Pomorze Szwedzkie
| księstwo | |||||
| 1648–1815 | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Siedziba |
Szczecin (1648–1720) Greifswald (1720–1814) | ||||
| Data likwidacji |
1815 | ||||
| Zarządzający | |||||
| Języki urzędowe | |||||
Położenie na mapie | |||||
| 54°05′00″N 13°23′00″E/54,083333 13,383333 | |||||
Pomorze Szwedzkie (szw. Svenska Pommern) – posiadłość Korony Szwedzkiej od XVII do XIX w., położona na południowo-zachodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego.
Po wojnach z Polską oraz w trakcie wojny trzydziestoletniej Szwecja przejęła kontrolę nad wieloma terytoriami położonymi na wybrzeżach Bałtyku. Po zawarciu traktatu westfalskiego w 1648 roku Pomorze Zachodnie na mocy dziesiątego artykułu pokoju westfalskiego, zawartego w Osnabrück zostało podzielone[1]. Cesarz przekazał Koronie Szwedzkiej terytoria obejmujące całe Pomorze Przednie (Vorpommern) wraz z wyspą Rugią, w granicach ustalonych za panowania ostatnich książąt pomorskich. Ponadto Szwecja otrzymała na obszarze Pomorza Tylnego miasta Szczecin, Gartz, Dąbie, Goleniów oraz wyspę Wolin, wraz z odcinkiem Odry pomiędzy nimi, Zalewem Szczecińskim oraz trzema jego ujściami: Pianą, Świną i Dziwną[1]. Przekazanie to obejmowało również przyległe po obu stronach tereny lądowe, od granic obszaru królewskiego aż po Morze Bałtyckie, przy czym szczegółowy przebieg granicy na wschodnim brzegu miał zostać ustalony w drodze porozumienia pomiędzy komisarzami królewskimi i elektorskimi. Margrabia-elektor Brandenburgii otrzymał Pomorze Tylne i biskupstwo kamieńskie (Kamień Pomorski)[1].
Przebieg granicy
[edytuj | edytuj kod]Granica biegła od Schönfeldu ku jezioru Woliner See, następnie wzdłuż jego brzegu, pomiędzy Damerow a Gryfinem, dalej do strumienia wypływającego z jeziora Gerlandsee, a stamtąd między Chlebowem i Starymi Brynkami aż do granicy pomiędzy Kluczem a Chlebowem, po czym prowadziła przez Puszczę Bukową między Bukowem i Klęskowo w kierunku Płoni[2]. Następnie granica kierowała się ku dziesiejszemu osiedlu Rudnik (Hammermühle), przebiegała przez las Friedrichswalder (rezydencja myśliwska w Podlesiu), przekraczała rzekę Inę, omijała Marszewo i obszar należący do Goleniowa, dalej wzdłuż lasu Stepenißer Forst do Widzeńska, pomiędzy Żarnowem i Risnow, skąd w kierunku północnym dochodziła do jeziora Ostrowo, obejmowała Skarchowo, Miłachowo oraz Kamień Pomorski wraz z Trzebieszewem i Wrzosowem, a następnie pomiędzy Radawką i Łukęcinem dochodziła do Morza Bałtyckiego[2].
Pas graniczny, stosunkowo szeroki na południu, zwężał się na północ od rzeki Thue do około pół mili, ponownie rozszerzał się w rejonie Dąbia oraz Goeniowa, po czym biegł równolegle do linii brzegowej w szerokości od pół do jednej mili aż do morza[2]. Dopiero po zakończeniu tych zewnętrznych ustaleń administracyjnych rząd szwedzki mógł przystąpić do porządkowania spraw wewnętrznych swojej części Pomorza, w szczególności do regulacji systemu podatkowego[2]. Działania te napotkały jednak istotne trudności, związane z brakiem jednolitej i aktualnej ewidencji gruntów[2].
W 1679 (pokój w Saint-Germain) nastąpiła korekta granicy szwedzko-brandenburskiej. Wyspy Uznam i Wolin, a także miejscowości położone na prawym brzegu Odry zostały odstąpione Brandenburgii[3].
W 1721 wskutek uzgodnień pokoju w Nystad kończącego III wojnę północną sprzedała za 2 mln talarów Fryderykowi Wilhelmowi I królowi Prus Szczecin i okolice, zachowując jedynie fragment Pomorza Przedniego, który z kolei utraciła w 1815 na rzecz Prus, razem z Finlandią (na rzecz Rosji) w wyniku ustaleń kongresu wiedeńskiego, zyskując w zamian Norwegię.
Generalni gubernatorzy Pomorza Szwedzkiego
[edytuj | edytuj kod]- 1633-? – Sten Svantesson Bielke
- 1641-1648 – Lennart Torstenson
- 1648-1650 – Carl Gustaf Wrangel
- 1650-1652 – Johan Oxenstierna
- 1652-? – Axel Lillie
- 1679-1685 – Otto Wilhelm Königsmarck
- 1687-1698 – Nils Bielke
- 1698-1711 – Jurgen Mellin
- 1713-1747 – Johan August Meijerfeldt d.ä. (Starszy)
- 1748-1766 – Axel von Löwen
- 1766-1772 – Hans Henrik von Liewen d.y. (Młodszy)
- 1776-1791 – Fredrik Vilhelm von Hessenstein
- 1792-1796 – Eric Ruuth
- 1796-1800 – Philip von Platen
- 1800-1809 – Hans Henric von Essen
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 Meyer 1886 ↓, s. 1.
- 1 2 3 4 5 Meyer 1886 ↓, s. 2.
- ↑ Meyer 1886 ↓, s. 3.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Carl Friedrich Meyer: Stettin zur Schwedenzeit: Stadt, Festung und Umgegend am Ende des 17. Jahrhunderts: mit besonderer Berücksichtigung der Belagerung von 1677. 1886.