Lista polskich rodów książęcych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Polskie rody książęce)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Polskie rody książęce – przedstawiciele rodów i instytucji, które pomimo zasady równości wszystkich przedstawicieli stanu szlacheckiego uzyskały prawo stosowania tytułu książęcego w życiu publicznym I Rzeczypospolitej oraz zachowały pewne przywileje[1].

W przypadku rodów szlacheckich tytuł przysługiwał początkowo jedynie tym z nich, które do czasu unii lubelskiej (1569) zachowały swe odrębne dzielnice (księstwa) w ramach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dotyczyło to niektórych potomków Gedymina i Ruryka oraz Radziwiłłów. Przed I rozbiorem Rzeczypospolitej sejm potwierdził lub nadał tytuły książęce jedynie kilku rodom wywodzącym się z szeregów polskiej i litewskiej szlachty. Dopiero w trakcie sejmu rozbiorowego, na specjalne życzenie rządu austriackiego, zatwierdzone zostały tytuły nadane w przeszłości przez władców Rzeszy Niemieckiej kilku szlacheckim rodom polskim. Ten sam sejm nadał również tytuły książęce kilku przedstawicielom ówczesnych elit politycznych[1].

Odrębną kategorię książąt stanowili władcy księstw lennych Rzeczypospolitej oraz książęta duchowni, biskupi Kościoła katolickiego[1].

Potęga rodów książęcych Rzeczypospolitej opierała się na olbrzymich posiadłościach ziemskich położonych przede wszystkim na ziemiach litewsko-ruskich. Należały do nich dawne udzielne dzielnice książęce oraz późniejsze nabytki terytorialne. Niektóre z tych posiadłości objęte zostały statutem ordynacji, co czyniło z nich trwałe domeny i źródło szczególnej pozycji niektórych domów książęcych[1].

Dwie ordynacje utworzyły rody, które uzyskały (Gonzaga-Myszkowscy) lub mogły uzyskać (Zamoyscy) zagraniczny tytuł arystokratyczny. Uzyskany tą droga tytuł ordynata, stawał się dla głowy rodu wyróżnieniem zbliżonym pod względem prestiżu do tytułu książęcego[potrzebny przypis].

W przypadku kilku rodów (Koniecpolscy, Denhoffowie, Ossolińscy, Ogińscy) uzyskane tytuły zagraniczne nie zyskały nigdy sankcji prawnej w ramach I Rzeczypospolitej. Bliska uzyskania takiej pozycji była także jedna z gałęzi rodu Potockich, uzyskując po I rozbiorze nadanie tytułu książęcego w Galicji pod warunkiem założenia ordynacji. Warunek ten nie został spełniony i tytuł się uzyskał sankcji prawnej[1].

Do grona książąt Rzeczypospolitej nie zalicza się tych rodów wywodzących się od książąt litewsko-ruskich, które nie uzyskały potwierdzenia tytułu w ramach I Rzeczypospolitej. W życiu towarzyskim wyróżniano ich nieformalnym tytułem kniazia. Niektórym z tych rodów tytuł książęcy został zatwierdzony po upadku Rzeczypospolitej przez Senat Królestwa Polskiego lub Królów Polski z dynastii Holsztyn-Gottorp-Romanow (Ogińscy, Woronieccy, Druccy-Lubeccy, Puzynowie, Giedroyciowie, Massalscy)[1].

Najpotężniejsze rody książęce Rzeczypospolitej pod względem statusu równe były domom panujących książąt europejskich. Świadczą o tym m.in. zawierane na równych prawach związki małżeńskie. Szczególnie bliskie relacje utrzymywano z książętami Rzeszy Niemieckiej: Hohenzollernami, Wittelsbachami, Anhaltami, Wirtembergami, Thurn und Taxis, de Ligne[1].

Wiele rodów szlacheckich nie posiadających tytułu książęcego doszło w życiu politycznym i ogromie posiadłości do podobnej pozycji jaką zajmowały rody książęce (Zamoyscy, Koniecpolscy, Gonzaga-Myszkowscy, Leszczyńscy, Pacowie, Sieniawscy, Krasiccy, Kalinowscy, Potoccy, Mniszchowie, Rzewuscy herbu Krzywda, Ossolińscy, Denhoffowie, Ogińscy, Sobiescy, Chodkiewicze). Do statusu książęcego najbliżej zbliżyły się te rody, które weszły w posiadanie dóbr o statusie księstwa (np. Potoccy, Mniszchowie) lub ich przedstawiciele zasiedli na tronie Rzeczypospolitej (Sobiescy, Leszczyńscy). Obie grupy, powiązaną siecią wzajemnych koligacji rodzinnych, tworzyły jednolitą arystokratyczną elitę I Rzeczypospolitej opierającą swoją potęgę na posiadaniu niemal suwerennych państw magnackich, oraz piastowaniu najbardziej zaszczytnych urzędów Rzeczypospolitej[1].

Lista polskich rodów książęcych[edytuj | edytuj kod]

Ród Herb Uznanie na podstawie Status
Dynastie słowiańskie z okresu wczesnej Polski
Piastowie POL Przemysł II 1295 COA.svg Władcy Polski wymarli w 1706[2][a]
Piastowie mazowieccy Herb Księstwa Czerskiego.PNG Władcy Polski wymarli w 1526[3][b]
Popielidzi Question, Web Fundamentals.svg Władcy Polski
Przemyślidzi Přemyslovci erb.svg Władcy Polski wymarli w 1521[4][5][c]
Gryfici Wappen Pommern.svg Władcy Pomorza wymarli w 1637[6][d]
Sobiesławice POL COA Sobiesławice.png Władcy Pomorza wymarli w 1294[e]
Potomkowie polskich królów elekcyjnych
Sobiescy POL COA Sobieski.png Władca Polski
Leszczyńscy POL COA Wieniawa.svg Władca Polski
Potomkowie dynastii Giedyminowiczów
Jagiellonowie POL COA Jagiellonowie.svg Szczep Olgierda Giedyminowicza[7] wymarli w 1572[8][f]
Bielscy POL COA Bielski współczesny.png Szczep Iwana Włodzimierzowicza[9] wymarli w 1612 roku[10][g]
Bujniccy POL COA Pogoń Litewska Książęca.svg Szczep Jurija Tołoczki[11] wymarli w XVI w.[11]
Buremscy POL COA Kurcewicz.png Szczep Michała Konstantynowicza[12] wymarli w 1610[13][h]
Czartoryscy POL COA Czartoryski.svg Szczep Konstantego Koriatowicza[14] żyją[15]
Dowgiałłowie POL COA Dowgiałło.jpg Szczep Iwana Jewnuty Giedyminowicza[16][17][i] żyją[18]
Hurkowicze POL COA Pogoń Litewska Książęca.svg Szczep Fedora Olgerdowicza[19] wymarli w XV/XVI w.[19][j]
Kobryńscy POL COA Pogoń Litewska Książęca.svg Szczep Fedora Olgerdowicza[19] wymarli w XV w.[19][k]
Koreccy POL COA Pogoń Litewska Książęca.svg Szczep Aleksandra Patrykiejewicza[20] wymarli w 1651[20][l]
Koriatowicze POL COA Pogoń Litewska Książęca.svg Szczep Koriata Giedyminowicza[21] wymarli w XV w.[21][m]
Kurcewicze POL COA Kurcewicz.png Szczep Michała Konstantynowicza[22] wymarli w 1960[23][n]
Olelkowicze-Słuccy POL COA Pogoń Litewska Książęca.svg Szczep Aleksandra Włodzimierzowicza[24] wymarli w 1619[25][o]
Pińscy POL COA Pogoń Litewska Książęca.svg Szczep Wasilija Narymuntowicza[26] wymarli w XV w.[27][p]
Połubińscy POL COA Połubiński.svg Szczep Andrzeja Olgierdowicza[28][q] wymarli w XVII w.[29]
Mścisławscy Question, Web Fundamentals.svg Szczep Szymona Olgierdowicza[30] wymarli w XV w.[31][r]
Sanguszkowie POL COA Sanguszko.svg Szczep Fedora Olgerdowicza[19] żyją[32]
Stepańscy Question, Web Fundamentals.svg Szczep Iwana Jewnuty Giedyminowicza[33] wymarli w XV w.[34][s]
Trubeccy POL COA Pogoń Litewska Książęca.svg Szczep Dymitra Olgierdowicza[35] żyją[35][36][t]
Zasławscy Question, Web Fundamentals.svg Szczep Iwana Jewnuty Giedyminowicza[37] wymarli w XVII w.[38][u]
Potomkowie dynastii Rurykowiczów
Czetwertyńscy POL COA Czetwertyński.png Szczep Światopełka I[39]. żyją
Druccy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40] żyją, poniewaz zyją jej linie
Druccy-Burnawscy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40]
Druccy-Dudakowscy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40]
Druccy-Horscy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40] wymarli w XVIII w.
Druccy-Konopla 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40] wymarli w XVI w.
Druccy-Krasnowie 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40]
Druccy-Lubeccy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40] żyją
Druccy-Oziereccy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40] wymarli w XVII w.
Druccy-Pryhabscy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40] wymarli w XVI w.
Druccy-Siekirowie 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40]
Druccy-Sokolińscy POL COA Drucki-Sokoliński.svg Szczep Michała Druckiego[40] żyją
Druccy-Tołoczyńscy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40] wymarli w XVI w.
Druccy-Widuniccy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40]
Druccy-Zagrodzcy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40]
Druccy-Żubrewiccy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Druckiego[40]
Hołownia-Ostrożeccy HołowniaII POL CoA.png Szczep Iwana Dymitrowicza Hołowni[41]. wymarli w XVI w.[42][v]
Massalscy POL COA Masalski Książę III.svg Szczep Świtosława Titowicza Karczewskiego[43][44][w] żyją[45]
Nieświccy POL COA Korybut.svg Szczep niepewny[46][47][x] żyją[y]
Nowosilscy Question, Web Fundamentals.svg Szczep Romana Semenowicza Nowosilskiego[38]
Odojewski POL COA Odejewski.jpg Szczep Jurija Romanowicza Odojewskiego[48][z]
Osowiccy 140px-Herb Druck.PNG Szczep Michała Romanowicza[49]
Ostrogscy POL COA Ostrogski.svg Szczep Daniela Ostrogskiego[50][aa] wygasł w 1620
Podhorscy POL COA Podhorski.jpg Szczep Hrehorego Fedorowicza[51]
Poryccy POL COA Korybut.svg Szczep Aleksandra Fedorowicza Zbarażskiego[52][ab] wymarli w XVII w.[53][ac]
Puzynowie POL COA Puzyna.png Szczep Iwana Iwanowicza Puzyny Hłuszonoka[54] żyją
Prońscy[55] POL COA Pogoń Ruska.svg Szczep Iwana Władimirowicza Prońskiego[56]
Rużyńscy POL COA Ruzynski.svg Szczep Iwana Rużyńskiego[56][ad] wymarli w XVII w.
Sokolscy POL COA Pogoń Ruska.svg Szczep Michała Sokolskiego[57] wymarli w XVII w.
Sołomereccy POL COA Sołomerecki.svg Szczep Wasila Sołomereckiego[58] wymarli w XVII w.
Wiśniowieccy POL COA Korybut.svg Szczep Michała Wasilewicza Wisznieweckiego[59][ae] wymarli w XVIII w.[59]
Woronieccy POL COA Korybut.svg Szczep Fedora Wasilewicza Zbarażskiego[60][af] żyją[61]
Zasławscy POL COA Ostrogski.svg Szczep Jurija Ostrowskiego[50][ag] wymarli w XVIII w.
Zbarascy POL COA Zbaraski.svg Szczep Wasila Nieświckiego[62][ah] wymarli w 1631
Zwiaholscy Question, Web Fundamentals.svg Szczep Borysa Zwiaholskiego[63]. wymarli w XV w.
Żyżemscy POL COA Zyzemski.svg Szczep Hleba Swiatostawowicza[64] żyją
Potomkowie rodów kniaziowskich – inne
Holszańscy POL COA Giedroyć.svg wymarli w 1555[65][ai]
Giedroyciowie POL COA Giedroyć.svg Wywód kniaziowski[66]. żyją[67]
Świrscy Herb Sapiehów.PNG Wywód kniaziowski[68].
Jamontowicze Question, Web Fundamentals.svg
Odyncewicze Question, Web Fundamentals.svg
Glińscy POL COA Gliński knazi.png Wywód od kniazia Leksa lub mirza Mamaja[69]. wymarli w XVI w.[70][aj]
Dolscy POL COA Dolski.png Wywód od kniaziów Pińsko-Turowskich[71]. wymarli w 1647[72][ak]
Piotrowscy POL COA Piotrowski kniaź.svg Wywód od kniazia Najman-bega (szczep Iwaszki).
Bierbaszowie POL COA Korab II (Korab Książę).jpg Wywód od kniaziów tatarskich[73].
Kroszyńscy POL COA Kroszyński.png Wywód od kniazia Iwana Romanowicza[74]. wymarli w XVII w.[75][al]
Koporscy Question, Web Fundamentals.svg wymarli w XIV/XV w.
Mirscy Herb Światopełk-Mirskich.PNG żyją[76]
Hołowczyńscy Herb Łabędź 1.svg wymarli w XVII w.
Ogińscy wymarli w 1909[77][am]
Szujscy RU COA Shujski.png żyją
Odyncewicze 140px-Herb Druck.PNG
Łukomscy POL COA Łukomski.jpg wymarli w 1867[78]
Podberescy POL COA Podbereski III.svg
Petru[79] Question, Web Fundamentals.svg
Rody książęce z nadania władców obcych
Denhoffowie Question, Web Fundamentals.svg Pierwsze nadanie z 1637 w Prusach[80]
Jabłonowscy POL COA Jabłonowski książę.svg Pierwsze nadanie z 30 kwietnia 1744 roku w SIR[81]. żyją
Koniecpolscy POL COA Koniecpolski książę.svg Pierwsze nadanie z 1638 w Prusach[82] wymarli w 1719[83][an]
Lichnowscy Wappen Lichnowsky Werdenberg.jpg
Lubomirscy POL COA Lubomirski.svg Pierwsze nadanie z 8 marca 1647 roku w SIR[81]. żyją
Ossolińscy POL COA Ossoliński.svg Pierwsze nadanie z 30 stycznia 1634 roku w SIR[84][ao][82].
Radolińscy POL COA Radolin-Radoliński.svg Pierwsze nadanie z 16 kwietnia 1888 roku w Prusach[85][86]. żyją
Radziwiłłowie POL COA Radziwiłł Książę Ia.svg Pierwsze nadanie z 25 lutego 1515 roku w SIR[87][86]. żyją
Sapiehowie POL COA Sapieha Książę I.svg Pierwsze nadanie z 17 maja 1699 roku w SIR[86]. żyją
Sułkowscy POL COA Sułkowski.svg Pierwsze nadanie z 18 marca 1752 roku w Czechach[88]. żyją
Zajączkowie POL COA Zajączek.svg Pierwsze nadanie z 1820 w zaborze rosyjskim[89]
Rody książęce z nadania władców polskich lub sejmu
Poniatowscy Herb Poniatowskich.PNG żyją
Ponińscy POL COA Poniński Książę 1773.svg żyją[ap]
Sascy COA Wettin.svg wymarli[aq]
Bironowie Biron COA.png żyją
Kettlerowie Wapen hertogen van Koerland Kettler groot.svg wymarli w 1737[ar]
Hohenzollern Wappen Hohenzollern.svg żyją
Rakoczowie Rakoczi family CoA.svg
Książęta duchowni
Arcybiskup gnieźnieński Herb archidiecezji gnieźnieńskiej.svg tradycyjnie likwidacja 1795
Biskup krakowski COA.svg tradycyjnie likwidacja 1790
Biskup warmiński POL Księstwo Warmińskie IRP COA.svg tradycyjnie likwidacja 1772
Biskup płocki Herb diecezji płockiej.svg tradycyjnie likwidacja 1795
Prepozyt płocki Herb Diecezji Płockiej.png tradycyjnie likwidacja 1790

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Ostatnim żyjącym przedstawicielem Piastów był Ferdynand II Hohenstein pochodzący z linii piastów cieszyńskich.
  2. Piastowie mazowieccy to gałąź Piastów. Oficjalnie wymarli w 1526 roku, choć jeden z nieślubnych synów Piastów mazowieckich, Hieronim Łoski, zmarł po 21 kwietnia 1527.
  3. Linia królewska (główna) wymarła w 1306 roku na królu Wacławie III. Najdłużej jednak żyła linia książąt raciborskich, z której Walentyn zwany Garbatym umarł dopiero w 1521 roku.
  4. Bogusław XIV był ostatnim żyjącym potomkiem rodu Gryfitów, zmarł w 1637 roku.
  5. Najstarszym znanym przedstawicielem danego rodu był Mściwoj II, który zmarł w 1294 roku.
  6. Ostatnim męskim potomkiem Jagiellonów był Zygmunt II August.
  7. Bielscy wygaśli w Wielkim Księstwie Litewskim po 1542 r. i w Rosji w 1612 roku.
  8. Ostatnim żyjącym przedstawicielem rodu Buremskich miał być Aleksander, pan na Boremlu.
  9. Według Niesieckiego, Jabłonowskiego i Wilczyńskiego; Dwgiałowie wywodzą się od Giedyminowiczów. Chociaż nowsi heraldycy zarzucają im brak dowodów.
  10. Ostatni znani przedstawiciele żyli w XV wieku, choć mogli dożyć XVI wieku.
  11. Ostatni znany przedstawiciel, Iwan Semenowicz, kniaź kobryński, zmarł około 1490 roku.
  12. Kniaź Samuel Karol Korecki był ostatnim znanym przedstawicielem Koreckich, zmarł w 1651 roku.
  13. Koriatowiczami zwali się potomkowie Koriata Giedyminowicza.
  14. W 1960 roku zmarł ostatni znany członek rodu Kurcewiczów, Jerzy Koryatowicz-Kurcewicz-Bułyha. W nekrologu rodzina podpisała go "Ostatnim z Rurykowiczów". Zapewne jest to błąd.
  15. Ostatni potomek Olelkowiczów, Jan Szymon Olelkowicz, zmarł w 1619 roku.
  16. Na podstawie dokumentów historycznych Józefa Wolffa twierdzi, że występujący w XV wieku Jurij Semenowicz Piński był niezawodnie ostatnim ze swojego rodu.
  17. Wojciech Wijuk Kojałowicz wyprowadzał rodowód kniaziów Połubińskich od Andrzeja Olgierdowicza z dynastii Giedyminowiczów. Autorzy najnowszych publikacji w tej dziedzinie również uważają to za prawdopodobne.
  18. Iwan Jurjewicz Lingweniewicz był ostatnim znanym potomkiem Mścisławskich. Po jego śmierci Mścisław z którego Mścisławscy wzięli swe nazwisko stał się lennem króla.
  19. Ostatnia wzmianka nawiązująca do książąt Stepańskich pochodzi z XV wieku. Odnosi się do kniazia Iwana Stepańskiego, który otrzymuje w połowie XV wieku potwierdzenie na swą ojcowiznę Czerejasel. Po owym Iwanie nie słychać więcej o Stepańskich w historii.
  20. Trubeccy są obecnie całkowicie zrusyfikowani, żyli w Polsce do XVII wieku, kiedy to Jurji Trubecki wyjechał do Moskwy.
  21. Ród Zasławskich-Mścisławskich wymarł w XVII wieku. Fedor Michałowicz, najstarszy znany potomek zmarł w 1622 roku.
  22. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Hołowniów-Ostrożeckich miał być Andrzej Hołownia-Ostrożecki, urodzony prawdopodobnie w 1650 roku, jego data śmierci jest nieznana. Stąd przypuszczenie o wygaśnięciu rodu po 1560 roku.
  23. Tytuł książęcy został Massalskim przyznany 14 września 1780 r. na podstawie przedstawionego przez nich rodowodu.
  24. Nieświccy wywodzą się od Rurykowiczów, zostało to udowodnione na podstawie badań genetycznych. Badaniom haplogrupy y-dna poddał się żyjący współcześnie przedstawiciel rodu Woronieckich, wywodzący się w linii męskiej, podobnie jak Zbarascy, Wiśniowieccy i Poryccy, od Nieświckich. Układ markerów zawartych w chromosomie Y Woronieckich okazał się identyczny z układem, jaki posiadają żyjący współcześnie przedstawiciele rodów wywodzących się niewątpliwie od Ruryka.
  25. Nieświccy żyją, ponieważ żyje jedna z ich gałęzi – Woronieccy.
  26. Odojewscy są gałęzią kniaziów Nowosilskich.
  27. Daniel był pierwszym ze znanych nam książąt Ostrogskich. Istnienie owego Daniela potwierdza jego syn Fedor, piszący się Daniłowiczem.
  28. Poryccy mają pochodzić od Nieświckich.
  29. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Poryckich miał być Mikołaj Porycki, zmarły w 1621 roku. Jednakże, około 1580 roku urodził się Aleksander Porycki, nie wiadomo kiedy zmarł. Mógł również przeżyć Mikołaja Poryckiego.
  30. Iwan Rużyński był pierwszym znanym kniaziem Rużyńskim.
  31. Wiśniowieccy mają pochodzić od Nieświckich.
  32. Woronieccy mają pochodzić od Nieświckich.
  33. Zasławscy są gałęzią książąt Ostrowskich.
  34. Zbarażscy mają pochodzić od Nieświckich.
  35. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Holszańskich miał być Paweł Holszański, zmarły w 1555 roku.
  36. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Glińskich miał być Jan Gliński, urodzony prawdopodobnie w 1550 roku, jego data śmierci jest nieznana.
  37. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Dolskich miał być Mikołaj Dolski, zmarły w 1647 roku.
  38. Ostatnim znanym żyjącym członkiem rodu Kroszyńskich w Polsce miał być Piotr Jerzy Kroszyński, zmarły około 1679. Jednakże, około 1650 roku urodziło się dwóch kolejnych przedstawicieli Kroszyńskich; Adam i Kazimierz, nie wiadomo natomiast kiedy zmarli. Mógli żyć dłużej od Piotra Jerzego Kroszyńskiego. Ród miał zostać skazany na banicję i przenieść się do Rosji.
  39. Ostatnim męskim żyjącym członkiem rodu Ogińskich miał być Bogdan Michał Ogiński, zmarły w 1909 roku. Ostatnim żyjącym żeńskim potomkiem była natomiast Gabriela Maria Ogińska, zmarła w 1912 roku.
  40. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Koniecpolskich miał być Jan Aleksander Koniecpolski, zmarły w 1719 roku.
  41. Pierwszym nadaniem miał być tytuł książęcy nadany w 1633 roku przez Watykan, jednakże nie został przyjęty przez członka rodu Ossolińskich.
  42. Uprawniona linia książęca wygasła.
  43. Wygaśli w linii męskiej.
  44. Ród Ketlerów wygasł wraz ze śmiercią Ferdynanda Kettlera w 1737 roku. Ostatnią przedstawicielką rodu była jednak Amalia Ludwika Kettler, córka księcia Fryderyka Kazimierza Kettlera i żona księcia Adolfa von Nassau-Siegen. Zmarła w 1750 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Kowalski 2015 ↓.
  2. Kuzio-Podrucki 2003 ↓, s. 13.
  3. Potok książąt... 1853 ↓, s. 25.
  4. Inglot 1949 ↓, s. 315.
  5. Ciurlok 2014 ↓.
  6. Rymar 2005 ↓, s. 470–472.
  7. Krzyżaniakowa 2006 ↓, s. 52–54.
  8. Małecki 2007 ↓, s. 124.
  9. Wolff 1895 ↓, s. 3.
  10. Dworzaczek 1959 ↓.
  11. a b Wolff 1895 ↓, s. 12.
  12. Wolff 1895 ↓, s. 13.
  13. Wolff 1895 ↓, s. 16.
  14. Ostrowski 1906 ↓, s. 49.
  15. Minakowski p ↓, Linki zewnętrzne.
  16. Boniecki 1901 ↓, s. 393.
  17. Ostrowski 1906 ↓, s. 64.
  18. Minakowski b ↓, Linki zewnętrzne.
  19. a b c d e Wolff 1895 ↓, s. 168.
  20. a b Wolff 1895 ↓, s. 176.
  21. a b Wolff 1895 ↓, s. 178.
  22. Wolff 1895 ↓, s. 197.
  23. Minakowski s ↓, Linki zewnętrzne.
  24. Wolff 1895 ↓, s. 327.
  25. Wolff 1895 ↓, s. 336.
  26. Tęgowski 1999 ↓, s. 39.
  27. Wolff 1895 ↓, s. 367.
  28. Tęgowski 1999 ↓, s. 68.
  29. Minakowski t ↓, Linki zewnętrzne.
  30. Tęgowski 1999 ↓, s. 146.
  31. Wolff 1895 ↓, s. 265.
  32. Minakowski r ↓, Linki zewnętrzne.
  33. Tęgowski 1999 ↓, s. 195.
  34. Wolff 1895 ↓, s. 504.
  35. a b Wolff 1895 ↓, s. 546.
  36. Minakowski o ↓, Linki zewnętrzne.
  37. Wolff 1895 ↓, s. 594.
  38. a b Wolff 1895 ↓, s. 278.
  39. Niesiecki 1839 ↓, s. 255–272.
  40. a b c d e f g h i j k l m n o Wolff 1895 ↓, s. 64.
  41. Wolff 1895 ↓, s. 132.
  42. Minakowski f ↓, Linki zewnętrzne.
  43. Wolff 1895 ↓, s. 231.
  44. Boniecki 1887 ↓, s. 177.
  45. Minakowski l ↓, Linki zewnętrzne.
  46. Kowalski 2015 ↓, s. 151–166.
  47. Kowalski 2013 ↓, s. 155.
  48. Wolff 1895 ↓, s. 279.
  49. Wolff 1895 ↓, s. 341.
  50. a b Wolff 1895 ↓, s. 359.
  51. Ostrowski 1906 ↓, s. 269 (elektronicznie 270).
  52. Wolff 1895 ↓, s. 396.
  53. Minakowski h ↓, Linki zewnętrzne.
  54. Wolff 1895 ↓, s. 410.
  55. Ostrowski 1906 ↓, s. 271.
  56. a b Wolff 1895 ↓, s. 402.
  57. Wolff 1895 ↓, s. 492.
  58. Wolff 1895 ↓, s. 493.
  59. a b Wolff 1895 ↓, s. 576.
  60. Wolff 1895 ↓, s. 584.
  61. Minakowski i ↓, Linki zewnętrzne.
  62. Wolff 1895 ↓, s. 606.
  63. Wolff 1895 ↓, s. 620.
  64. Wolff 1895 ↓, s. 624.
  65. Minakowski d ↓, Linki zewnętrzne.
  66. Wolff 1895 ↓, s. 65.
  67. Minakowski c ↓, Linki zewnętrzne.
  68. Wolff 1895 ↓, s. 505.
  69. Encyklopedia powszechna 1862 ↓, s. 6.
  70. Minakowski e ↓, Linki zewnętrzne.
  71. Wolff 1895 ↓, s. XXIII.
  72. Minakowski a ↓, Linki zewnętrzne.
  73. Wolff 1895 ↓, s. 637.
  74. Wolff 1895 ↓, s. 186.
  75. Minakowski j ↓, Linki zewnętrzne.
  76. Minakowski m ↓, Linki zewnętrzne.
  77. Minakowski n ↓, Linki zewnętrzne.
  78. Minakowski k ↓, Linki zewnętrzne.
  79. Tadeusz Gajl, Petru, gajl.wielcy.pl [dostęp 2021-05-31].
  80. Burakowska-Ogińska 2011 ↓, s. 336.
  81. a b PES 1935 ↓, s. 156.
  82. a b Kosiński 1877 ↓, s. 148.
  83. Minakowski g ↓, Linki zewnętrzne.
  84. Kowalski 2013 ↓, s. 161.
  85. Ostrowski 1906 ↓, s. 299.
  86. a b c PES 1935 ↓, s. 158.
  87. Ostrowski 1906 ↓, s. 301.
  88. PES 1935 ↓, s. 159.
  89. Kosiński 1877 ↓, s. 147.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]