Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polski Cmentarz Wojenny
na Monte Cassino
Ilustracja
Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino,
widok z klasztoru benedyktynów
Państwo  Włochy
Miejscowość Cassino
Typ cmentarza wojskowy
Data otwarcia 1 września 1945
Architekt Wacław Hryniewicz i Jerzy Skolimowski
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Polski Cmentarz Wojennyna Monte Cassino
Polski Cmentarz Wojenny
na Monte Cassino
Ziemia41°29′38″N 13°48′21″E/41,493889 13,805833
Strona internetowa
Rzeźba i napis przy wejściu na Polski Cmentarz Wojenny
Nagrobki na cmentarzu

Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassinonekropolia polskich żołnierzy poległych w bitwie o Monte Cassino w okresie od 11 do 19 maja 1944 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Decyzję o utworzeniu cmentarza wydał generał Władysław Anders 18 maja 1944, jeszcze podczas trwania bitwy o Monte Cassino. Cmentarz powstał na przełomie lat 1944–1945 pod kierownictwem inż. Tadeusza Muszyńskiego według projektu architektów Wacława Hryniewicza i Jerzego Skolimowskiego. Inicjatywa budowy wyszła ze strony środowiska polskich żołnierzy, uczestników bitwy o klasztor na Monte Cassino. Zbudowano go na płaskim siodle, zwanym w czasie bitwy „Doliną Śmierci”, pomiędzy Monte Cassino i wzgórzem „593”, a więc w miejscu najbardziej wymownym. To właśnie przez „Widmo”, „Głowę Węża” i „593” szły główne natarcia polskich batalionów. Na wzgórzach „593” i „575” wzniesiono pomniki ku czci poległych z 3 Dywizji Strzelców Karpackich i 5 Kresowej Dywizji Piechoty[1]. Budowę cmentarza nadzorował uczestnik bitwy, inż. Roman Wajda[2].

Uroczyste oddanie cmentarza nastąpiło 1 września 1945 r. z udziałem przedstawicieli rządu polskiego na uchodźstwie oraz dowództwa wojsk alianckich. Wśród wzgórz okalających Monte Cassino znaleźli spoczynek żołnierze II Korpusu generała Władysława Andersa, którzy oddali życie w krwawej bitwie o otwarcie wojskom sprzymierzonych drogi na Rzym.

Tak opisywał przed laty to miejsce Melchior Wańkowicz:

Schodami wchodzimy na wielkim łukiem zatoczone plateau, kryte trawertynem (co to z niego zbudowane jest Koloseum). Wejścia pilnują w trawertynie rzeźbione przez profesora Cambelottiego dwa ogromne orły na trzymetrowych pilastrach, o potężnych szponach, o skrzydłach husarskich, przypominające Szukalskiego. Pośrodku liczącego tysiąc czterysta metrów kwadratowych plateau szesnastometrowy krzyż Virtuti Militari z wiecznie płonącym zniczem. Plateau otacza amfiteatr dziewięciu tarasów ułożonych z wapiennych głazów. Na każdym tarasie w dwuszeregu groby – na każdym krzyż z szarokremowego trawertynu i płyta z głęboko wkutym napisem... Idzie się ku nim z dołu, od tego wielkiego krzyża Virtuti Militari monumentalnymi białymi schodami czterdziestosiedmiometrowej szerokości. Na najwyższym tarasie bryła głazu – ołtarz – i po murze oporowym kute godła oddziałów. A wyżej, na zboczu wznoszącym się ku 593 – krzyż z żywopłotu; ramię jego – pięćdziesiąt metrów; środek jego – orzeł, płaskorzeźba w kamieniu montecassińskim o wymiarach sześć na siedem metrów...[3]

Spoczywa na nim 1054[a][4] lub 1072[b][3] poległych żołnierzy Rzeczypospolitej wszystkich jej wyznań: katolików, grekokatolików, prawosławnych, protestantów, żydów i muzułmanów[5], w większości wyprowadzonych przez gen. Andersa z „nieludzkiej ziemi”[6], z sowieckich łagrów.

Każdego roku, 18 maja, w rocznicę bitwy organizowane są tu uroczystości upamiętniające to zwycięstwo oręża polskiego. W okresie istnienia PRL uroczystości organizowane były głównie przez Stowarzyszenie Kombatantów Polskich we współpracy z Rządem RP na Uchodźstwie. Regularnie brały w nich udział reprezentacje rządu włoskiego i miasta Cassino. W 1994 po raz pierwszy wziął w nich udział prezydent RP z Warszawy, Lech Wałęsa z udziałem Kompanii Honorowej Wojska Polskiego[7].

Żołnierze II Korpusu po decyzjach konferencji jałtańskiej podporządkowujących Polskę ZSRR w przeważającej większości nie chcieli wracać do kraju, który uznali za zniewolony. Po powstaniu po wojnie Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia większość z nich pozostała na emigracji w Wielkiej Brytanii i krajach Imperium Brytyjskiego (Kanada, RPA, Związek Australijski, Nowa Zelandia). Inni osiedli w USA, Brazylii, Argentynie. Żołnierze, którzy zawierzając obietnicom władz komunistycznych powrócili do Polski stali się obiektem obserwacji i prześladowań komunistycznych władz bezpieczeństwa (MBP, Informacja Wojskowa).

Generał Władysław Anders, który zmarł w 1970 r. w Londynie, w swej ostatniej woli prosił, by mógł zostać pochowany wśród swoich żołnierzy pod Monte Cassino. Jego grób stanowi dziś centralny punkt cmentarza.

Cmentarz żołnierzy 2 Korpusu po odzyskaniu niepodległości przez Polskę stał się jednym z najważniejszych miejsc pamięci narodowej. Rodacy nie zapominają o poległych pod Monte Cassino żołnierzach, co roku przybywają tu kolejne pielgrzymki, płoną znicze, a setki krzyży ozdobiono różańcami. Cmentarz polskich żołnierzy ozdabiają wykute w kamieniu sentencje „Przechodniu powiedz Polsce, żeśmy polegli wierni w jej służbie” oraz „Za naszą i waszą wolność my żołnierze polscy oddaliśmy Bogu ducha, ciało ziemi włoskiej, a serca Polsce”[8].

Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino znajduje się pod opieką Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Rada OPWiM prowadzi prace konserwacyjne i remontowe na terenie nekropoli. W latach 2004–2009 siłami Rady dokonano renowacji płaskorzeźb zdobiących cmentarz, odnowiono płyty nagrobne pochowanych tu także gen. Władysława Andersa, arcybiskupa Józefa Gawliny i gen. Bronisława Ducha. Przeprowadzono kompleksową renowację placu centralnego z uwzględnieniem remontu krzyża, wzmocnienia murów i schodów. Stworzono dodatkowy system odprowadzania wody i udrożniono już istniejący. Odnowiono kolejno wszystkie mogiły poległych żołnierzy, odrestaurowano krzyże i uporządkowano okalającą je zieleń.

Cmentarze żołnierzy innych narodowości poległych w bitwie znajdują się w okolicach miasta Cassino – cmentarz angielski (5 tys. żołnierzy) oraz niemiecki (ok. 20 tys. żołnierzy). Na cmentarzu brytyjskim pochowani są też żołnierze jednostek kanadyjskich, nowozelandzkich i Gurkhowie.

Pochowani na cmentarzu[edytuj | edytuj kod]

Uczestnicy bitwy pochowani w 1944
Osoby pochowane w późniejszym czasie

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Melchior Wańkowicz w Monte Cassino wspomina o tysiącu siedemdziesięciu grobach. Liczbę 1072 poległych podaje Witold Skrzypczak w Przeglądzie Polskim on-line. Wspomina również o innych osobach pochowanych na tym cmentarzu w późniejszych latach.
  2. Zgodnie z przeprowadzonym przez autora strony internetowej [1], w dniu 18 maja 2009 r. spisem z natury i zamieszczoną na stronie dokumentacją fotograficzną, na cmentarzu znajdują się 1043 groby – 1038 grobów żołnierskich wykonanych do otwarcia cmentarza w dniu 01.09.1945 oraz 5 grobów wykonanych już po otwarciu cmentarza w okresie od roku 1965 do roku 2011 w tym 2 groby symboliczne. W grobach tych spoczywa 1052 zidentyfikowanych z imienia i nazwiska oraz 23 niezidentyfikowanych żołnierzy 2 Korpusu. Razem 1075 żołnierzy – pochówki do 01.09.1945 r. Do liczby tej należy dodać 3 pochówki specjalne – biskupa polowego Józefa Feliksa Gawliny (pochówek 08.04.1965) w alei głównej oraz generała Władysława Andersa (pochówek 23.05.1970) i jego żony Ireny Anders (pochówek 21.05.2011) na plateau powyżej znicza którzy w ostatniej woli zażyczyli sobie spocząć na tym cmentarzu, a także 2 groby symboliczne – grób generała Bolesława Ducha, którego urna z prochami spoczywa pod pomnikiem 3 Dywizji Strzelców Karpackich na wzgórzu 593 i symboliczny grób kapitana Adolfa Dziekiewicza – taras 9 sektor B, pochowanego na cmentarzu w Detroit. Spopielone szczątki generała Klemensa Rudnickiego zostały rozsypane na wzgórzu 575 koło Pomnika Krzyża 5 Dywizji Kresowej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stanisław Kamiński: Generał dywizji Bronisław Bolesław Duch (1896-1980), Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego 2010, ​ISBN 978-83-235-0558-7​, s. 255.
  2. Edward Zając, Sanockie biografie, Sanok 2009, s. 43.
  3. a b Wańkowicz, s. 556.
  4. Caddick-Adams, s. 229.
  5. Władysław Anders: Bez ostatniego rozdziału, Gryf Publishers, Ltd., Londyn 1959, s. 354.
  6. Józef Czapski: Na nieludzkiej ziemi, Warszawa 1990, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, ​ISBN 83-07-02092-1​.
  7. Polish News.com<.
  8. Matthew Parker: Monte Cassino: Opowieść o najbardziej zaciętej bitwie II wojny światowej, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2005, ​ISBN 83-7301-615-5​, s. 389.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Melchior Wańkowicz: Bitwa o Monte Cassino, Prószyński i S-ka, Warszawa 2009, ​ISBN 978-83-7648-106-7​.
  • Peter Caddick-Adams: Monte Cassino. Piekło dziesięciu armii, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2014, ​ISBN 978-83-240-3004-0​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]