Pomnik Powstańców Śląskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy pomnika w Katowicach. Zobacz też: pomniki powstańców śląskich w innych miastach.
Pomnik Powstańców Śląskich
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Katowice
Miejsce Aleja Wojciecha Korfantego w Katowicach
Typ pomnika pomnik
Projektant rzeźbiarz Gustaw Zemła
architekt Wojciech Zabłocki
Data budowy 1967[1]
Data odsłonięcia 1967-09-01T00:00:00.001 1 września 1967(dts)
Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, u góry znajduje się punkt z opisem „Pomnik Powstańców Śląskich”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Pomnik Powstańców Śląskich”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Pomnik Powstańców Śląskich”
Ziemia50°15′49″N 19°01′26″E/50,263611 19,023889

Pomnik Powstańców Śląskich w Katowicach (śl. Dynkmal Ślůnskich Powstańcůw) – pomnik upamiętniający trzy wystąpienia zbrojne ludności śląskiej przeciwko władzom niemieckim, mające na celu wywalczenie przyłączenia Górnego Śląska do Polski.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Znajduje się w pobliżu katowickiego ronda gen. Jerzego Ziętka[2] przy alei Wojciecha Korfantego, w parku Powstańców Śląskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kamień węgielny pod budowę pomnika wmurowano 3 maja 1966, w czasie obchodów jubileuszu Tysiąclecia Państwa Polskiego[3]. Pomnik odsłonięto 1 września 1967 roku. Autorami projektu byli rzeźbiarz prof. Gustaw Zemła i architekt Wojciech Zabłocki[2]. Stalowa konstrukcja została odlana w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych. Wybudowano go na miejscu cmentarza żołnierzy Armii Czerwonej[4], których mogiły ekshumowano i przeniesiono do parku Tadeusza Kościuszki[2][5][6].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Pomnik ma formę trzech orlich skrzydeł symbolizujących trzy powstania śląskie z lat 1919–1921. Sfinansowanie budowy tak okazałego pomnika nastręczało problemów ze względu na wysoki koszt. Ówczesny wojewoda gen. Jerzy Ziętek z konsekwencją i cierpliwością zabiegał w stolicy o dofinansowanie tego przedsięwzięcia. Ostatecznie stanęło na tym, że został ufundowany przez społeczeństwo Warszawy, jako dar dla społeczeństwa Górnego Śląska. Jest jednym z symboli Katowic[7].

Pierwotnie na pionowej skarpie od strony katowickiego ronda widniały nazwy miejscowości – pól bitewnych. Następnie, podczas budowy Drogowej Trasy Średnicowej i przebudowy Ronda w latach 2004–2005, zostały skradzione. Ponownie nazwy miejscowości, głównie dzięki interwencjom mieszkańców, wróciły na skarpę w 2016 r[8][9].

Park[edytuj | edytuj kod]

Drzewostan przy pomniku jest pozostałością ogrodu znajdującego się przy Zamku Thiele-Wincklerów, istniejącego w miejscu dzisiejszego Hotelu Katowice i parku Powstańców Śląskich[10].

Filatelistyka[edytuj | edytuj kod]

Poczta Polska wyemitowała 21 lipca 1967 r. znaczek pocztowy przedstawiający Pomnik Powstańców Śląskich o nominale 60 gr. Autorem projektu znaczka był Ryszard Dudzicki. Znaczek pozostawał w obiegu do 31 grudnia 1994 r.[11]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-06-19].
  2. a b c 90. rocznica wybuchu III powstania śląskiego. Dowiedz się więcej o katowickich Skrzydłach (pol.) www.katowice.naszemiasto.pl [dostęp 2011-06-19].
  3. Jakub Kowalski. Milenium czy tysiąclecie?. „Rzeczpospolita”. 300 (7897), s. PR-004, 24 grudnia 2007. Warszawa: Presspublica. ISSN 0208-9130. 
  4. Michał Bulsa, Barbara Szmatloch, Katowice, których nie ma, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2019, s. 53, ISBN 978-83-7729-502-1.
  5. Pomnik Powstańców Śląskich trzeba remontować (pol.). www.portal.katowice.pl. [dostęp 2011-06-19].
  6. Waldemar Jama, Aleksandra Niesyto: Cmentarze Katowic. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1997, s. 36. ISBN 83-907154-5-7.
  7. Henryka Wach-Malicka: Znacie historię pomnika Powstańców Śląskich w Katowicach? (pol.). Dziennik Zachodni. [dostęp 2017-02-10].
  8. Odtworzono napisy na pomniku Powstańców Śląskich w Katowicach (pol.). Dzieje.pl, 2016-06-27. [dostęp 2017-02-10].
  9. Justyna Przybytek: Na bastionie Pomnika Powstańców Śląskich znów są nazwy śląskich miejscowości (pol.). katowice.naszemiasto.pl, 2016-07-02. [dostęp 2017-02-10].
  10. Urząd Miasta Katowice: Uchwała Rady Miasta Katowice w sprawie nadania nazwy placowi położonemu na terenie miasta Katowice „Park Powstańców Śląskich” (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-06-19].
  11. Marek Jedziniak: Pomnik Powstańców Śląskich (pol.). www.kzp.pl. [dostęp 2018-05-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku, red. Ewa Chojecka, wydawca: Muzeum Śląskie, Katowice 2004, ​ISBN 83-87455-77-6​, s. 453, 506.
  • Katowice – Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 26.
  • Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice – Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 56. ISBN 83-85831-35-5.