Pomniki papieża Jana Pawła II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pomniki Jana Pawła II – zespół memoratywnych dzieł (pomników zarówno rzeźbiarskich, jak i architektonicznych) wznoszonych dla upamiętnienia osoby i pontyfikatu Jana Pawła II w Polsce i poza jej granicami. Do momentu śmierci Jana Pawła II w Polsce powstało ponad 230 dzieł figuralnych. W okresie 2005-2009 kolejnych 300[1].

Zjawisko[edytuj]

Historia i chronologia[edytuj]

Wykres przedstawiający częstotliwość odsłaniania papieskich pomników w Polsce w latach 1980-2005

Zwyczaj stawiania pomników papieżom datuje się od czasów średniowiecza, większą skalę przyjął w czasach nowożytnych. Pomniki zazwyczaj umieszczane były w kościołach, bazylikach rzymskich, jak również na placach miast należących do Państwa Kościelnego.

W Polsce od roku 1980 zaczęło być widoczne zjawisko stawiania pomników Janowi Pawłowi II. Za czasów PRL nie miało ono charakteru masowego, nieliczne monumenty stawiane były na terenach przykościelnych, często w miejscach ukrytych i dyskretnych (np. za prezbiterium kościoła, przy plebanii). Od 1998 roku dynamika powstawania pomników przybrała na sile, swoje maksimum uzyskując w roku 2000 (był to Rok Jubileuszowy oraz pierwsza rocznica najdłuższej, siódmej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w roku 1999) - odsłonięto wówczas blisko 50 pomników tego papieża[2]. Dziewięć lat po śmieci Jana Pawła II, liczbę rzeźbiarskich, pełnoplastycznych pomników odsłoniętych w Polsce należy ocenić na około 700 obiektów. Liczba innych form pamięci: krzyży, kamieni pamiątkowych, obelisków, płyt i tablic pamiątkowych jest trudna do oszacowania, rząd wielkości należy oceniać na kilka tysięcy dzieł.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Do momentu śmierci Jana Pawła II, 2 kwietnia 2005 roku, w Polsce stanęło nieco ponad 230 rzeźbiarskich, przestrzennych pomników papieża Polaka. Najwięcej, na terenach Polski Południowej i Środkowej, szczególnie w okolicach Krakowa, Tarnowa oraz Łodzi. Wiele z nich znajduje się w Krakowie. Analiza rozmieszczenia geograficznego tych dzieł wykazuje, że najwięcej jest ich na terenach dawnych zaborów austriackiego i rosyjskiego, najmniej zaś na zachodzie i północy kraju (m.in. dzieła ze Szczecina i Polic). Po roku 2005 różnice w gęstości rozmieszczenia zaczęły się częściowo zacierać.

Artyści[edytuj]

Pierwszy pomnik odsłonięto jesienią 1980 roku na dziedzińcu Pałacu Biskupiego w Krakowie. Stojąca statua jest dziełem włoskiej rzeźbiarki Iole Sensi Croci, podarowana została Krakowowi przez włoskich artystów. Pierwszym pomnikiem zrealizowanym przez polskiego rzeźbiarza jest monumentalna, brązowa figura przy katedrze w Tarnowie, wyrzeźbiona i odlana przez Bronisława Chromego, odsłonięta 21 czerwca 1981 roku. Kraj zalewają też tańsze odlewy wykonywane z różnorodnych materiałów (brąz, polimery, beton) przez komercyjne wytwórnie. Często niskiej jakości, artystycznie mierne, są jednak tanie (koszt figury - ok. 4-5 tys. PLN) i dlatego spotykają się z dużym zainteresowaniem inwestorów[3].

Figura św. Jana Pawła II w prezbiterium kościoła w Bączalu Dolnym

Sytuacja po 2 kwietnia 2005[edytuj]

Po śmierci Jana Pawła II, wznoszeniem papieskich pomników coraz częściej zainteresowane są lokalne samorządy, które ogłaszają konkursy (w latach 2005-2006 m.in. w: Piekarach Śląskich, Bielsku-Białej, Ostrowcu Świętokrzyskim, Stargardzie, Częstochowie, Toruniu, Ostrowi Mazowieckiej, Tarnogrodzie, Wrześni).

Zjawisko stawiania pomników Janowi Pawłowi II nie słabło. Powoli jednak zmieniała się funkcja zarówno nowych, jak i starych monumentów. Dzieła memoratywne nabierały funkcji kultowych, stając się figurami kandydata na ołtarze i w efekcie - osoby świętej. Jednocześnie przełamywane są dawne ograniczenia, tak w pomnikach rzeźbiarskich, jak i architektonicznych, czego przykładem może być odsłonięty 11 listopada 2006 roku pomnik Biblioteka Świętego Pielgrzyma w Głogowie (autorstwa Eugeniusza Józefowskiego i Adama Olejniczaka)[4] czy nie zrealizowana do końca próba stworzenia przestrzennego monumentu w Ostrowcu Świętokrzyskim (autorstwa Andrzeja Zwolaka).

Obok pomników rzeźbiarskich istnieją również pomniki architektoniczne (przykład wspomnianego powyżej monumentu z Głogowa), krzyże i kamienie pamiątkowe, ołtarze, również figury i posągi umieszczane we wnętrzach (świątyń m.in w kościele w Bączalu Dolnym czy szkół), lub na ich elewacjach (w niszach, na konsolach itp).

Pomniki na świecie[edytuj]

Pomniki Jana Pawła II na świecie
Waszyngton
Madryt
Kamieniec Podolski
Braga
Buenos Aires
Singapur
Coimbra
Heerhugowaard
Koszyce
Trnava
Denver
Miasto Meksyk
Rzym

Do momentu śmierci Jana Pawła II jego pomniki zrealizowane poza granicami Polski i znajdowały się w większości w USA, Kanadzie, Brazylii, Argentynie. Drugim wyznacznikiem, aktualnym do dziś, jest ich obecność w krajach o przeważającym wyznaniu katolickim, choć do 2001 r. wystawiono je m.in. w Japonii, Rumunii czy na Ukrainie. Skala zjawiska na świecie nigdy nie osiągnęła wielkości znanej z Polski, choć obecnie ilość pomników rzeźbiarskich znajdujących się poza krajem można szacować na ok. 200. Wiele z nich zostało zrealizowanych przez artystów polskich, są to przypadki albo kupowania gotowej figury w Polsce, albo zamawiania jej u artysty bądź nawet sprowadzanie go na miejsce na czas ostatecznej realizacji dzieła. Warto przy okazji zagranicznych pomników Jana Pawła II odnotować kilka dotyczących ich ciekawostek:

  • największy pomnik znajduje się w Częstochowie – ma 14 m wysokości; inne: w Guadalupe w Meksyku i Ćennaju w Indiach mierzą ponad 6 m,
  • najbardziej odległy od Polski pomnik znajduje się w Aganie na wyspie Guam, jest to jedyny pomnik obracający się wokół własnej osi,
  • pomnik, w którym Jan Paweł II ma źrenice w kształcie serc stoi w Toronto, jest dziełem Alexandra von Svobody,
  • po 4 pomniki znajdują się w Nowym Jorku i Chicago.
  • pomnik w San Cristóbal de La Laguna na Teneryfie.

Pomniki Jana Pawła II w Polsce[edytuj]

Lokalizacja Rok odsłonięcia Autor Opis, fundatorzy, uwagi Zdjęcie
Białystok Białystok. Jan Pawrł II pomnik.JPG
Kościół pw. Św. Maksymiliana Marii Kolbego w Chomranicach 2000 Czesław Dźwigaj [potrzebny przypis] Kopia monumentu że Studziennej[potrzebny przypis]
Częstochowa Jasna Gora - John Paul II monument.jpg
Elbląg Pomnik św. Jana Pawła II w Elblągu.jpg
Elbląg,ul.Rawskal Pomnik św. Jana Pawła II w Elblągu (2).jpg
Ełk,plac Jana Pawła II Czesław Dźwigaj [potrzebny przypis] PL Ełk Park Papieski1.jpg
Gdańsk Gdańsk Zaspa – Pomnik Jan Paweł II.JPG
Gdynia Pomnik papieża Jana Pawła II - 002.JPG
Kościół św. Jerzego w Goleniowie Czesław Dźwigaj [potrzebny przypis]
Gorzów Wielkopolski 1999 Pomnik ten, odsłonięty w 1999 r. stoi na placu Jana Pawła II który mieści się na gorzowskiej dzielnicy Górczyn. Prezentuje on postać Papieża z otwartymi rękami a napis głosi: "Nie bójcie się dawać świadectwa, nie lękajcie się świętości". Pomnik stoi w miejscu odprawienia mszy polowej w roku pielgrzymki Papieża Jana Pawła II do ojczyzny, i jego pobytu w Gorzowie. Pomnik jest oświetlony nocą. Upamiętnia wizytę Ojca Świętego Jana Pawła II w Gorzowie Wlkp.[potrzebny przypis]
Góra Świętej Anny Góra św. Anny. Pomnik Jana Pawła II.JPG
Kalisz 1999 Jan Kucz pomnik Jana Pawła II w Kaliszu, w Śródmieściu, na placu św. Józefa, wzniesiony w 1999 według projektu Jana Kucza; upamiętnia wizytę Jana Pawła II złożoną w Kaliszu podczas podróży apostolskiej Jana Pawła II do Polski w 1997. 100 years since the destruction of Kalisz 1914-2014 08.JPG
Kalwaria Zebrzydowska Statue of Pope Jan Pawel II in Kalwaria Zebrzydowska.JPG
Katowice JPII-pomnik Katowice.jpg
Konstancin Pomnik Jana Pawła II w Konstancinie.JPG
Pałac Biskupi w Krakowie Został uroczyście odsłonięty w maju 1980 roku, w 60. rocznicę urodzin papieża (niektóre źródła podają jesień tego samego roku). Jole Sensi Croci
Jest to dar samego papieża, który przywiózł pomnik do Krakowa w czasie pierwszej pielgrzymki do Polski, w czerwcu 1979. Zgodnie z wolą Jana Pawła II stanął on na tle okien prywatnej kaplicy biskupów krakowskich.
Pope John Paul II monument,Krakow Archbishop's Palace courtyard, 3 Franciszkanska street,Old Town, Krakow, Poland.jpg
Kościół św. Maksymiliana Marii Kolbego w Krakowie 1991 Kazimierz Gustaw Zemła Pomnik jest fundacją dwóch obywateli Macedonii, jego replika stoi od 1994 roku przy Wyższym Seminarium Duchownym w Łomży. Pope John Paul II monument,Mistrzejowice,Nowa Huta,Krakow,Poland.JPG
Kościół Pana Jezusa Dobrego Pasterza w Krakowie Pomnik odsłonięto w październiku 1998 roku. Władysław Dudek, Stefan Kowalówka Pope John Paul II monument, Dobrego Pasterza street,Krakow Poland.jpg
Park Strzelecki w Krakowie odsłonięty 1 lipca 2000. Czesław Dźwigaj Pomnik został ufundowany przez krakowskie bractwo kurkowe na pamiątkę spotkania z Ojcem Świętym w Watykanie. Siedząca figura papieża osadzona jest na kamieniu z czerwonego afrykańskiego marmuru, wieńczącym niewielki kopczyk. John Paul II monument by Dźwigaj, Kraków.JPG
Park im. Henryka Jordana w Krakowie 2000 Stefan Dousa Popiersie odsłonięte w listopadzie 2000 roku. Park Jordana w Krakowie - JPII.JPG
Seminarium ks. Zmartwychwstańców (ul. ks. Pawlickiego) w Krakowie przed 2000? Figura Jana Pawła II klęczącego przed Chrystusem znajduje się na terenie seminarium zakonnego księży Zmartwychwstańców na Dębnikach, pomnik ten odsłonięto prawdopodobnie jeszcze przed 2000 rokiem. Tam też znajduje się kopiec Jana Pawła II. PomnikJanaPawłaII-ZgromadzenieKsiężyZmartwychwstańców-POL, Kraków.jpg
Cmentarz Rakowicki w Krakowie 2005 Czesław Dźwigaj Pomnik na Cmentarzu Rakowickim został odsłonięty kilka dni po śmierci papieża. Przedstawia Jana Pawła II klęczącego z różańcem w ręce. Na cokole widnieją daty papieskich pielgrzymek do Polski. Ustawiono go tak, by wskazywał drogę do kwatery, w której znajduje się rodzinny grobowiec Wojtyłów i Kaczorowskich. Figura autorstwa Czesława Dźwigaja została odlana już w 2000 roku, jednakże ze względu na dyskusję, jaką wywołał projekt odsłonięcia pomnika żyjącego Papieża na cmentarzu, pomysł odsunięto w czasie. Modlacy się Papież.jpg
Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach 2006 Witold Cęckiewicz Pomnik został odsłonięty 27 maja 2006 roku w czasie pielgrzymki do Polski papieża Benedykta XVI. Jest to 4,5 metrowej wysokości figura przedstawiająca papieża wypuszczającego z prawej dłoni gołębia pokoju, w lewej trzymająca pastorał. Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Krakowie-Łagiewnikach9.JPG
Kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława Biskupa w Krakowie 2007 Czesław Dźwigaj Pomnik na placu przed kościołem św. Michała Archanioła i św. Stanisława na Skałce, odsłonięty 3 listopada 2007, upamiętnia wizytę Jana Pawła II w klasztorze w 1979 roku. Głównym fundatorem jest krakowskie bractwo kurkowe Pomnik J. Pawła II na Skałce.JPG
Klasztor na Skałce w Krakowie 2008 Wincenty Kućma z zespołem Posąg Jana Pawła II jest jedną z siedmiu figur wchodzących w skład Ołtarza Trzech Tysiącleci, stojącego obok kościoła paulinów. Ołtarz Trzeciego Tysiąclecia w Krakowie1.JPG
Kaplica św. Małgorzaty i św. Judyty w Krakowie 2008 Pomnik Jana Pawła II przed kaplicą na Salwatorze stanął w 2008 roku. Pomnik Jana Pawła II - Kościół św. Małgorzaty SalwatorPomnik Jana Pawła II - napis -Kościół św. Małgorzaty Kraków - Salwator
Wawel w Krakowie 2008 Kazimierz Gustaw Zemła 3-metrowy pomnik przed katedrą wawelską poświęcił 12 października 2008 kardynał Stanisław Dziwisz. Projekt wzbudził kontrowersje w środowisku historyków sztuki i konserwatorów, którzy wyrażali wątpliwości wobec idei kolejnego pomnika papieża, miejsca jego ustawienia, projektu Gustawa Zemły i braku konkursu w tej sprawie[5][6]. John Paul II statue at Wawel Cathedral.JPG
Opactwo Cystersów w Mogile 2008[7] Marek Kordyaczny[7] Pomnik przed kościołem Matki Boskiej Wniebowziętej i św. Wacława w Mogile został poświęcony 14 września 2008 przed kard. Stanisława Dziwisza[7]. Pope John Paul II monument, Cistercian abbey, Klasztorna street, Mogila,Krakow,Poland.jpg
Kościół Matki Bożej Królowej Polski w Krakowie (Arka Pana) 2009 Carlo Balljana Pomnik „Jan Paweł II-Wiatr Nadziei” odsłonięty został 16 października 2009. Znajduje się w KrakowieNowej Hucie, w dzielnicy XVI Bieńczyce, przy ul. Obrońców Krzyża 1 na osiedlu Złota Jesień. Odlana z brązu figura Jana Pawła II stoi na wapiennym głazie. Autorem rzeźby jest Włoch Carlo Balljana. Pomnik został odsłonięty został przez kardynała Stanisława Dziwisza 16 października 2009[8]. Pope John Paul II Wind of Hope monument,Ark of Our Lord Church,Nowa Huta,Krakow,Poland.jpg
Kościół św. Mikołaja z Tolentino w Krakowie Wojciech Batko Popiersie.
Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie Drewniana figura.
Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się” w Krakowie 2016 Władysław Dudek rzeźba z brązu wysokości 3,5 m poświęcona i odsłonięta 12 czerwca 2016[9].
Legnica Legnica, pomnik Papieża Jana Pawła II.JPG
Leżajsk 2000 Marian Konieczny Znajduje się na placu Jana Pawła II, przed Bazyliką Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Powstał z inicjatywy Stowarzyszenia Promocji Ziemi Leżajskiej „Milenium”. Bazylikalezajsk.jpg
Licheń Licheń - pomnik Jana Pawła II przed bazyliką.JPG
Katolicki Uniwersytet Lubelski w Lublinie Pomnik Jana Pawła II i kardynała Stefana Wyszyńskiego Dziedziniec KUL - pomnik Jana Pawła II i kardynała Stefana Wyszyńskiego.JPG
Ludźmierz Ludzmierz-papiez-pomnik.jpg
Łęki Górne 2011-04 Łęki Górne 6.jpg
Łowicz Statue JP2 Łowicz Poland.jpg
Niegowić Niegowic-pomnik wikarego Wojtyly.jpg
Nowy Sącz Pomnik Jana Pawla II Nowy Sacz.jpg
Piekary Śląskie PiekarySlaskie PomnikPapieza.jpg
Płock Plock46 DSC1025.JPG
Racibórz POL Racibórz JanpawelII.JPG
Radziechowy(k.Żywca) Czesław Dźwigaj Część stacji V Golgoty Beskidów Golgota Beskidow-stacja V.jpg
Rybnik Rybnik - Pomnik Jana Pawła II.JPG
Sandomierz Pomnik papieża Jana Pawła II w Sandomierzu.JPG
Kościół Przemienienia Pańskiego w Sanoku czerwiec 2011 Marek Maślaniec i Agnieszka Świerzowicz Inicjatorem i donatorem był były prałat ks. Adam Sudoł. Odlewnikiem był Karol Badyna. Inskrypcja brzmi: Bł. Jan Paweł II, Papież. 1978-2005[potrzebny przypis] Church of the Transfiguration in Sanok Jan Paweł II monument.jpg
Starogard Gdański Starogard Pomnik JPII.jpg
Suwałki Suwałki Pomnik Jana Pawła II.jpg
Świebodzice Świebodzice-pomnik papieża.JPG
Szczecin Szczecin pomnik Jana Pawla II.jpg
Wadowice DB JPII monument wadowice.JPG
Warszawa,ul. Ateńska AtenskapomnikJPII.jpg
Kościół pw. Wszystkich Świętych w Warszawie
Włocławek Włocławek-John Paul II statue.JPG


Żyrardów Pomnik Jana Pawła II w Żyrardowie.jpg

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Kazimierz S. Ożóg, Jan Paweł II w rzeźbie pomnikowej po 2005 roku. Próba diagnozy zjawiska, „Rzeźba Polska” t. XIII: Rzeźba w Polsce (1945-2008), red. Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski, s. 153.
  2. Kazimierz S. Ożóg, Miedziany Pielgrzym. Pomniki Jana Pawła II w Polsce w latach 1980-2005, Głogów 2007, s. 31 i n.
  3. Kazimierz S. Ożóg, Papież jak krasnal. Pomniki na rozdrożu, „Orońsko” 2005, nr 4, s. 52-55.
  4. Kazimierz S. Ożóg, Biblioteka Świętego Pielgrzyma w Głogowie - rzecz o słowie w publicznym dziele sztuki, [w:] Język. Religia. Tożsamość, t. II, red. Elżbieta Skorupska-Raczyńska, Grzegorz Cyran, Gorzów Wlkp. 2008, s. 319-328.
  5. Rafał Romanowski, Małgorzata Skowrońska, Papieski pomnik budzi kontrowersje, Gazeta Wyborcza Kraków, 07-08-2008
  6. Rafał Romanowski, Małgorzata Skowrońska, Co dalej z wawelskim pomnikiem papieża?, Gazeta Wyborcza Kraków, 07-08-2008, Małgorzata Skowrońska, Pomnik Papieża: tak, ale niekonwencjonalny, Gazeta Wyborcza Kraków, 08-08-2008, Rafał Romanowski, Kto wiedział o pomniku papieża na Wawelu?, Gazeta Wyborcza Kraków, 17-08-2008
  7. a b c Strona opactwa cystersów w Mogile
  8. Dawid Hajok, Małgorzata Skowrońska: Pomnik papieża: z ziemi włoskiej do Nowej Huty. gazeta.pl, 2009-10-29. [dostęp 2010-08-20].
  9. Montaż pomnika św. Jana Pawła II. [dostęp 2016-06-10].

Bibliografia[edytuj]

Wydawnictwa ciągłe i prasa
  • Irena Grzesiuk-Olszewska, Pomniki Papieża Jana Pawła II w Polsce, „Życie Chrześcijańskie w Polsce” 1988, nr 10.
  • Dorota Jarecka, Dlaczego większość pomników Papieża jest brzydka, rozm. z Kazimierzem Ożogiem, „Angora” 2005, nr 19, s. 52-53.
  • Dorota Jarecka, Pomnikowy wysyp, rozm. z Kazimierzem Ożogiem, „Gazeta Wyborcza” 2005, nr 92, s. 18.
  • Laudański Roman, Pomnik od ręki, czyli pomnikomania, rozm. z Kazimierzem Ożogiem, „Gazeta Pomorska” 2005, nr 99, s. 7,28.
  • Kazimierz S. Ożóg, Miedziany Pielgrzym. Pomniki Jana Pawła II, „Pro Patria” 2002, nr 2, s. 16-17, fot.
  • Kazimierz S. Ożóg, Rzeźba jest trudna. O najciekawszych pomnikach Jana Pawła II, „Ethos” 2004, nr 3, s. 299-314, fot.
  • Kazimierz S. Ożóg, Opowieści rzeźby, „Nawias” 2006, s. 98-107.
  • Kazimierz S. Ożóg, Papież jak krasnal. Pomniki na rozdrożu, „Orońsko” 2005, nr 4, s. 52-55.
  • Małgorzata Subotić, Wierni stawiają monumenty, „Rzeczpospolita” 2005, nr 84, s. 5.
Wydawnictwa zwarte i książkowe
  • Michał Jagosz, Pomniki Jana Pawła II, [w:] Papież Słowianin - zwiastun nadziei, red. A. Dobroński, Toruń 2000.
  • Janina Jaworska, Artyści Polscy o Papieżu, Kielce 1996.
  • Kazimierz S. Ożóg, Miedziany Pielgrzym. Pomniki Papieża w polskich sanktuariach [w:] Pielgrzymowanie i sztuka. Góra Świętej Anny i inne miejsca pielgrzymkowe na Śląsku, red. Joanna Lubos-Kozieł, Jerzy Gorzelik, Joanna Filipczyk i in., Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2006, s. 169-185.
  • Kazimierz S. Ożóg, Miedziany Pielgrzym. Pomniki Jana Pawła II w Polsce w latach 1980-2005, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie 2007 (publikacja dostępna także na: ART-Dok).
  • Kazimierz S. Ożóg, Pomniki Jana Pawła II – kilka problemów zjawiska [w:] Prolegomena. Materiały Spotkania Doktorantów Historyków Sztuki, Kraków 13-15 X 2003, Kraków 2005, s. 183-192.

Linki zewnętrzne[edytuj]