Pomarańcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cytrus
Cytrus: zdjęcie
Morfologia (pomarańcza gorzka)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mydleńcowce
Rodzina rutowate
Rodzaj cytrus
Nazwa systematyczna
Citrus L.
Sp. Pl. 782, 1753
Cytrus: drugie zdjęcie
Całość i przekrój owocu pomarańczy

Pomarańcza – nazwa, jaką określa się niektóre gatunki roślin należące do rodzaju cytrus, zwykle o pomarańczowej skórce i włóknistym miąższu. Jest to nazwa tylko zwyczajowa, nie stanowi ona odrębnej jednostki taksonomicznej. Gatunki pomarańczy pochodzą z Chin i wschodniej Azji.

Słodkie pomarańcze zostały wymienione w chińskiej literaturze w roku 314 p.n.e. W 1987 roku drzewa pomarańczy okazały się najczęściej uprawianymi drzewami owocowymi na świecie. Są powszechnie uprawiane w klimatach tropikalnych i subtropikalnych. Owoc z drzewa pomarańczy może być spożywany jako świeży lub przetworzony w postaci soku. W 2012 roku słodkie pomarańcze stanowiły około 70% produkcji owoców cytrusowych.

W 2013 roku na całym świecie zebrano 71,4 mln ton pomarańczy. Najwyższa produkcja ma miejsce w Brazylii, w stanach Floryda i Kalifornia w USA oraz w Chinach[2].

Zastosowanie[edytuj]

Owoce są jadalne. Zawierają dużo witamin, w tym najwięcej witaminy C. Smak słodko-kwaśny. Nadają się do bezpośredniego spożycia na surowo. Są powszechnie stosowane w produkcji soków owocowych. Gatunki te są uprawiane w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym. W pełni dojrzałe drzewo pomarańczowe może dawać do tysiąca owoców rocznie i zapewnić dobre zbiory przez następne 50-80 lat. Drzewka pomarańczowe rzadko przekraczają 9 m wysokości. 1/3 światowych zbiorów pomarańczy przypada na Brazylię. Na drugim miejscu są Stany Zjednoczone (szczególnie Kalifornia i Floryda), oraz Chiny.

Pomarańcza jest najbardziej rozpowszechnionym drzewem owocowym świata, uprawiana jest w ponad 100 krajach[3].

Sposób uprawy[edytuj]

Gatunki są uprawiane w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym, wymagają znacznych ilości słońca i wody. Wykorzystanie zasobów wody przez przemysł cytrusowy na Bliskim Wschodzie przyczynia się do przesuszenia owych regionów. Kolejnym istotnym elementem w pełnym rozwoju owoców jest zmiana temperatur między latem i zimą, a między dniem i nocą. W chłodniejszym klimacie pomarańcze mogą być uprawiane w pomieszczeniach zamkniętych.

Aby zapobiec uszkodzeniu przez mróz stosuje się proces skrapiania drzew wodą, tak aby pokryć je cienką warstwą lodu. Praktyka ta jednakże chroni jedynie przez bardzo krótki czas[4].

Dojrzewanie[edytuj]

Pomarańcze muszą być dojrzałe, gdy są zbierane. W Stanach Zjednoczonych prawo zabrania zbiorów niedojrzałych owoców w takich stanach jak Teksas, Arizona, Kalifornia i Floryda. Dojrzałe pomarańcze często jednak mają zielony lub żółto-zielony kolor skóry. Etylen służy do zmiany zielonej skóry na pomarańczową. Proces ten jest znany jako „dojrzewanie” lub „gazowanie”.

Przechowywanie[edytuj]

W handlu pomarańcze mogą być przechowywane przez okres do 12 tygodni po zbiorach przez chłodzenie kontrolowane w komorach atmosferycznych. Czas przechowywania zależy od odmiany, dojrzałości, warunków przed pozyskaniem i użytkowaniem. W sklepach i na rynkach pomarańcze powinny być umieszczone na półkach. W domu pomarańcze mają trwałość około jednego miesiąca[5].

Gatunki pomarańczy[edytuj]

  • Pomarańcza bergamota, bergamota, bergamotka (Citrus bergamia Risso & Poit., Citrus aurantium ssp. bergamia (Risso & Poit.) Wight & Arn. ex Engler)
  • Pomarańcza chińska, pomarańcza słodka (Citrus sinensis (L.) Osbeck, syn. Citrus aurantium L. var. dulcis L., Citrus auriantum var. sinensis L.)
  • Pomarańcza gorzka, pomarańcza kwaśna (Citrus aurantium L., Citrus aurantium subsp. amara Engler)
  • Pomarańcza limeta, limeta (Citrus limetta Risso)
  • Pomarańcza olbrzymia, pompela (Citrus grandis L.)

Produkty i skojarzenia[edytuj]

  • sok pomarańczowy
  • olejek pomarańczowy – do perfum, wypieków, w aromaterapii
  • herbata pomarańczowa
  • miód z kwiatów pomarańczy
  • marmolada z gorzkich pomarańczy – niezbędny element śniadania w Anglii.
  • kwiat pomarańczy – symbol stanu Floryda
  • barwa pomarańczowa – oranż
  • skórka pomarańczowa, kandyzowana – dodatek do ciast
  • skórka pomarańczowa – cellulit

Produkcja[edytuj]

Lista największych państw świata w produkcji pomarańczy w 2013 roku (mln ton)[6]
Kraj mln ton
1 Brazylia 35,6
2 Stany Zjednoczone 15,7
3 Chiny 14,4
4 Indie 10,8
5 Meksyk 8,1
6 Hiszpania 3,4
7 Egipt 2,9
8 Turcja 1,8
9 Włochy 1,7
10 RPA 1,7

Wartość odżywcza[edytuj]

Wartość odżywcza
Owoce pomarańczy, surowe, bez skóry
(100 g)
Wartość energetyczna 197 kJ (47 kcal)
Białka 0,94 g
Węglowodany 11,75 g
Tłuszcze 0,12 g
Woda 86,75 g
Etanol 0,0 g
Kofeina 0 mg
Dane liczbowe na podstawie: USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28[7]
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[9]


Przypisy

  1. Stevens P.F: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-02].
  2. Morton, J., Fruits of Warm Climates (1987) Miami, FL, s. 134–142. Citrus sinensis information from NPGS/GRIN. Organisms. Citrus Genome Database.
  3. Portret genomu pomarańczy (pol.). [dostęp 2010-01-19].
  4. NEWTON BBS. Argonne NationalN. B. A. N. Laboratory NEWTON BBS. Argonne NationalN. B. A. N., How Cold Can Water Get?
  5. Canadian Produce MarketingC. P. M. Association Canadian Produce MarketingC. P. M., Home Storage Guide for Fresh Fruits & Vegetables.
  6. UnitedU. Nations UnitedU., Food and AgriculturalF. A. Organization Food and AgriculturalF. A., FAO Statistics. 2013., Top Production of Oranges 2013 – choose „Production, Crops, World” in the left margin and picklist”., 2015.
  7. 09200, Oranges, raw, all commercial varieties. „USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28, full version”, wrzesień 2015, wersja poprawiona maj 2016. Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA) (ang.).  (zob. zarchiwizowany wyciąg html).
  8. a b (na podstawie USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 21): Oranges, raw, all commercial varieties Nutrition Facts & Calories. W: Self Nutrition Data [on-line]. Condé Nast.. [dostęp 2016-08-13].
  9. Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)