Pomarańcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cytrus
Ilustracja
Morfologia (pomarańcza gorzka)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mydleńcowce
Rodzina rutowate
Rodzaj cytrus
Nazwa systematyczna
Citrus L.
Sp. Pl. 782, 1753
Cytrus: drugie zdjęcie
Całość i przekrój owocu pomarańczy

Pomarańcza – nazwa, jaką określa się niektóre gatunki roślin należące do rodzaju cytrus, zwykle o pomarańczowej skórce i włóknistym miąższu. Jest to nazwa tylko zwyczajowa, nie stanowi ona odrębnej jednostki taksonomicznej. Gatunki pomarańczy pochodzą z Chin i wschodniej Azji.

Słodkie pomarańcze zostały wymienione w chińskiej literaturze w roku 314 p.n.e. W 1987 roku drzewa pomarańczy okazały się najczęściej uprawianymi drzewami owocowymi na świecie. Są powszechnie uprawiane w klimatach tropikalnych i subtropikalnych. Owoc z drzewa pomarańczy może być spożywany jako świeży lub przetworzony w postaci soku. W 2012 roku słodkie pomarańcze stanowiły około 70% produkcji owoców cytrusowych.

W 2013 roku na całym świecie zebrano 71,4 mln ton pomarańczy. Najwyższa produkcja ma miejsce w Brazylii, w stanach Floryda i Kalifornia w USA oraz w Chinach[2].

Zastosowanie[edytuj]

Owoce są jadalne. Zawierają dużo witamin, w tym najwięcej witaminy C. Smak słodko-kwaśny. Nadają się do bezpośredniego spożycia na surowo. Są powszechnie stosowane w produkcji soków owocowych. Gatunki te są uprawiane w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym. W pełni dojrzałe drzewo pomarańczowe może dawać do tysiąca owoców rocznie i zapewnić dobre zbiory przez następne 50-80 lat. Drzewka pomarańczowe rzadko przekraczają 9 m wysokości. 1/3 światowych zbiorów pomarańczy przypada na Brazylię. Na drugim miejscu są Stany Zjednoczone (szczególnie Kalifornia i Floryda), oraz Chiny.

Pomarańcza jest najbardziej rozpowszechnionym drzewem owocowym świata, uprawiana jest w ponad 100 krajach[3].

Wartość odżywcza[edytuj]

 Zobacz więcej w artykule Pomarańcza chińska, w sekcji Wartość odżywcza.

Sposób uprawy[edytuj]

Gatunki są uprawiane w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym, wymagają znacznych ilości słońca i wody. Wykorzystanie zasobów wody przez przemysł cytrusowy na Bliskim Wschodzie przyczynia się do przesuszenia owych regionów. Kolejnym istotnym elementem w pełnym rozwoju owoców jest zmiana temperatur między latem i zimą, a między dniem i nocą. W chłodniejszym klimacie pomarańcze mogą być uprawiane w pomieszczeniach zamkniętych.

Aby zapobiec uszkodzeniu przez mróz stosuje się proces skrapiania drzew wodą, tak aby pokryć je cienką warstwą lodu. Praktyka ta jednakże chroni jedynie przez bardzo krótki czas[4].

Dojrzewanie[edytuj]

Pomarańcze muszą być dojrzałe, gdy są zbierane. W Stanach Zjednoczonych prawo zabrania zbiorów niedojrzałych owoców w takich stanach jak Teksas, Arizona, Kalifornia i Floryda. Dojrzałe pomarańcze często jednak mają zielony lub żółto-zielony kolor skóry. Etylen służy do zmiany zielonej skóry na pomarańczową. Proces ten jest znany jako „dojrzewanie” lub „gazowanie”.

Przechowywanie[edytuj]

W handlu pomarańcze mogą być przechowywane przez okres do 12 tygodni po zbiorach przez chłodzenie kontrolowane w komorach atmosferycznych. Czas przechowywania zależy od odmiany, dojrzałości, warunków przed pozyskaniem i użytkowaniem. W sklepach i na rynkach pomarańcze powinny być umieszczone na półkach. W domu pomarańcze mają trwałość około jednego miesiąca[5].

Gatunki pomarańczy[edytuj]

  • Pomarańcza bergamota, bergamota, bergamotka (Citrus bergamia Risso & Poit., Citrus aurantium ssp. bergamia (Risso & Poit.) Wight & Arn. ex Engler)
  • Pomarańcza chińska, pomarańcza słodka (Citrus sinensis (L.) Osbeck, syn. Citrus aurantium L. var. dulcis L., Citrus auriantum var. sinensis L.)
  • Pomarańcza gorzka, pomarańcza kwaśna (Citrus aurantium L., Citrus aurantium subsp. amara Engler)
  • Pomarańcza limeta, limeta (Citrus limetta Risso)
  • Pomarańcza olbrzymia, pompela (Citrus grandis L.)

Produkty i skojarzenia[edytuj]

  • sok pomarańczowy
  • olejek pomarańczowy – do perfum, wypieków, w aromaterapii
  • herbata pomarańczowa
  • miód z kwiatów pomarańczy
  • marmolada z gorzkich pomarańczy – niezbędny element śniadania w Anglii.
  • kwiat pomarańczy – symbol stanu Floryda
  • barwa pomarańczowa – oranż
  • skórka pomarańczowa, kandyzowana – dodatek do ciast
  • skórka pomarańczowa – cellulit

Produkcja[edytuj]

Lista największych państw świata w produkcji pomarańczy w 2013 roku (mln ton)[6]
Kraj mln ton
1 Brazylia 35,6
2 Stany Zjednoczone 15,7
3 Chiny 14,4
4 Indie 10,8
5 Meksyk 8,1
6 Hiszpania 3,4
7 Egipt 2,9
8 Turcja 1,8
9 Włochy 1,7
10 RPA 1,7

Przypisy

  1. Stevens P.F: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-02].
  2. Morton, J., Fruits of Warm Climates (1987) Miami, FL, s. 134–142. Citrus sinensis information from NPGS/GRIN. Organisms. Citrus Genome Database.
  3. Portret genomu pomarańczy (pol.). [dostęp 2010-01-19].
  4. NEWTON BBS. Argonne National Laboratory, How Cold Can Water Get?
  5. Canadian Produce Marketing Association, Home Storage Guide for Fresh Fruits & Vegetables.
  6. United Nations, Food and Agricultural Organization, FAO Statistics. 2013., Top Production of Oranges 2013 – choose „Production, Crops, World” in the left margin and picklist”., 2015.