Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polski Cmentarz Wojenny
na Monte Cassino
Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino,widok z klasztoru benedyktynów
Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino,
widok z klasztoru benedyktynów
Państwo  Włochy
Miejscowość Cassino
Typ cmentarza wojskowy
Data otwarcia 1 września 1945
Architekt Wacław Hryniewicz i Jerzy Skolimowski
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Polski Cmentarz Wojennyna Monte Cassino
Polski Cmentarz Wojenny
na Monte Cassino
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Polski Cmentarz Wojennyna Monte Cassino
Polski Cmentarz Wojenny
na Monte Cassino
Ziemia 41°29′38″N 13°48′21″E/41,493889 13,805833
Strona internetowa
Rzeźba i napis przy wejściu na Polski Cmentarz Wojenny
Nagrobki na cmentarzu

Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassinonekropolia polskich żołnierzy poległych w bitwie o Monte Cassino w okresie od 11 do 19 maja 1944 roku.

Historia[edytuj]

Decyzję o utworzeniu cmentarza wydał generał Władysław Anders 18 maja 1944, jeszcze podczas trwania bitwy o Monte Cassino. Cmentarz powstał na przełomie lat 1944-1945 pod kierownictwem inż. Tadeusza Muszyńskiego według projektu architektów Wacława Hryniewicza i Jerzego Skolimowskiego. Inicjatywa budowy wyszła ze strony środowiska polskich żołnierzy, uczestników bitwy o klasztor na Monte Cassino. Zbudowano go na płaskim siodle, zwanym w czasie bitwy "Doliną Śmierci", pomiędzy Monte Cassino i wzgórzem "593" a więc w miejscu najbardziej wymownym. To właśnie przez "Widmo", "Głowę Węża" i "593" szły główne natarcia polskich batalionów. Na wzgórzach „593” i „575” wzniesiono pomniki ku czci poległych z 3 Dywizji Strzelców Karpackich i 5 Kresowej Dywizji Piechoty[1]. Budowę cmentarza nadzorował uczestnik bitwy, inż. Roman Wajda[2].

Uroczyste oddanie cmentarza nastąpiło 1 września 1945 r. z udziałem przedstawicieli rządu polskiego na uchodźstwie oraz dowództwa wojsk alianckich. Wśród wzgórz okalających Monte Cassino znaleźli spoczynek żołnierze II Korpusu generała Władysława Andersa, którzy oddali życie w krwawej bitwie o otwarcie wojskom sprzymierzonych drogi na Rzym.

Tak opisywał przed laty to miejsce Melchior Wańkowicz:

Schodami wchodzimy na wielkim łukiem zatoczone plateau, kryte trawertynem (co to z niego zbudowane jest Koloseum). Wejścia pilnują w trawertynie rzeźbione przez profesora Cambelottiego dwa ogromne orły na trzymetrowych pilastrach, o potężnych szponach, o skrzydłach husarskich, przypominające Szukalskiego. Pośrodku liczącego tysiąc czterysta metrów kwadratowych plateau szesnastometrowy krzyż Virtuti Militari z wiecznie płonącym zniczem. Plateau otacza amfiteatr dziewięciu tarasów ułożonych z wapiennych głazów. Na każdym tarasie w dwuszeregu groby – na każdym krzyż z szarokremowego trawertynu i płyta z głęboko wkutym napisem... Idzie się ku nim z dołu, od tego wielkiego krzyża Virtuti Militari monumentalnymi białymi schodami czterdziestosiedmiometrowej szerokości. Na najwyższym tarasie bryła głazu – ołtarz – i po murze oporowym kute godła oddziałów. A wyżej, na zboczu wznoszącym się ku 593 – krzyż z żywopłotu; ramię jego – pięćdziesiąt metrów; środek jego – orzeł, płaskorzeźba w kamieniu montecassińskim o wymiarach sześć na siedem metrów...[3].

Spoczywa na nim 1054[4] lub 1072[3][a][b] poległych żołnierzy Rzeczypospolitej wszystkich jej wyznań: katolików, grekokatolików, prawosławnych, protestantów, żydów i muzułmanów[5] w większości wyprowadzonych przez gen. Andersa z "nieludzkiej ziemi"[6], z sowieckich obozów koncentracyjnych Gułagu.

Każdego roku, 18 maja, w rocznicę bitwy organizowane są tu uroczystości upamiętniające to zwycięstwo oręża polskiego. W okresie istnienia PRL uroczystości organizowane były głównie przez Stowarzyszenie Kombatantów Polskich we współpracy z Rządem RP na Uchodźstwie. Regularnie brały w nich udział reprezentacje rządu włoskiego i miasta Cassino. W 1994 po raz pierwszy wziął w nich udział prezydent RP z Warszawy, Lech Wałęsa z udziałem Kompanii Honorowej Wojska Polskiego [7].

Żołnierze II Korpusu po decyzjach konferencji jałtańskiej podporządkowujących Polskę ZSRR w przeważającej większości nie chcieli wracać do kraju, który uznali za zniewolony. Po powstaniu po wojnie Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia większość z nich pozostała na emigracji w Wielkiej Brytanii i krajach Imperium Brytyjskiego (Kanada, RPA, Związek Australijski, Nowa Zelandia). Inni osiedli w USA, Brazylii, Argentynie. Żołnierze, którzy zawierzając obietnicom władz komunistycznych powrócili do Polski stali się obiektem obserwacji i prześladowań komunistycznych władz bezpieczeństwa (MBP, Informacja Wojskowa).

Generał Władysław Anders, który zmarł w 1970 r. w Londynie, w swej ostatniej woli prosił, by mógł zostać pochowany wśród swoich żołnierzy pod Monte Cassino. Jego grób stanowi dziś centralny punkt cmentarza.

Cmentarz żołnierzy 2 Korpusu po odzyskaniu niepodległości przez Polskę stał się jednym z najważniejszych miejsc pamięci narodowej. Rodacy nie zapominają o poległych pod Monte Cassino żołnierzach, co roku przybywają tu kolejne pielgrzymki, płoną znicze, a setki krzyży ozdobiono różańcami. Cmentarz polskich żołnierzy ozdabiają wykute w kamieniu sentencje "Przechodniu powiedz Polsce, żeśmy polegli wierni w jej służbie" oraz "Za naszą i waszą wolność my żołnierze polscy oddaliśmy Bogu ducha, ciało ziemi włoskiej, a serca Polsce"[8].

Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino znajduje się pod opieką Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Rada OPWiM prowadzi prace konserwacyjne i remontowe na terenie nekropoli. W latach 2004–2009 siłami Rady dokonano renowacji płaskorzeźb zdobiących cmentarz, odnowiono płyty nagrobne pochowanych tu także gen. Władysława Andersa, arcybiskupa Józefa Gawliny i gen. Bronisława Ducha. Przeprowadzono kompleksową renowację placu centralnego z uwzględnieniem remontu krzyża, wzmocnienia murów i schodów. Stworzono dodatkowy system odprowadzania wody i udrożniono już istniejący. Odnowiono kolejno wszystkie mogiły poległych żołnierzy, odrestaurowano krzyże i uporządkowano okalającą je zieleń.

Cmentarze żołnierzy innych narodowości poległych w bitwie znajdują się w okolicach miasta Cassino – cmentarz angielski (5 tys. żołnierzy) oraz niemiecki (ok. 20 tys. żołnierzy). Na cmentarzu brytyjskim pochowani są też żołnierze jednostek kanadyjskich, nowozelandzkich i Gurkhowie.

Pochowani na cmentarzu[edytuj]

Uczestnicy bitwy pochowani w 1944
Osoby pochowane w późniejszym czasie

Uwagi

  1. Zgodnie z przeprowadzonym przez autora strony internetowej [1], w dniu 18 maja 2009 r. spisem z natury i zamieszczoną na stronie dokumentacją fotograficzną, na cmentarzu znajdują się 1043 groby - 1038 grobów żołnierskich wykonanych do otwarcia cmentarza w dniu 01.09.1945 oraz 5 grobów wykonanych już po otwarciu cmentarza w okresie od roku 1965 do roku 2011 w tym 2 groby symboliczne. W grobach tych spoczywa 1052 zidentyfikowanych z imienia i nazwiska oraz 23 niezidentyfikowanych żołnierzy 2 Korpusu. Razem 1075 żołnierzy - pochówki do 01.09.1945r. Do liczby tej należy dodać 3 pochówki specjalne - biskupa polowego Józefa Feliksa Gawliny (pochówek 08.04.1965) w alei głównej oraz generała Władysława Andersa (pochówek 23.05.1970) i jego żony Ireny Anders (pochówek 21.05.2011) na plateau powyżej znicza którzy w ostatniej woli zażyczyli sobie spocząć na tym cmentarzu a także 2 groby symboliczne - grób generała Bolesława Ducha którego urna z prochami spoczywa pod pomnikiem 3 Dywizji Strzelców Karpackich na wzgórzu 593 i symboliczny grób kapitana Adolfa Dziekiewicza - taras 9 sektor B, pochowanego na cmentarzu w Detroit. Spopielone szczątki generała Klemensa Rudnickiego zostały rozsypane na wzgórzu 575 koło Pomnika Krzyża 5 Dywizji Kresowej.
  2. Melchior Wańkowicz w Monte Cassino wspomina o tysiącu siedemdziesięciu grobach. Liczbę 1072 poległych podaje Witold Skrzypczak w Przeglądzie Polskim on-line. Wspomina również o innych osobach pochowanych na tym cmentarzu w późniejszych latach.

Przypisy

  1. Stanisław Kamiński: Generał dywizji Bronisław Bolesław Duch (1896-1980), Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego 2010, ISBN 978-83-235-0558-7, s.255
  2. Edward Zając, Sanockie biografie, Sanok 2009, s. 43.
  3. a b Wańkowicz, s.556
  4. Caddick-Adams, s.229.
  5. Władysław Anders: Bez ostatniego rozdziału, Gryf Publishers, Ltd., Londyn 1959, s.354
  6. Józef Czapski: Na nieludzkiej ziemi, Warszawa 1990, Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik", ISBN 83-07-02092-1
  7. Polish News.com<
  8. Matthew Parker: Monte Cassino: Opowieść o najbardziej zaciętej bitwie II wojny światowej, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2005, ISBN 83-7301-615-5, s.389

Bibliografia[edytuj]

  • Melchior Wańkowicz: Bitwa o Monte Cassino, Prószyński i S-ka, Warszawa 2009, ISBN 978-83-7648-106-7
  • Peter Caddick-Adams: Monte Cassino. Piekło dziesięciu armii, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2014, ISBN 978-83-240-3004-0

Linki zewnętrzne[edytuj]