Pomniki w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pomnik w Toruniu
Ilustracja
Pomnik Mikołaja Kopernika w Toruniu
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Toruń

Typ pomnika

rzeźby, kamienie pamiątkowe, tablice, instalacje artystyczne i inne

Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Pomnik w Toruniu”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Pomnik w Toruniu”
Ziemia53°01′20″N 18°36′40″E/53,022222 18,611111

Pomniki w Toruniu – rzeźby, kamienie pamiątkowe, tablice oraz instalacje artystyczne znajdujące się w Toruniu.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Toruń prastary gród Kopernika i miasto o bogatej historii oraz dziedzictwie kulturowym, zachowuje pamięć o ważnych wydarzeniach ze swojej przeszłości oraz upamiętnia wyjątkowe postaci z nią związane, czego wyrazem są liczne pomniki, tablice i instalacje artystyczne[1].

Najbardziej znanym i charakterystycznym jest stojący w samym centrum miasta, czyli na Rynku Staromiejskim pomnik najsłynniejszego torunianina – Mikołaja Kopernika[2].

Podział[edytuj | edytuj kod]

Pomniki w Toruniu dzielą się na następujące grupy[3][4]:

  • Pomniki i popiersie
  • Zespoły pomnikowe i obeliski
  • Kamienie pamiątkowe
  • Instalacje artystyczne
  • Sakralne
  • Miejsca Pamięci Narodowej

Statystyka[edytuj | edytuj kod]

Liczba pomników w Toruniu (stan z 2020 roku)[5]:

Pomniki i popiersia[edytuj | edytuj kod]

Pomniki i popiersia osób związanych z historią kraju i regionu[6][7][8]:

Postać Dzielnica Miejsce Rok osłonięcia Autor Zdjęcie Zabytek
Mikołaj Kopernik Zespół Staromiejski Południowo-wschodni narożnik Rynku Staromiejskiego 1853 Christian Friedrich Tieck Toruń Pomnik Kopernika.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
Christoph Daniel Janitzen Bielany Park na Bielanach 1899 Pomnik ku czci Christopha Daniela Janitzena w Toruniu.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
Józef Bem Jakubskie Przedmieście Na terenie CSAiU 1959 Edmund Matuszak
Samuel Bogumił Linde Bydgoskie Przedmieście Przed gmachem Książnicy Kopernikańskiej 1976 Witold Marciniak Torun pomnik Lindego.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
Ludwik Rydygier Bielany Przed gmachem Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. L. Rydygiera 1978 Jerzy Michał Rosa
Stanisław Moniuszko Bydgoskie Przedmieście U zbiegu ulic Bydgoskiej i Chopina 1986 Rajmund Gruszczyński Popiersie Stanisława Moniuszki w Toruniu.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
Józef Piłsudski Centrum Park 100-lecia Powrotu Torunia do Wolnej Polski 2000 Stanisław Szwechowiak, Bruno Wandtke Pomnik Józefa Piłsudskiego na Placu Rapackiego w Toruniu.jpg
Jan Paweł II Zespół Staromiejski Na placu przy bazylice katedralnej św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty 2000 Radosław Ociepa Papieztorun.jpg
Ludwik Kolankowski Bielany Przed budynkiem Wydziału Chemii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2001 Monika Smuczyńska Ludwik Kolankowski monument.jpg
Jan Paweł II Starotoruńskie Przedmieście Przed gmachem Akademii Kultury Społecznej i Medialnej 2006 Georgina FariasDar, dar Polonii Ameryki Południowej Ioannes Paulus II monument in The University of Social & Medial Culture in Toruń.jpg
ks. Stefan Wincenty Frelichowski Bydgoskie Przedmieście Przed gmachem Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Toruńskiej 2007 Kazimierz Gustaw Zemła Stefan Frelichowski monument.jpg
Jan Paweł II Centrum W okolicy gmachu Centrum Sztuki Współczesnej 2007 Stanisław Radwański Toruń, pomnik JP II 2.jpg
Władysław Raczkiewicz Centrum Przed gmachem Urzędu Marszałkowskiego 2010 Zbigniew Mikielewicz Pomnik Władysława Raczkiewicza w Toruniu.jpg
Jan Paweł II Wrzosy Przed kościołem pw. św. Antoniego 2010 Zbigniew Mikielewicz Parafia św. Antoniego w Toruniu3.jpg
ks. Jerzy Popiełuszko Centrum W okolicy mostu drogowego im. Józefa Piłsudskiego 2011 Kazimierz Gustaw Zemła Jerzy Popieluszko monument in Torun2.jpg
Józef Haller Centrum U zbiegu ulicy Piastowskiej i placu św. Katarzyny 2012 Andrzej Borcza Pomnik generała Józefa Hallera na Placu św. Katarzyny w Toruniu widziany z boku.jpg
Henryk Sienkiewicz Bydgoskie Przedmieście Przed Centrum Dialogu im. Jana Pawła II, pl. Frelichowskiego 1 2012 Kazimierz Gustaw Zemła
Elżbieta Zawacka Zespół Staromiejski Przed Archiwum i Muzeum Pomorskim Armii Krajowej 2014 Tadeusz Porębski Elżbieta Zawacka monument 01.JPG
Jan Paweł II Koniuchy Przed budynkiem Radia Maryja 2014 Giennadij Jerszow Jan Paweł II sculpture by Giennadij Jerszow 2014.jpg
Stefan Wyszyński Mokre Przed kościołem Chrystusa Króla 2017 Pomnik Stefana Wyszyńskiego w Toruniu.jpg

Zespoły pomnikowe, obeliski[edytuj | edytuj kod]

Pomniki, zespoły pomnikowe, obeliski oraz inne formy upamiętnienia ważnych wydarzeń w dziejach historii miasta

Nazwa Dzielnica Miejsce Rok osłonięcia Autor Dyslokacja Uwagi Zdjęcie Zabytek
ku czci zabitych Bawarczyków Chełmińskie Przedmieście Przed budynkiem Zespołu Szkół Technicznych 1888 2003[9] Upamiętnia blisko tysiąc bawarskich żołnierzy, którzy zginęli i zmarli podczas obrony Torunia przed Rosjanami w 1813 rok Torun pomnik Bawarczykow.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
Chwalebne kamienie Barbarka U zbiegu ulic Barbarka i Polnej 1919 Brak Cel jego powstania i symbolika nie zostały jednoznacznie wyjaśnione Barbarka pomnik kamienny.jpg
Dzieci Polskie – Matce Polski Barbarka Przy ulicy Pawiej 1933 W 1939 został zniszczony, po wojnie odbudowany Z okazji siedemsetnej rocznicy nadania Toruniowi praw miejskich Dzieci Polskie - Matce Polski.jpg
ku czci pomordowanych pracowników młyna Mokre W sąsiedztwie dawnego Młyna Richtera 1967 Ryszard Kaczor Brak Upamiętnia zamordowanych w 1941 roku pracowników toruńskiego młyna Pomnik ku czci pomordowanych pracowników młyna w Toruniu.jpg
Kotwica Centrum Bulwar Filadelfijski 1972 Brak Upamiętnia istnienie w latach międzywojennych Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu Bulwar w Toruniu.jpg
Artylerii Polskiej Centrum Plac Artylerii Polskiej 1972 Henryk Siwicki Brak Upamiętnia polskich artylerzystów z armii Księstwa Warszawskiego, którzy walczyli w obronie Torunia w 1809 i 1813 roku Plac Artylerii Polskiej w Toruniu.jpg
Zegar słoneczny Centrum Dolina Marzeń 1973 Ewelina Szczech-Siwicka, Henryk Siwicki Brak Z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika Zegar słoneczny upamiętniający pięćsetną rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
De revolutionibus Bielany W sąsiedztwie Rektoratu i Auli UMK 1973 prof. Witold Marciniak Brak Z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika Instalacja artystyczne - De revolutionibus w Toruniu.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
Helios Centrum Plac Rapackiego 1973 Józef Kopczyński Brak Z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika Torun pomnik Helios 500 urodzin Kopernika 03.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
Pomnik kolejarzy – ofiar faszyzmu Centrum W sąsiedztwie dworca kolejowego Toruń Miasto 1976 Michał Rosa Brak Upamiętnia toruńskich kolejarzy Toruń Miasto23.jpg
Policji Toruńskiej Mokre W sąsiedztwie Komendy Miejskiej Policji 1978 Henryk Siwicki Brak Upamiętnia toruńskich policjantów Pomnik Milicji Obywatelskiej w Toruniu.jpg
Artylerii Polskiej Centrum Na placu Towarzystwa Miłośników Torunia 1980 Franciszek Duszeńko 2015 Upamiętnia toruńskich artylerzystów oraz Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Rakietowych i Artylerii w Toruniu Pomnik Artylerii Polskiej w Toruniu558.jpg
Pomnik Lotników Toruńskich Bielany Lotnisko Toruń 1985 Brak Upamiętnia toruńskich lotników Pomnik Lotników Toruńskich.jpg
ku czci ofiar członków grupy oporu Bielany Fort VIII Twierdzy Toruń koniec lat 80. Brak Upamiętnia członków toruńskich organizacji konspiracyjnych działających w latach 1939–1945 Fort VIIII pomnik.JPG
Stefan Łaszewski Zespół Staromiejski Przy gmachu Collegium Maius UMK (dawny Urząd Wojewódzki Pomorski) 1997 W 1939 został zniszczony, po wojnie odbudowany Upamiętnia pierwszego wojewodę pomorskiego II Rzeczypospolitej Pomnik Stefana Łaszewskiego w Toruniu.jpg
Pomnik Dar Miasta Czadca Centrum Aleja Solidarności 2000 Josef Mundier Brak Upamiętnia współpracę Torunia ze słowackim miastem Czadca Pomnik Dar Miasta Czadca w Toruniu.jpg
Pomnik Pamięci Ofiar Barbarki Barbarka Cmentarz Ofiar Hitleryzmu 2009 Marian Molenda Brak Ku czci pomordowanych w czasie II wojny światowej mieszkańców Torunia i województwa pomorskiego Barbarka monument2.jpg
Pomnik Żołnierzy Wyklętych Centrum Aleja Solidarności 2014 Tadeusz Antoni Wojtasik Brak Upamiętnia żołnierzy wyklętych Nowy pomnik żołnierzy wyklętych w Toruniu.jpg
Pomnik Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 Centrum Park Pamięci 2018 Zbigniew Mikielewicz Brak Ku czci mieszkańców przedwojennego województwa pomorskiego zamordowanych przez okupantów niemieckich jesienią 1939 roku w ramach tzw. akcji „Inteligencja” Pomnik Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 w Toruniu2.jpg
Pomnik Żołnierzy Wojsk Balonowych Bydgoskie Przedmieście Park Miejski 2020 Maciej Jagodziński-Jagenmeer W 1939 został zniszczony, po wojnie odbudowany Ku czci żołnierzy wojsk balonowych, którzy polegli w latach 1918–1920 Pomnik Żołnierzy Wojsk Balonowych w Toruniu.jpg

Kamienie pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

Wybrane kamienie pamiątkowe na terenie Torunia:

Instalacje artystyczne[edytuj | edytuj kod]

Instalacja artystyczna Informacje o treści dzieła Miejsce Rok osłonięcia Autor Zdjęcie
Filuś Upamiętnia popularnego rysownika Zbigniewa Lengrena, „ojca” rysunkowych historyjek o profesorze Filutku i jego piesku Filusiu zamieszczanych na ostatniej stronie tygodnika „Przekrój” Przy ulicy Chełmińskiej w bliskim sąsiedztwie Rynku Staromiejskiego 2005 Zbigniew Mikielewicz Filuś.jpg
Pawlak i Kargul Poświęcony polskiej kinematografii oraz bohaterom kultowej "trylogii zabużańskiej" S. Chęcińskiego Przed kinem Cinema City 2006 Zbigniew Mikielewicz Pomnik Pawlaka i Kargula w Toruniu.jpg
Osioł Nawiązuje do historycznego pręgierza, narzędzia tortur w średniowieczu Przy Rynku Staromiejskim u zbiegu z ulicą Żeglarską 2007 Karol Furyk, Małgorzata Więcławska TORUŃ, AB. 050.JPG
Wózek Upamiętniający kręcony w Toruniu film Jerzego Hoffmana i Edwarda SkórzewskiegoPrawo i pięść Rynek Nowomiejski 2008 Karol Furyk, Małgorzata Więcławska Rzeźba wozu z dobytkiem upamiętniająca film Prawo i pięść.jpg
Planetoida – Toruń Upamiętnia Międzynarodowy Rok Astronomii 2009 Skwer Lucjana Broniewicza 2009 Paulina Kaczor-Paczkowska Pomnik planetoidy - Toruń.jpg
Toruńska Piernikarka Nawiązuje do otwarcia w 1751 roku największej ówczesnej fabryki pierników Gustawa Weesego U zbiegu ulic Małe Garbary i Królowej Jadwigi 2011 Tadeusz Porębski Toruńska Piernikarka.jpg
Toruńska Przekupka Jeden z elementów realizowanego w Toruniu projektu „Hanza nad Wisłą” Rynek Nowomiejski 2011 Aneta Jagodzińska, Maciej Jagodziński Przekupka na rynku w Toruniu.JPG

Sakralne[edytuj | edytuj kod]

Postać Dzielnica Miejsce Rok osłonięcia Autor Zdjęcie Zabytek
Golgota Podgórz Cmentarz św. św. Piotra i Pawła 1911 Julian Wyrzykowski Golgota z 1813 rok w Toruniu.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
św. Józef Bielany Plac przed klasztorem oo. redemptorystów lata 20. XX w. Figura św. Józefa w Toruniu.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
Grota Maryjna Mokre Park przed kościołem Chrystusa Króla 1956 Kościół Chrystusa Króla w Toruniu4.jpg
Obiekt zabytkowy znak.svg
Chrystus Król Bielany Przed gmachem Rektoratu Akademii Kultury Społecznej i Medialnej 1997 Czesław Dźwigaj Pomnik Chrystusa Króla w Toruniu.jpg
Madonna Centrum Przed kościołem garnizonowym pw. św. Katarzyny 2007 Krzysztof Mazur Toruń at night 2011 08.jpg
Matka Boża Oczekująca Barbarka Szkoła Leśna 2020 Stanisław Stopyra Matka Boża Oczekująca w Toruniu.jpg
św. Franciszek Podgórz skwer przed klasztorem ojców franciszkanów 2021 Figura św. Franciszka w Toruniu.jpg

Tablice pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

Wykaz tablic pamiątkowych na terenie Torunia, bez uwzględnienia tych, które znajdują się na cmentarzach, wewnątrz gmachów użyteczności publicznej oraz w kościołach. Większość tablic pamiątkowych jest umieszczona na budynkach Zespołu Staromiejskiego.

Tablice upamiętniające ważne wydarzenia w dziejach historii miasta
Upamiętniająca założenie Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Upamiętniająca najstarszą mennicę toruńską
Upamiętniająca 750-lecie nadania praw miejskich Toruniowi
Upamiętniająca powrót Pomorza do Polski
Upamiętniająca demonstracjom w maju 1982 w Toruniu
Upamiętniająca wizytę Jana Pawła II w Toruniu 1999 roku
Upamiętniająca wpisanie Starego Miasta w Toruniu na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO


Tablice upamiętniające osoby związane z historią kraju i regionu
Upamiętniająca Grzegorza Ciechowskiego
Upamiętniająca Mariana Sydowa
Upamiętniająca Zbigniewa Herberta
Upamiętniająca Samuela Soemmerringa
Upamiętniająca Kazimierza Serockiego
Upamiętniająca Marię Znamierowską-Prüfferową
Upamiętniająca rabina Kalischera
Upamiętniająca Adama Freytaga


Upamiętniające pobyt znanych osobistości w Hotelu „Pod Trzema Koronami”
Upamiętniająca dom, w którym zatrzymał się w 1812 r. cesarz Napoleon Bonaparte
Upamiętniająca żołnierzy Armii Krajowej Garnizony Toruń
Upamiętniająca 400-lecia gimnazjum toruńskiego
Upamiętniająca wydanie Pana Tadeusza
Upamiętniająca 500-lecie powrotu Pomorza do Polski
Upamiętniająca nazwy drużyn harcerskich


Upamiętniająca Oficerską Szkołę Marynarki wojennej
Upamiętniająca twórców i Organizatorów harcerstwa w Toruniu i na Pomorzu
Upamiętniająca powstanie w 1649 roku Apteki Radzieckiej w Toruniu
Upamiętniająca przebieg pierwszej linii tramwajowej
Upamiętniająca nieistniejącą synagogę przy ul. Szczytnej 10/12


Miejsca Pamięci Narodowej[edytuj | edytuj kod]



Pomniki nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Rozebrany
Kolumna Maryjna 1817
Pomnik Wilhelma I 1919
Pomnik Poległych 1920
Pomnik Wojaka Pruskiego 1920
Pomnik Ottona von Bismarcka 1926
Pomnik 63. Pułku Piechoty 1939
Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej 1997
Tablica Juliana Nowickiego 2012

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Toruński Serwis Turystyczny (pol.). turystyka.torun.pl.
  2. Pomnik Mikołaja Kopernika | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-01-08].
  3. Toruń – pomniki, www.torun.webd.pl [dostęp 2019-01-08].
  4. Pomniki, rzeźby Toruń, pomnik w Toruniu, godziny otwarcia, dojazd, www.nocowanie.pl [dostęp 2019-01-08].
  5. Pomniki w Toruniu – Atrakcje Torunia – Przewodnik po Toruniu | Toruń Tour Toruński Portal Turystyczny, Toruński Portal Turystyczny [dostęp 2019-01-08] (pol.).
  6. Odsłonięcie pomnika gen. prof. Elżbiety Zawackiej | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2016-01-07].
  7. Marianna Popiełuszko przy pomniku swego syna – dzieje.pl, dzieje.pl [dostęp 2016-01-07].
  8. Pierwszy w Polsce pomnik Władysława Raczkiewicza odsłoniety zostanie w Toruniu, torun.naszemiasto.pl, 23 października 2010 [dostęp 2016-01-07] (pol.).
  9. Pomnik Bawarczyków po renowacji | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2016-01-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Ziółkiewicz, Toruńskie pomniki. Pomniki, tablice, kamienie, oprac. nauk. Adam Paczuski, Toruń 2009