Pomniki papieża Jana Pawła II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomniki Jana Pawła II w Polsce
Białystok
Częstochowa
Elbląg, katedra elbląska
Elbląg, ul. Rawska
Ełk
Gdańsk
Gdynia
Góra św. Anny
Kalwaria Zebrzydowska
Katowice, katedra
Konstancin
Kraków, Wawel
Kraków, Mogiła
Kraków, Nowa Huta
Licheń
Lublin
Ludźmierz
Łęki Górne
Łowicz
Niegowić
Nowy Sącz
Piekary Śląskie
Płock
Racibórz
Rybnik
Sandomierz
Starogard Gdański
Suwałki
Świebodzice
Toruń

Pomniki Jana Pawła II – zespół memoratywnych dzieł (pomników zarówno rzeźbiarskich, jak i architektonicznych) wznoszonych dla upamiętnienia osoby i pontyfikatu Jana Pawła II w Polsce i poza jej granicami. Do momentu śmierci Jana Pawła II w Polsce powstało ponad 230 dzieł figuralnych. W okresie 2005-2009 kolejnych 300[1].

Zjawisko[edytuj]

Historia i chronologia[edytuj]

Wykres przedstawiający częstotliwość odsłaniania papieskich pomników w Polsce w latach 1980-2005

Zwyczaj stawiania pomników papieżom datuje się od czasów średniowiecza, większą skalę przyjął w czasach nowożytnych. Pomniki zazwyczaj umieszczane były w kościołach, bazylikach rzymskich, jak również na placach miast należących do Państwa Kościelnego.

W Polsce od roku 1980 zaczęło być widoczne zjawisko stawiania pomników Janowi Pawłowi II. Za czasów PRL nie miało ono charakteru masowego, nieliczne monumenty stawiane były na terenach przykościelnych, często w miejscach ukrytych i dyskretnych (np. za prezbiterium kościoła, przy plebanii). Od 1998 roku dynamika powstawania pomników przybrała na sile, swoje maksimum uzyskując w roku 2000 (był to Rok Jubileuszowy oraz pierwsza rocznica najdłuższej, siódmej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w roku 1999) - odsłonięto wówczas blisko 50 pomników tego papieża[2]. Dziewięć lat po śmieci Jana Pawła II, liczbę rzeźbiarskich, pełnoplastycznych pomników odsłoniętych w Polsce należy ocenić na około 700 obiektów. Liczba innych form pamięci: krzyży, kamieni pamiątkowych, obelisków, płyt i tablic pamiątkowych jest trudna do oszacowania, rząd wielkości należy oceniać na kilka tysięcy dzieł.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Do momentu śmierci Jana Pawła II, 2 kwietnia 2005 roku, w Polsce stanęło nieco ponad 230 rzeźbiarskich, przestrzennych pomników papieża Polaka. Najwięcej, na terenach Polski Południowej i Środkowej, szczególnie w okolicach Krakowa, Tarnowa oraz Łodzi. Wiele z nich znajduje się w Krakowie. Analiza rozmieszczenia geograficznego tych dzieł wykazuje, że najwięcej jest ich na terenach dawnych zaborów austriackiego i rosyjskiego, najmniej zaś na zachodzie i północy kraju (m.in. dzieła ze Szczecina i Polic). Po roku 2005 różnice w gęstości rozmieszczenia zaczęły się częściowo zacierać.

Artyści[edytuj]

Pierwszy pomnik odsłonięto jesienią 1980 roku na dziedzińcu Pałacu Biskupiego w Krakowie. Stojąca statua jest dziełem włoskiej rzeźbiarki Iole Sensi Croci, podarowana została Krakowowi przez włoskich artystów. Pierwszym pomnikiem zrealizowanym przez polskiego rzeźbiarza jest monumentalna, brązowa figura przy katedrze w Tarnowie, wyrzeźbiona i odlana przez Bronisława Chromego, odsłonięta 21 czerwca 1981 roku. Kraj zalewają też tańsze odlewy wykonywane z różnorodnych materiałów (brąz, polimery, beton) przez komercyjne wytwórnie. Często niskiej jakości, artystycznie mierne, są jednak tanie (koszt figury - ok. 4-5 tys. PLN) i dlatego spotykają się z dużym zainteresowaniem inwestorów[3].

Figura św. Jana Pawła II w prezbiterium kościoła w Bączalu Dolnym

Sytuacja po 2 kwietnia 2005[edytuj]

Po śmierci Jana Pawła II, wznoszeniem papieskich pomników coraz częściej zainteresowane są lokalne samorządy, które ogłaszają konkursy (w latach 2005-2006 m.in. w: Piekarach Śląskich, Bielsku-Białej, Ostrowcu Świętokrzyskim, Stargardzie, Częstochowie, Toruniu, Ostrowi Mazowieckiej, Tarnogrodzie, Wrześni).

Zjawisko stawiania pomników Janowi Pawłowi II nie słabło. Powoli jednak zmieniała się funkcja zarówno nowych, jak i starych monumentów. Dzieła memoratywne nabierały funkcji kultowych, stając się figurami kandydata na ołtarze i w efekcie - osoby świętej. Jednocześnie przełamywane są dawne ograniczenia, tak w pomnikach rzeźbiarskich, jak i architektonicznych, czego przykładem może być odsłonięty 11 listopada 2006 roku pomnik Biblioteka Świętego Pielgrzyma w Głogowie (autorstwa Eugeniusza Józefowskiego i Adama Olejniczaka)[4] czy nie zrealizowana do końca próba stworzenia przestrzennego monumentu w Ostrowcu Świętokrzyskim (autorstwa Andrzeja Zwolaka).

Obok pomników rzeźbiarskich istnieją również pomniki architektoniczne (przykład wspomnianego powyżej monumentu z Głogowa), krzyże i kamienie pamiątkowe, ołtarze, również figury i posągi umieszczane we wnętrzach (świątyń m.in w kościele w Bączalu Dolnym czy szkół), lub na ich elewacjach (w niszach, na konsolach itp).

Pomniki na świecie[edytuj]

Pomniki Jana Pawła II na świecie
Waszyngton
Madryt
Kamieniec Podolski
Braga
Buenos Aires
Singapur
Coimbra
Heerhugowaard
Koszyce
Trnava
Denver
Miasto Meksyk
Rumunia, Kaczyka

Do momentu śmierci Jana Pawła II jego pomniki zrealizowane poza granicami Polski i znajdowały się w większości w USA, Kanadzie, Brazylii, Argentynie. Drugim wyznacznikiem, aktualnym do dziś, jest ich obecność w krajach o przeważającym wyznaniu katolickim, choć do 2001 r. wystawiono je m.in. w Japonii, Rumunii czy na Ukrainie. Skala zjawiska na świecie nigdy nie osiągnęła wielkości znanej z Polski, choć obecnie ilość pomników rzeźbiarskich znajdujących się poza krajem można szacować na ok. 200. Wiele z nich zostało zrealizowanych przez artystów polskich, są to przypadki albo kupowania gotowej figury w Polsce, albo zamawiania jej u artysty bądź nawet sprowadzanie go na miejsce na czas ostatecznej realizacji dzieła. Warto przy okazji zagranicznych pomników Jana Pawła II odnotować kilka dotyczących ich ciekawostek:

  • największy pomnik znajduje się w Częstochowie – ma 14 m wysokości; inne: w Guadalupe w Meksyku i Ćennaju w Indiach mierzą ponad 6 m,
  • najbardziej odległy od Polski pomnik znajduje się w Aganie na wyspie Guam, jest to jedyny pomnik obracający się wokół własnej osi,
  • pomnik, w którym Jan Paweł II ma źrenice w kształcie serc stoi w Toronto, jest dziełem Alexandra von Svobody,
  • po 4 pomniki znajdują się w Nowym Jorku i Chicago.
  • pomnik w San Cristóbal de La Laguna na Teneryfie.

Przypisy

  1. Kazimierz S. Ożóg, Jan Paweł II w rzeźbie pomnikowej po 2005 roku. Próba diagnozy zjawiska, „Rzeźba Polska” t. XIII: Rzeźba w Polsce (1945-2008), red. Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski, s. 153.
  2. Kazimierz S. Ożóg, Miedziany Pielgrzym. Pomniki Jana Pawła II w Polsce w latach 1980-2005, Głogów 2007, s. 31 i n.
  3. Kazimierz S. Ożóg, Papież jak krasnal. Pomniki na rozdrożu, „Orońsko” 2005, nr 4, s. 52-55.
  4. Kazimierz S. Ożóg, Biblioteka Świętego Pielgrzyma w Głogowie - rzecz o słowie w publicznym dziele sztuki, [w:] Język. Religia. Tożsamość, t. II, red. Elżbieta Skorupska-Raczyńska, Grzegorz Cyran, Gorzów Wlkp. 2008, s. 319-328.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

Wydawnictwa ciągłe i prasa
  • Irena Grzesiuk-Olszewska, Pomniki Papieża Jana Pawła II w Polsce, „Życie Chrześcijańskie w Polsce” 1988, nr 10.
  • Dorota Jarecka, Dlaczego większość pomników Papieża jest brzydka, rozm. z Kazimierzem Ożogiem, „Angora” 2005, nr 19, s. 52-53.
  • Dorota Jarecka, Pomnikowy wysyp, rozm. z Kazimierzem Ożogiem, „Gazeta Wyborcza” 2005, nr 92, s. 18.
  • Laudański Roman, Pomnik od ręki, czyli pomnikomania, rozm. z Kazimierzem Ożogiem, „Gazeta Pomorska” 2005, nr 99, s. 7,28.
  • Kazimierz S. Ożóg, Miedziany Pielgrzym. Pomniki Jana Pawła II, „Pro Patria” 2002, nr 2, s. 16-17, fot.
  • Kazimierz S. Ożóg, Rzeźba jest trudna. O najciekawszych pomnikach Jana Pawła II, „Ethos” 2004, nr 3, s. 299-314, fot.
  • Kazimierz S. Ożóg, Opowieści rzeźby, „Nawias” 2006, s. 98-107.
  • Kazimierz S. Ożóg, Papież jak krasnal. Pomniki na rozdrożu, „Orońsko” 2005, nr 4, s. 52-55.
  • Małgorzata Subotić, Wierni stawiają monumenty, „Rzeczpospolita” 2005, nr 84, s. 5.
Wydawnictwa zwarte i książkowe
  • Michał Jagosz, Pomniki Jana Pawła II, [w:] Papież Słowianin - zwiastun nadziei, red. A. Dobroński, Toruń 2000.
  • Janina Jaworska, Artyści Polscy o Papieżu, Kielce 1996.
  • Kazimierz S. Ożóg, Miedziany Pielgrzym. Pomniki Papieża w polskich sanktuariach [w:] Pielgrzymowanie i sztuka. Góra Świętej Anny i inne miejsca pielgrzymkowe na Śląsku, red. Joanna Lubos-Kozieł, Jerzy Gorzelik, Joanna Filipczyk i in., Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2006, s. 169-185.
  • Kazimierz S. Ożóg, Miedziany Pielgrzym. Pomniki Jana Pawła II w Polsce w latach 1980-2005, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie 2007 (publikacja dostępna także na: ART-Dok).
  • Kazimierz S. Ożóg, Pomniki Jana Pawła II – kilka problemów zjawiska [w:] Prolegomena. Materiały Spotkania Doktorantów Historyków Sztuki, Kraków 13-15 X 2003, Kraków 2005, s. 183-192.

Linki zewnętrzne[edytuj]