Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” (1913–1931)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy partii działającej w latach 1914–1931. Zobacz też: PSL „Piast” w III Rzeczypospolitej.
Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”
Skrót PSL „Piast”
Lider Jakub Bojko (1914–1918), Jan Sadlak (1918), Wincenty Witos (1918–1931)
Data założenia 1 lutego 1914
Data rozwiązania 15 marca 1931
Ideologia polityczna chrześcijańska demokracja, konserwatyzm, agraryzm
Poparcie listy Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast” w wyborach do Sejmu w 1922
Aktywiści PSL „Piast” w 1927. Widoczni m.in. Wincenty Witos, Władysław Kiernik, Wiktor Kulerski, Jan Dębski

Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” – polskie ugrupowanie polityczne o charakterze ludowym.

Zarys programu[edytuj | edytuj kod]

PSL „Piast” opowiadało się za ustrojem demokracji parlamentarnej, głosiło konieczność reformy rolnej za odszkodowaniem i tworzenia dużych gospodarstw chłopskich, było partią o światopoglądzie chrześcijańskim[1]. Jednocześnie działacze oponowali wobec prób podporządkowania sobie ugrupowania, jakie podejmował bp Leon Wałęga. Podkreślano rolę oświaty i znaczenie ruchu spółdzielczego[2].

Stronnictwo miało silne wpływy w organizacjach społeczno-gospodarczych, m.in. w Małopolskim Towarzystwie Rolniczym i Centralnym Związku Kółek Rolniczych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstało 1 lutego 1914 roku w Tarnowie z rozłamu w Polskim Stronnictwie Ludowym, do którego doszło 13 grudnia poprzedniego roku. Ugrupowanie założyli działacze skupieni wokół tygodnika „Piast” oraz członkowie PSL – Zjednoczenia Niezawisłych Ludowców (wcześniejsza secesja PSL). Na czele partii stanął Jakub Bojko, którego na krótko zastąpił w 1918 roku dotychczasowy prezes połączonego z PSL „Piast” Zjednoczenia Ludowego Jan Sadlak, by w końcu został nim poprzedni wiceprezes Wincenty Witos[3].

Podczas I wojny światowej działacze PSL „Piast” weszli do Naczelnego Komitetu Narodowego[4] oraz poparli werbunek do Legionów. Po 1917 roku Stronnictwo zbliżyło się do Narodowej Demokracji. W październiku 1918 roku współtworzyło Polską Komisję Likwidacyjną. W latach 1918–1919 do PSL „Piast” przyłączyły się: część Zjednoczenia Ludowego w Królestwie Polskim, Zjednoczenie Włościan w Wielkopolsce, ludowcy z Pomorza Gdańskiego oraz część działaczy PSL „Wyzwolenie”.

W wyborach do Sejmu w 1922 roku PSL „Piast” uzyskało 70 mandatów poselskich[3] i 17 senatorskich. Stronnictwo było najsilniejszą partią chłopską, a w Sejmie zajmowało pozycję centrową[5][6]. PSL „Piast” wielokrotnie uczestniczyło w koalicjach rządowych. W 1923 i 1926 roku wspólnie z ZLN i Chadecją utworzyło rząd tzw. Chjeno-Piasta[7]. Prezes Witos był trzykrotnie premierem (1920–1921, 1923 i 1926). Bastionem PSL „Piast” był obszar byłej Galicji Zachodniej.

Po 1926 roku PSL „Piast” pozostawało w opozycji do sanacji: od 1929 roku wchodziło w skład Centrolewu. W 1930 roku niektórzy jego działacze zostali aresztowani i uwięzieni w twierdzy brzeskiej, a następnie skazani w procesie brzeskim[7].

W 1931 roku PSL „Piast” połączyło się z PSL „Wyzwolenie” i Stronnictwem Chłopskim, tworząc Stronnictwo Ludowe[8].

Działacze[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też kategorię: Politycy PSL „Piast”.

Prezesi[edytuj | edytuj kod]

Organy Prasowe PSL „Piast”[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Adam Próchnik o polskim ruchu ludowym, opr. Cz. Madajczyk, J. Żarnowski, „Najnowsze Dzieje Polski 1914–1939”, 4, 1961, s. 136 i n.
  2. K. Groniowski, J. Skowronek, Historia Polski 1795–1914, wyd. 3 popr. i uzup., Warszawa 1987, s. 317.
  3. a b Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”, [w:] Historia. Encyklopedia szkolna WSiP, red. A. Friszke, E.C. Król, wyd. 4 zm. i popr., Warszawa 2004, s. 671.
  4. K. Dunin-Wąsowicz, Ludowcy galicyjscy w czasie I wojny światowej, „Kwartalnik Historyczny”, 65, 1958, nr 1, s. 42.
  5. J. Babiak, A. Ptak, Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej, Władza lokalna w procesie transformacji systemowej, red. J. Babiak, A. Ptak, Kalisz-Poznań 2010, s. 25.
  6. A. Paczkowski, Prasa w życiu politycznym Drugiej Rzeczypospolitej, „Dzieje Najnowsze”, 10, 1978, 3, s. 34.
  7. a b Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”, [w:] Historia. Encyklopedia szkolna WSiP, red. A. Friszke, E.C. Król, wyd. 4 zm. i popr., Warszawa 2004, s. 671–672.
  8. Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”, [w:] Historia. Encyklopedia szkolna WSiP, red. A. Friszke, E.C. Król, wyd. 4 zm. i popr., Warszawa 2004, s. 672.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]