Pomnik Tadeusza Kościuszki w Łodzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik Tadeusza Kościuszki
Obecny wygląd pomnika
Obecny wygląd pomnika
Państwo  Polska
Miejscowość Łódź
Miejsce Plac Wolności
Typ pomnika posąg na cokole
Projektant inż. Mieczysław Lubelski
Fundator Rada Miejska Łodzi
Całkowita wysokość 17 m
Rozpoczęcie budowy 3 maja 1927
Ukończenie budowy 1930
Odsłonięto 14 grudnia 1930
Ważniejsze przebudowy 1960
Położenie na mapie Łodzi
Mapa lokalizacyjna Łodzi
Pomnik Tadeusza Kościuszki
Pomnik Tadeusza Kościuszki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pomnik Tadeusza Kościuszki
Pomnik Tadeusza Kościuszki
Ziemia 51°46′36,47″N 19°27′17,22″E/51,776797 19,454783

Pomnik Tadeusza Kościuszki w Łodzipomnik znajdujący się na Placu Wolności w Łodzi, u wylotu ulicy Piotrkowskiej w kierunku północnym.

Wygląd[edytuj]

Pomnik przedstawia Tadeusza Kościuszkę w pozycji stojącej, wspartego o drzewko symbolizujące "Drzewo Sprawiedliwości", w drugiej dłoni trzyma zwinięty w rulon dokument (prawdopodobnie tekst Uniwersału Połanieckiego). Pomiędzy jego nogami leży zbroja rycerska i mała armata. Figura ta stoi na ośmiobocznym cokole, na którym wznosi się nadbudowa w formie ściętego ostrosłupa. Na jego górnej płaszczyźnie ustawiony jest czterometrowy[1] posąg T. Kościuszki.

W trzynastometrowy[1] cokół wmontowane są 4 tablice ukazujące doniosłe sceny z życia narodowego bohatera. Jest tu więc słynna przysięga na krakowskim rynku, dwie płaskorzeźby przedstawiające T. Kościuszkę z Jerzym Washingtonem i Bartoszem Głowackim, a także moment podpisania Uniwersału Połanieckiego. Całość pomnika mierzy wysokość 17 metrów.

Historia powstania[edytuj]

Relacja z odsłonięcia pomnika na łamach „Rozwoju

Decyzja o wybudowaniu pomnika T. Kościuszki zapadła 15 października 1917 roku, podczas uroczystego posiedzenia Rady Miejskiej Łodzi z okazji stulecia śmierci Naczelnika. Jednocześnie podjęto decyzję nazwania jego imieniem, równoległej do ul. Piotrkowskiej i drugiej reprezentacyjnej ulicy Łodzi[2], ówcześnie zwanej Spacerową lub Promenadą. Powołano także fundusz budowy pomnika i zaproponowano by stanął on u zbiegu al. Kościuszki i ul. św. Andrzeja. Plany te nie zostały wówczas zrealizowane.

Wrócono do nich wkrótce po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Wtedy też ustalono, że miejscem jego usytuowania będzie plac Wolności. W 1921 r. ogłoszono konkurs na projekt pomnika, który rozstrzygnięto rok później, jednak żadna z zaprezentowanych wówczas prac nie została zakwalifikowana do wykonania. Drugi konkurs ogłoszono dwa lata później przyjmując jako lokalizację pomnika Park na Zdrowiu, który jednocześnie miał mieć zmienioną nazwę na Park Ludowy im. Tadeusza Kościuszki. Do realizacji zwycięskiego projektu autorstwa Jana Czaplińskiego jednak nie doszło ze względu na sprzeciw wiceprezydenta Łodzi, Wiktora Groszkowskiego. W wyniku kolejnego konkursu, rozstrzygniętego w styczniu 1926 r. do realizacji wybrano projekt artysty rzeźbiarza inż. Mieczysława Lubelskiego[2]. Kamień węgielny pod budowę pomnika położono 3 maja 1927 r. a prace nad jego powstaniem zajęły twórcy ok. 4 lat.

Odlewy posągu Naczelnika oraz płaskorzeźby cokołu powstały w Szkole Rzemiosł w Pabianicach pod kierunkiem inż. Władysława Wagnera, z materiału zakupionego za składek społecznych. Trzon wykonała firma J. Tyler a płyty miedziane, wraz z montażem, Stocznia Gdańska.

Odsłonięcie[edytuj]

Uroczyste odsłonięcie nastąpiło 14 grudnia 1930 roku[2]. Dokonał tego, w obecności m.in. wojewody łódzkiego Władysława Jaszczołta, gen. Stanisława Małachowskiego i gen. Józefa Olszyny-Wilczyńskiego, prezydent Łodzi Bronisław Ziemięcki. Oprawę muzyczną zapewnił specjalnie zorganizowany na tę okoliczność 800-osobowy chór zjednoczonych towarzystw śpiewaczych z towarzyszeniem orkiestr reprezentacyjnych 28 i 31 Pułku Strzelców Kaniowskich. Jednostki te wystawiły także kompanie reprezentacyjne. Uroczystość zgromadziła ok. 30 tys. mieszkańców miasta[3].

Zniszczenie[edytuj]

W trakcie uroczystości nadania Łodzi nazwy Litzmannstadt, hitlerowcy ustawili w miejsce zburzonego pomnika tablicę z napisem: „Na rozkaz Führera to miasto nazywa się Litzmannstadt”

W 1939 r., po agresji Niemiec na Polskę i aneksji zachodnich województw ( wraz z Łodzią) przez III Rzeszę, niemieckie władze okupacyjne zburzyły pomnik. 10 listopada 1939 r. Niemcy spędzili na Plac Wolności miejscowych Żydów, których zmusili do wywiercenia w cokole otworów strzałowych potrzebnych do założenia ładunków dynamitowych. W nocy z 10 na 11 listopada 1939 r. pomnik wysadzono a pozostałe po zburzeniu części rozbito ciężkimi młotami. Niemcy dokumentowali fotograficznie przebieg kolejnych etapów dewastacji pomnika. W 1940 r., w miejscu zburzonego pomnika T. Kościuszki, Niemcy ustawili potężny obelisk ozdobiony wizerunkiem swastyki, na którego szczycie znalazła się figura orła.

Przed całkowitym zniszczeniem ocalały jedynie płyty z płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny „Kościuszko i Głowacki”, „Uniwersał Połaniecki” i jedna część ze sceną „Przysięga Krakowska”. Prawdopodobnie wiosną 1945 r. pracownicy dawnego Wydziału Plantacji Miejskich zabezpieczyli ocalałe w czasie okupacji płaskorzeźby w magazynach Zieleni przy ul. Przejazd (obecnie ul. Tuwima). W 1956 r. płyty przewieziono na dziedziniec Archiwum Państwowego mieszczącego się przy Placu Wolności, gdzie były eksponowane do stycznia 1971 r. Wtedy to przekazano je do ówczesnego Muzeum Czynu Rewolucyjnego, a obecnie Muzeum Tradycji Niepodległościowych, przy ul. Gdańskiej 13, gdzie znajdują się do dzisiaj.

Odbudowa[edytuj]

Po II wojnie światowej, w 1946 roku ogłoszono konkurs na odbudowę pomnika. Projekt autorstwa Edwarda Nowickiego, przedstawiającego postać Kościuszki na koniu, nie zyskał jednak aprobaty ówczesnych władz miasta. W roku 1956 został uformowany Komitet Odbudowy Pomnika Tadeusza Kościuszki, rozpoczęła się zbiórka pieniędzy oraz metali kolorowych z przeznaczeniem na ten cel, jednak spory nad formą pomnika trwały kolejne cztery lata. Ostatecznie odbudowanie pomnika nastąpiło w 1960 roku[2]. W starym, przedwojennym kształcie odtworzył go Mieczysław Lubelski, ten sam twórca, który projektował go 30 lat wcześniej, a także Antoni Biłas oraz Elwira i Jerzy Mazurczykowie. Fundusze na ten cel pochodziły ze składek społecznych. Uroczystość odsłonięcia pomnika odbyła się 22 lipca 1960 roku[2].

Współczesność[edytuj]

Pomnik stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych symboli Łodzi, na miarę Warszawskiej Syrenki i pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie. To pod nim składane są kwiaty podczas oficjalnych obchodów świąt państwowych.

Przypisy

  1. a b Sztuka.net - pomnik Kościuszki w Łodzi
  2. a b c d e Kościuszko była kobietą. „Gazeta Wyborcza; Łódź”, s. 10, 11 grudnia 2015. ISSN 0860-908x. 
  3. Łódź w hołdzie bohaterowi spod Racławic. Odsłonięcie pomnika Tadeusza Kościuszki. Tysięczne rzesze wzięły udział w uroczystości, „Hasło Łódzkie”, nr 342, 15.12.1930, s. 2.