Polskie Gimnazjum imienia Juliusza Słowackiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Polskie Gimnazjum w Karwinie
Polskie Gimnazjum Realne w Orłowej - Obrokach
Polskie Gimnazjum w Orłowej - Łazach

Polskie Gimnazjum imienia Juliusza Słowackiego, z siedzibami w Orłowej i Karwinie (Czechy), to założona w roku 1909 na terenie Śląska Cieszyńskiego pierwsza (i do roku 1938 jedyna) ogólnokształcąca szkoła średnia z polskim językiem nauczania.

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

  • Polskie Gimnazjum Realne imienia Juliusza Słowackiego w Orłowej 1909
  • Jedenastoletnia Szkoła Średnia z polskim językiem nauczania w Orłowej 1954
  • Ogólnokształcąca Szkoła Średnia z polskim językiem nauczania w Orłowej 1961
  • Gimnazjum z Polskim Językiem Nauczania, klasy elokowane w Orłowej–Łazach 1964
  • Gimnazjum z Polskim Językiem Nauczania, klasy elokowane w Karwinie 1993

Powody założenia Gimnazjum w Orłowej[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie XIX i XX wieku Śląsk Cieszyński, dzięki nadzwyczaj szybkiej rozbudowie ostrawsko-karwińskiego zagłębia węglowego, z kraju wybitnie rolniczego stał się obszarem przemysłowym. Z powodu szybkiego rozwoju przemysłu wzrosła liczba ludności na tym stosunkowo niewielkim terytorium. W celach zarobkowych na tereny Śląska Cieszyńskiego przybywali Polacy, Czesi oraz Niemcy. Przeważał tu jednak dialekt polski. W wyniku tych procesów stało się Zagłębie typowym pograniczem językowym a Polacy stanowili 60,6% ogółu ludności. Wśród inteligencji polskiej pojawiły się coraz silniejsze żądania założenia polskiej szkoły średniej, bardzo potrzebnej w celu kształcenia polskich inżynierów górniczych i hutniczych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

1909-1920[edytuj | edytuj kod]

  • 25 października 1908 Walne Zebranie Macierzy Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego (instytucji oświatowo-kulturalnej) uchwaliło rozpoczęcie starań o założenie polskiej szkoły średniej.
  • 8 grudnia podjęto ostateczną decyzję o jej powstaniu. Na siedzibę zakładu wybrano Orłową, miasto z dobrymi połączeniami komunikacyjnymi i potencjalnym narybkiem uczniowskim.
  • 7 września 1909 Ministerstwo Wyznań i Oświaty w Wiedniu wydało rozporządzenie, zezwalające na otwarcie prywatnego polskiego gimnazjum w Orłowej.
  • Uroczyste otwarcie zakładu nastąpiło dnia 23 września 1909. Powstało Polskie Gimnazjum Realne imienia Juliusza Słowackiego. Szkoła wybrała na swego patrona wieszcza, którego setna rocznica urodzin przypadła właśnie w tym roku.
  • Do pierwszej klasy zgłosiło się 92 uczniów. Już w roku szkolnym 1913/14 studiowało w szkole 329 uczniów.
  • Rozpoczęcie I wojny światowej w 1914 roku miało niekorzystny wpływ na losy zakładu. W chwili wybuchu wojny, w lipcu 1914, do wojska austro-węgierskiego powołani zostali niektórzy profesorowie wraz z dyrektorem, później również niektórzy studenci. Wielu uczniów wstąpiło do legionów polskich. Pojawiły się również pierwsze ofiary wojny. Szkoła została w listopadzie 1914 roku zamknięta. Jednak przerwa w nauce nie trwała zbyt długo, już w początkach roku 1915 ponownie ją otwarto. W lipcu 1917 w Gimnazjum odbyły się pierwsze egzaminy dojrzałości, dla 9 uczniów klasy VIII.

1920-1939[edytuj | edytuj kod]

  • Po skończeniu I wojny światowej na terenach byłych Austro–Węgier powstały niepodległe państwa narodowe – 28 października 1918 Czechosłowacja a 11 listopada Polska. Orłowa znalazła się na terenie Czechosłowacji. Stosunki narodowościowe były jednak zaostrzone, ponieważ oba nowe państwa toczyły spór o Śląsk Cieszyński. Liczne konflikty przyczyniły się do tego, że szkoła została ponownie zamknięta, od 15 maja 1920 do końca wakacji. W tym czasie w budynku kwaterowały oddziały wojska czeskiego.
  • Po rozstrzygnięciu konfliktu, gdy 28 lipca 1920 dokonano podziału Śląska Cieszyńskiego między Polskę i Czechosłowację, Orłowa znów przypadła Czechosłowacji. 17 września 1920 roku Polskie Gimnazjum Realne zostało otwarte jako prywatna ośmioletnia szkoła średnia z polskim językiem wykładowym.
  • Po 18 latach spokojnej i owocnej pracy pedagogicznej 1 października 1938 Czechosłowacja zmuszona została odstąpić tereny Śląska Cieszyńskiego Polsce. Po zamknięciu szkół czeskich młodzież czeskiego pochodzenia zgłosiła się do polskiego gimnazjum i w Orłowej założona została druga polska szkoła średnia.
  • W gimnazjum plany nauczania w klasach niższych oparto na programie polskim, natomiast w klasach wyższych pozostawiono dawne, czechosłowackie.
  • 1 września 1939 roku, wraz z wybuchem drugiej wojny światowej, po wcieleniu Śląska Cieszyńskiego do Rzeszy Niemieckiej i pojawieniu się oddziałów hitlerowskich, wszystkie polskie szkoły zostały zamknięte.

1939-1945[edytuj | edytuj kod]

Dyrektor Polskiego Gimnazjum Realnego im. Juliusza Słowackiego w Orłowej Piotr Feliks (siedzi pośrodku) w otoczeniu nauczycieli
  • Niektórzy profesorowie pozostali na miejscu, niektórzy opuścili Orłową, bojąc się represji niemieckich. W dniach 10-12 kwietnia 1940, a także w maju tego samego roku została przeprowadzona obława policyjna i profesorów aresztowano oraz wywieziono do obozów koncentracyjnych. Straciło tam życie kilkudziesięciu pedagogów wywiezionych z terenu Śląska Cieszyńskiego. W grudniu 1940 gestapo aresztowało dyrektora Piotra Feliksa, który ukrywał się w Krakowie. Został rozstrzelany 3 lipca 1941 w obozie Auschwitz. Inni członkowie grona profesorskiego, absolwenci i uczniowie zostali zamordowani np. w Mauthausen-Gusen (21 osób, najstarszy w wieku 41 lat, najmłodszy 23); w Auschwitz (25 osób, najstarszy 45 lat, najmłodszy 21); w Dachau (5 osób, najstarszy 38 lat, najmłodszy 28). Większość z tych, którzy zginęli w obozach koncentracyjnych, była torturowana i rozstrzelana. Niektórzy zmarli w gettach, podczas działań wojennych, w obozach pracy przymusowej i w mniejszych obozach koncentracyjnych.
  • Młodzież, która uczęszczała do szkół polskich, musiała przenieść się do placówek niemieckich. Obowiązek ten dotyczył uczniów do lat 14, starsi zmuszeni byli pracować w niemieckich zakładach pracy.
  • Podczas okupacji niemieckiej w budynku gimnazjum umieszczono szkołę górniczą, później niemieckie seminarium nauczycielskie, w ostatnich miesiącach wojny znajdował się tam szpital wojskowy a pod sam koniec koszary. Kiedy szkoła niemiecka przestała istnieć, wszystkie ławki, stoły, przyrządy gimnastyczne oraz przeważająca część zbiorów naukowych zostały wywiezione w niewiadome miejsce. Większość książek z biblioteki spalono. Budynek uległ poważnemu uszkodzeniu.
  • W dniach 1 i 2 maja 1945 Armia Radziecka wyzwoliła Orłową i skończył się okres niewoli faszystowskiej.

1945-1964[edytuj | edytuj kod]

  • Wkrótce po wyzwoleniu spod okupacji hitlerowskiej w Orłowej powstał Komitet Szkolny, który rozpoczął starania o ponowne otwarcie polskich szkół. W sierpniu 1945 zaczęto odnawianie budynku gimnazjum i bursy studenckiej. W pracach tych uczestniczyli rodzice uczniów i starsza młodzież.
  • Na podstawie wpisów próbnych, do których zgłosiło się 350 uczniów, 18 września 1945 Ministerstwo Szkolnictwa i Oświaty Czechosłowacji wydało pozwolenie na otwarcie Polskiego Gimnazjum Realnego w Orłowej. By móc uczęszczać i pracować w gimnazjum, studenci i profesorowie musieli posiadać obywatelstwo czechosłowackie i być „pod względem narodowym i politycznym nienagannym”.
  • Uroczyste rozpoczęcie roku szkolnego odbyło się 1 października 1945. Po nabożeństwach katolickim i ewangelickim, podczas spotkania w auli szkoły wspomniano ofiary wojny spośród grona pedagogicznego i uczniów (zginęło 6 profesorów i ponad 140 absolwentów i uczniów).
  • W lutym 1948 doszło w Czechosłowacji do przejęcia władzy przez partię komunistyczną. Wydarzenia te dotyczyły również gimnazjum – 24 lutego szkoła brała udział w godzinnym strajku komunistycznych związków zawodowych, 27 lutego na pierwszej lekcji odbyły się rozmowy z uczniami na temat nowej władzy.
  • W tym samym roku weszła w życie nowa ustawa szkolna, na mocy której gimnazja przekształcone zostały w szkoły czteroletnie, w ten sposób przestaje istnieć gimnazjum ośmioklasowe. Ustawa ta obowiązywała jednak tylko przez 5 lat, bowiem w roku 1953 nastąpiła kolejna reorganizacja szkolnictwa czechosłowackiego – wprowadzono tzw. jedenastoletnie szkoły średnie, których ostatnie trzy klasy miały przygotowywać młodzież do studiów na uczelniach wyższych. Na podstawie tej ustawy poprzez połączenie polskiej szkoły ludowej w Orłowej I i Polskiego Gimnazjum pojawiła się Polska Jedenastoletnia Szkoła Średnia w Orłowej. W roku 1961 powstała tzw. Ogólnokształcąca Szkoła Średnia, która od 1 września 1969 zmieniła się w czteroletnie gimnazjum.
  • Tuż przed rocznicą 50-lecia szkoły przeprowadzono generalny remont budynku z zewnątrz, a jesienią 1960 roku rozpoczęto budowanie nowej sali gimnastycznej. Przy tej okazji zrekonstruowano także centralne ogrzewanie i sieć kanalizacyjną. Można przypuszczać, że remont ten był jednym z powodów późniejszej utraty budynku na Obrokach. Na początku lat 60. w myśl rozporządzenia ministerstwa szkoły średnie powinny łączyć się w większe całości, gimnazjum miało więc przejść pod szkołę czeską. Temu zamiarowi sprzeciwił się inspektor powiatowy. Ponieważ jednak stale obniżała się ilość uczniów w orłowskich szkołach polskich, miejskie i powiatowe władze szkolne w roku 1962 podjęły decyzję o połączeniu gimnazjum i szkoły podstawowej w Łazach razem z przeniesieniem siedziby gimnazjum z Obroków do nowego obiektu szkoły podstawowej. W budynku na Obrokach umieszczono (tymczasowo) szkołę specjalną i muzyczną. Podobno istniało poważne zagrożenie z powodu postępujących szkód górniczych. Stary budynek zburzony został w roku 1988.
  • W latach 60. doszło do poważnych zmian tras komunikacyjnych i tym samym do zaniku atrakcyjności Orłowej jako miasta, leżącego w centrum wielu połączeń pociągowych i tramwajowych. Do łaziańskiego gimnazjum zgłaszało się mniej uczniów. W roku 1964 dochodzi więc do połączenia trzech klas Polskiej Ogólnokształcącej Szkoły Średniej w Łazach i jej odpowiedniczki w Czeskim Cieszynie.

1964-1992[edytuj | edytuj kod]

  • W pawilonach łaziańskich gimnazjum przetrwało do końca roku (kalendarzowego) 1992.
  • Od 1 września 1969 funkcjonowało znowu w formie czteroletniej szkoły ogólnokształcącej, której celem było przygotowanie przyszłych studentów uczelni wyższych w Czechach i Polsce. Jednak szkody górnicze znów dały znać o sobie i podjęto decyzję o przenosinach siedziby szkoły do miasta powiatowego Karwiny.

1993-2009[edytuj | edytuj kod]

  • Koniec roku 1992 oznaczał przeprowadzkę gimnazjum do pomieszczeń byłej szkoły podstawowej w Karwinie–Granicach. W tym samym budynku mieści się również prywatna Akademia Handlowo-Bankowa.
  • W roku 1997 nasza szkoła przyłączyła się do Stowarzyszenia Liceów Ogólnokształcących imienia Juliusza Słowackiego z siedzibą w Chorzowie.
  • 6 czerwca 2009 roku w Domu Kultury w Orłowej-Lutyni obchodzono rocznicę stulecia powstania szkoły. Wystąpiła młodzież szkolna razem ze znanymi absolwentami placówki. Obecni byli Maciej Płażyński, Jan Pastwa, Jerzy Kronhold, Zbigniew Zaborowski, Józef Szymeczek, Zygmunt Stopa i inni
  • Klasa IVD zakończyła naukę w gimnazjum poprzez zdanie egzaminu maturalnego, który przebiegał od 18 do 20 maja 2009. Ostatnie świadectwa w karwińskiej placówce gimnazjum rozdano klasom IID i IIID dnia 30 czerwca 2009 roku.
  • Od 1 września 2009 nauka kontynuowana jest w budynku gimnazjum z polskim językiem nauczania w Czeskim Cieszynie.
  • Dnia 7 października 2009 Kongres Polaków ustalił listę 10 nominowanych w konkursie „Tacy jesteśmy 2009”. W ich gronie był absolwent gimnazjum, młody aktor Zbigniew Kalina i wykonanie hymnu szkół im. Juliusza Słowackiego „Testament mój” przez grupę rockową Glayzy i chór szkolny Alaudae na zakończeniu uroczystości jubileuszowej 6.6.2009 w Orłowej.
  • Nagroda „Złoty jestem” przyznana została 28.11.2009.

Przedmioty[edytuj | edytuj kod]

  • Język polski, czeski, niemiecki, francuski, rosyjski, angielski, łacina, filozofia, historia powszechna, geografia, matematyka, chemia, fizyka, historia naturalna (biologia), mineralogia, śpiew, muzyka, rysunki, religia katolicka i ewangelicka, gimnastyka – to przedmioty obowiązkowe w gimnazjum na przestrzeni lat trzydziestych, do roku szkolnego 1948/49 włącznie. Przedmiotami nadobowiązkowymi były: stenografia, zajęcia praktyczne, roboty ręczne, gotowanie.
  • W roku szkolnym 1922/23 nauczano również kaligrafii, psychologii i geometrii wykreślnej.
  • W jubileuszowym roku szkolnym 2008/2009 obowiązuje następujący spis przedmiotów: język polski, czeski, angielski, niemiecki, rosyjski, francuski, podstawy nauk społecznych, historia, geografia, matematyka, fizyka, chemia, biologia, informatyka, wychowanie muzyczne, plastyczne i fizyczne – to przedmioty obowiązkowe.
  • Przedmioty wybieralne(w klasach III i IV): seminarium z biologii, chemii, matematyki, geografii, historii, nauk społecznych, języka polskiego, angielskiego, rosyjskiego.
  • Przedmioty nadobowiązkowe: gry sportowe i wychowanie muzyczne.

Dyrektorzy gimnazjum[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Jarosz (1909 – 1912)
  2. Kazimierz Piątkowski (1912 – 1920)
  3. Piotr Feliks (1920 - 1939)
  4. Alojzy Drozd (1945 – 1964)
  5. Antoni Zahraj (1964 – 1970)
  6. Jan Kowala (1970 – 1984)
  7. Bogdan Kisza (1984 – 1996)
  8. Alojzy Kufa (1996 – 2001)
  9. Krystyna Herman (2001-2011)
  10. Andrzej Bizoń (od 2011)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Almanach „Czterdzieści lat Polskiego Gimnazjum Realnego w Orłowej” 1949
  • Księga pamiątkowa wydana z okazji jubileuszów r. 1969 Czeski Cieszyn – Orłowa 1969
  • Sprawozdania roczne prywatnego polskiego gimnazjum im. Juliusza Słowackiego
  • Numer 5/2009 magazynu regionalnego ZWROT
  • Almanach „A jednak zostanie...” W stulecie założenia Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Orłowej na Śląsku Cieszyńskim (1909-2009) – pod redakcją Romana Barona. Dla Komitetu ds.Obchodów Stulecia Otwarcia Polskiego Gimnazjum Realnego im.J.Słowackiego w Orłowej na Obrokach wydał Kongres Polaków w Rcz, Orłowa-Czeski Cieszyn 2009

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]