obczyźnie. Ze względu na fakt, że i ci starsi i młodsi byli jednak częścią emigracji protestu i fragmentem nurtu dysydenckiego, nie można do tej kategorii zaliczać twórców, którzy osiedlili się poza Polską po roku 1989.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. "Inne wyzwania" Janusz Pasterski, wyd. Uniwer. Rzeszowskiego, 2011; ​ISBN 978-83-7338-611-2​, s. 46–47.
  2. Spis ten nie jest całkowity, wymienia jedynie ważniejsze wydawnictwa.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Literatura emigracyjna 1939-1989, pr. zbiorowa, Uniwersytet Śląski, Katowice, 1994
  • Słownik terminów literackich, pr. zbiorowa, wyd. Greg, Kraków, 2009

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]