Pomorski Kościół Ewangelicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pomorski Kościół Ewangelicki
Pommersche Evangelische Kirche
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Protestantyzm
   └ Luteranizm
Ustrój kościelny konsystorialno-synodalna
Zasięg geograficzny Pomorze Przednie (Niemcy)
Członkostwo Ewangelicki Kościół Niemiec,
Unia Kościołów Ewangelickich,
Niemiecki Komitet Narodowy Światowej Federacji Luterańskiej
Strona internetowa
Katedra św. Mikołaja w Greifswaldzie (kościół pokolegiacki)

Pomorski Kościół Ewangelicki, Kościół Pomorza (niem. Pommersche Evangelische Kirche, PEK) – dawny niemiecki samodzielny krajowy Kościół protestancki tradycji luterańskiej, 27 maja 2012 przekształcony w Okręg Kościelny Pomorze Ewangelicko-Luterańskiego Kościoła Północnych Niemiec. W chwili rozwiązania był członkiem Ewangelickiego Kościoła Niemiec (EKD), Ewangelickiego Kościoła Unii (Staropruskiej) (EKU, do 2003), Unii Kościołów Ewangelickich (UEK) oraz Niemieckiego Komitetu Narodowego Światowej Federacji Luterańskiej.

Pomorski Kościół Ewangelicki powstał w XVI wieku w wyniku reformacji i jej skutków polityczno-społecznych na terenie Rzeszy. Założyli go w 1535 roku książęta pomorscy z dynastii Gryfitów w związku postanowieniami sejmu trzebiatowskiego z 1534 roku. Jego ideowym twórcą i organizatorem był Jan Bugenhagen.

Po wojnie trzydziestoletniej i rozbiorze Pomorza Zachodniego, Kościół Pomorza był zmuszony działać pod administracją władz dwóch państw Brandenburgii i Szwecji. Od XVIII wieku był poddawany reformom integrującym go z innymi kościołami krajowymi Królestwa Prus, które zakończyły się w 1817 roku utworzeniem przez króla Fryderyka Wilhelma III Hohenzollerna Pruskiego Kościoła Unijnego. Od XIX wieku Kościół Pomorza stanowił prowincję kościelną tej unii, którą pozostawał do połowy XX wieku. W tym czasie siedzibą konsystorza był Szczecin.

Po II wojnie światowej i zmianie granic państwowych, zasięg terytorialny Kościoła został ograniczony do terytorium Pomorza Przedniego. W 1947 roku siedzibą władz Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego zostało miasto Greifswald. W 1950 roku przywrócono w kościele urząd biskupa.

Kościół swoim zasięgiem administracyjnym obejmował Pomorze Przednie, gdzie jest głównym kościołem protestanckim. Od początku lat 90. XX wieku PEK dążył do zjednoczenia z Ewangelicko-Luterańskim Kościołem Meklemburgii (ELLM), chcąc wraz z nim stworzyć jeden protestancki kościół krajowy landu Meklemburgia-Pomorze Przednie. Wspólna deklaracja o unii została podjęta w 2006 roku na synodzie w Züssow. 17 listopada 2007 i 18 listopada 2007 roku synody obydwu wspólnot podjęły uchwały o rozpoczęciu procedury zjednoczenia. Pomorski Kościół Ewangelicki wraz Ewangelicko-Luterańskim Kościołem Meklemburgii i Ewangelicko-Luterańskim Kościołem Północnej Łaby (NELK) zaangażował się również w projekt utworzenia na terenie całych północnych Niemiec jednego Kościoła ewangelickiego. Do połączenia doszło 27 maja 2012 roku[2].

Biskupi Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego[edytuj | edytuj kod]

Kamień Pomorski

Greifswald

Generalni superintendenci Kościoła Pomorza[edytuj | edytuj kod]

Szczecin

  • 1535–1563 – Paul vom Rode
  • 1563–1574 – Fabian Timäus
  • 1570–1572 – Christoph Stymmel
  • 1572–1595 – Johann Cogeler
  • 1595–1613 – Jakob Faber
  • 1618–1634 – David Reutzius (Reuß)
  • 1634–1641 – Jakob Fabricius
  • 1653–1673 – Christian Groß
  • 1679–1683 – Sylvester Grabe
  • 1688–1707 – Günter Heyler
  • 1709–1720 – David Nerretter
  • 1720–1724 – Joachim Friedrich Schmidt
  • 1725–1738 – Laurentius David Bollhagen
  • 1738–1757 – Johann Gottfried Hornejus
  • 1759–1775 – Gottfried Christian Rothe
  • 1775–1791 – Friedrich Christian Göring
  • 1792–1824 – Gottlieb Ringeltaube
  • 1826–1826, 18 września – Friedrich Ludwig Engelken
  • 1827–1854 – Carl Ritschl
  • 1855–1885 – Albert Sigismund Jaspis
  • 1885–1904 – Heinrich Poetter
  • 1904–1919 – Johannes Büchsel

Zachodnia superintendentura generalna (Westsprengel) z siedzibą w Szczecinie

  • 1921–1922 – Wilhelm Reinhard
  • 1923–1934 – Walter Kähler
  • 1933–1935 – Karl Thom (podczas walki w kościele w uzurpujący sposób jako biskup kamieński dla wschodu i zachodu)
  • 1934–1945 – Heinrich Laag

Wschodnia superintendentura generalna (Ostsprengel) z siedzibą w Szczecinie

  • 1921–1933 – Paul Kalmus
  • 1933–1935 – Karl Thom (podczas walki w kościele w uzurpujący sposób jako biskup kamieński dla wschodu i zachodu).
  • 1936–1945 – Heinrich Ernst Boeters

Wolgast

  • 1535–1556 – Johannes Knipstro
  • 1557–1595 – Jacob Runge
  • 1597–1604 – Friedrich Runge
  • 1607–1642 – Barthold von Krakevitz
  • 1642–1650 – Mövius Völschow
  • 1653–1673 – Christian Groß
  • 1662–1674 – Abraham Battus
  • 1675–1675 – Matthäus Tabbert
  • 1680–1688 – Augustinus Balthasar
  • 1689–1700 – Konrad Tiburtius Rango
  • 1701–1712 – Johann Friedrich Mayer
  • 1712–1721 – Brandamus Heinrich Gebhardi
  • 1721–1732 – Albrecht Joachim von Krakevitz
  • 1725–1733 – Laurentius David Bollhagen
  • 1734–1738 – Timotheus Lütkemann
  • 1740–1745 – Michael Christian Rusmeyer
  • 1746–1763 – Jakob Heinrich von Balthasar
  • 1763–1778 – Laurentius Stenzler
  • 1778–1788 – Bernhard Friedrich Quistorp
  • 1790–1810 – Gottlieb Schlegel
  • 1812–1824 – Johann Christoph Ziemssen

Kołobrzeg

  • 1544–1549 – Bartholomäus Swawe
  • 1549–1556 – Martin Weiher
  • 1558–1567 – Georg Venetus
  • 1568–1602 – Petrus Edeling
  • 1605–1620 – Adam Hamel
  • 1622–1645 – Immanuel König

Słupsk

  • 1535–1573 – Jakob Hogensee (Hoonsee)
  • 1574–1604 – David Crolle

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]