Popowice (Wrocław)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy osiedla we Wrocławiu. Zobacz też: miejscowości w Polsce o nazwie Popowice.
ulica Popowicka, zabudowa wielkopłytowa na dawnych terenach zalewowych Odry
ulica Legnicka, odcinek przebiegający przez Popowice
stacja kolejowa Wrocław Popowice, z prawej w oddali widoczny blok mieszkalny na Popowicach

Popowice (niem. Pöpelwitz) – osiedle we Wrocławiu, w zachodniej części miasta, w dawnej dzielnicy Fabryczna. W granicach miasta od 1897 roku.

Nazwa[edytuj]

Wieś była wzmiankowana już od XIII wieku pod różnymi nazwami. Po raz pierwszy zanotowana w łacińskim dokumencie z 1260 roku jako Popowici oraz Popowicz. Notowana także w latach 1263 Popowice, 1350 Popilwiz, 1360 Popowicz, od 1651 Pöppelwitz[1].

Nazwa pochodzi od słowa „pop” (oznaczającego wówczas kapłana – księdza)[2]. Według niemieckiego językoznawcy Paula Hefftnera nazwa miejscowości wywodzić się może także od popiołu lub imienia Popiel. W książce o nazwach miejscowych regionu wrocławskiego z 1910 roku uznaje nazwę za patronimiczną„ist ein Patronymikum von dem Polnische Popiel, zu altslawische pepelu, pol. popiół = einis Asche”[1]. Niemcy zgermanizowali nazwę na Pöppelwitz[1] w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

Historia[edytuj]

Wieś (do 1897)[edytuj]

Początkowo wieś należała do opactwa św. Wincentego na Ołbinie. W 1260 książęta Henryk III i jego brat Władysław dostali majątek wsi Popowici w drodze wymiany za Pawłowice i natychmiast sprzedali wrocławskiemu mieszczaninowi Konradowi Bawarczykowi.

W XVIII w. wrocławski biskup Franz Ludwig von Pfalz-Neuburg, wybudował tu pałacyk. Wkrótce, podczas wojny siedmioletniej został zniszczony. Jego ruiny stały się siedzibą bandy niejakiego Manduby, który wymuszając haracze od bogatych – a płaciła mu nawet rada miasta – zyskał sławę miejscowego Robin Hooda. Zginął w wyniku zdrady, zabity przez własnego człowieka[3].

Od końca XVIII wieku popularne miejsce wycieczek podmiejskich. We wsi znajdującej się na linii dzisiejszej ulicy Popowickiej znajdował się wówczas dwór, folwark, karczma i szkoła. Od 1840 kursował pierwszy konny omnibus.

W 1853 otwarto prywatny zakład leczenia chorób psychicznych. Działał pod kierownictwem doktora Neumanna, profesora Uniwersytetu Wrocławskiego[4]. W 1867 Tygodnik Ilustrowany opisywał zwiększoną ilość przypadków urazów psychicznych spowodowanych niedawno zakończoną wojną austriacko-pruską wychwalając przy tym jakość opieki medycznej w tym zakładzie[4].

27 października 1856 Popowice uzyskały połączenie kolejowe na nowo powstałej trasie poznańskiej[5].

Pomiędzy torami trasy poznańskiej a Malopanestrasse (obecnie ulica Małopanewska) w latach 1893-1896 według projektu architekta Georga Osthoffa powstała rzeźnia miejska (Städtischer Schlachthof) funkcjonująca również w okresie powojennym. Zajmowała powierzchnię 20 ha i miała własną rampę kolejową. Aż do czasów pierwszej wojny światowej był to jedna z najnowocześniejszych rzeźni w Europie[6]. Przetrwała obie wojny i funkcjonowała aż do 1999.

Osiedle (1897-1945)[edytuj]

Ważnym elementem infrastruktury był powstały na przełomie wieków odrzański port rzecznyPort Popowice, leżący częściowo na sąsiednim Kleczkowie. Budowę rozpoczęto 29 listopada 1897, ukończono w 1901. Znajdował się tam obszerny basen portowy, magazyny, hala stoczniowa, dźwigi portalowe, suwnica do przeładunku węgla, budynek dyrekcji i lokomotywownia. Port miał bezpośrednie połączenie kolejowe z Dworcem Nadodrze i kolejką wąskotorową Wrocław-Trzebnica[7].

Pierwotnie zabudowa koncentrowała się przy wschodniej części dzisiejszej ulicy Popowickiej, ale od XIX w. na znaczeniu zyskuje Frankfurter Str. (obecnie ulica Legnicka) będąca drogą wylotową z miasta w kierunku zachodnim. Droga ta staje się osią komunikacyjną miasta, była to część tzw. Berliner Chaussee (szosy berlińskiej). W latach 1900-1902 w zachodniej części osiedla, przy Frankfurter Str., Breslauer-Strassen-Eisenbahn-Gesellschaft (BSEG) zbudowało Zajezdnię nr V (Strassenbahndepot V), która istnieje do dziś. 6 sierpnia 1901 BSEG uruchomiło na tej trasie dwie linie tramwaju elektrycznego, jedna łączyła Popelwitz z Dworcem Głównym, druga z Bramą Oławską.

W ten sposób już kilka lat po włączeniu do granic miasta Popelwitz mając port rzeczny, zajezdnię tramwajową i dwie stacje kolejowe (Br.-Popelwitz przy Popelwitz Str. i Br.-Nikolaitor przy Frankfurter Str.), i od 1910 w sąsiednim Kl.-Gandau port lotniczy, stały się ważnym ośrodkiem komunikacyjnym.

W pierwszym dziesięcioleciu XX wieku, pomiędzy dzisiejszą Niedźwiedzią a Starograniczną, przy zlikwidowanej w 1972 roku ulicy Zajęczej (do 1945 Wildestraße), wybudowano okazałą siedzibę Królewskiego Katolickiego Seminarium Nauczycielskiego. Przetrwała ona wojnę, ale później budynek Seminarium rozebrano. W 1905 wybudowano pierwszą na Popowicach kaplicę rzymskokatolicką pod wezwaniem św. Jerzego.

Przy Krischke Str. (obecnie wschodnia część ulicy Żubrzej) jeszcze przed pierwszą wojną światową wybudowano Szkołę Podstawową (Volksschule). Później, w okresie międzywojennym, była to koedukacyjna Szkoła nr 26[8].

W północno-zachodniej części osiedla w latach 1906-1910 zbudowano Śląski Instytut Edukacji Niewidomych (Schlesiche Blinden-Unterrichts-Anstalt)[9], obecnie działa tam Ewangelickie Centrum Diakonii i Edukacji im. ks. Marcina Lutra (dawniej Centrum Kształcenia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych)[10].

Obszar leżący na południe od Frankfurter Str. bardzo długo był niezamieszkany, jeszcze w XIX wieku były tam pola należące do mieszkańców Popelwitz. W latach 1919-1927 powstało tam duże osiedle domów wielorodzinnych – Siedlung Popelwitz zaprojektowane przez Theo Effenbergera i wzniesione na obszarze 47 ha przez Towarzystwo Osiedlowe Wrocław (Siedlungsgesellschaft Breslau) dla 8 tysięcy mieszkańców[11]. Było to nowoczesne założenie urbanistyczne o modernistycznej architekturze. W centrum tego osiedla, przy dzisiejszej ul. Kłodnickiej, znajdował się duży prostokątny skwer, na którego obu końcach były szkoła podstawowa projektu Fritza Behrendta oraz katolicki kościół św. Jadwigi (St. Hedwigkirche) z wieżą wzorowaną na XIII-wiecznym kościele w Grodkowie[12]. Kościół był ceglany w stylu neogotyckim projektu wrocławskich architektów Johannesa Gebla i Theodora Pluschki. Ołtarz główny wykonał monachijski rzeźbiarz Schreiner. Przy placu były budynki pięciokondygnacyjne, niższe na jego peryferiach. Osiedle to zostało całkowicie zniszczone w czasie oblężenia Festung Breslau.

Podczas oblężenia w rejonie Popowic i sąsiedniego Szczepina trwały zażarte walki. Rozdzielający oba osiedla nasyp kolejowy, w którym znajdowało się tylko kilka przejazdów i przejść pod torami stanowił dogodną linię obrony. Na terenie Parku Popowickiego i sąsiadujących z nim dzisiejszych ogródków działkowych dochodziło podczas oblężenia do walk wręcz, a całe Popowice były widownią bitew pancernych[13].

Po 1945[edytuj]

Obok funkcjonującego od początków XX wieku portu zlokalizowano w latach 70. przedsiębiorstwo budowlane produkujące elementy wielkopłytowe, m.in. na potrzeby Popowic i Kozanowa; lokalizację wybrano m.in. ze względu na możliwości transportu kruszywa i piasku barkami.

Popowice przed wojną i przez wiele lat po wojnie – jako teren zalewowy w razie powodzi – nie były zasiedlane w swej nadodrzańskiej części. Domy budowano jedynie wzdłuż dzisiejszej ulicy Legnickiej i na południe od niej. Lekceważąc zagrożenie powodzią w latach 1972-1975 pomiędzy ulicami Legnicką a Popowicką wybudowano Osiedle Popowice. Na 70 ha postawiono 4-11-kondygnacyjne budynki z wielkiej płyty dla 17,5 tys. mieszkańców[14][15]. Ważnym ośrodkiem życia kulturalnego było znajdujące się tam studyjne kino „Studio” prowadzone przez Ryszarda Mergiesa, zlikwidowane w 2000 roku[16].

W 1969 powstała Parafia pw. Matki Bożej Królowej Pokoju[17][18], której kościół został wybudowany przy ul. Ojców Oblatów 1.

W 1997, ćwierć wieku po zbudowaniu Osiedla Popowice, okazało się jak błędna była decyzja o jego lokalizacji. W czasie powodzi tysiąclecia niektóre bloki przy ul. Popowickiej zostały zalane do wysokości pierwszej kondygnacji[19].

Od północnego zachodu Popowice przylegają do Parku Zachodniego. W granicach osiedla znajduje się także istniejące od okresu międzywojennego kąpielisko (Koseler Waldbad) obok, którego wybudowano pod koniec XX wieku halę sportową „Orbita”[20]. Obiekty te mieszczą się obok fragmentu obwodnicy śródmiejskiej Wrocławia i wchodzącego w jej skład mostu Milenijnego, oddanego do użytku w roku 2004. W północno-wschodniej części Popowic znajdują się tereny rekreacyjne: Park Popowicki i Polanka Popowicka (w okresie międzywojennym Eichenpark i Jahnwiese).

Znajdujaca się przy ulicy Legnickiej Zajezdnia nr 5, w wyniku przeprowadzonej w 1999 restrukturyzacji MPK Wrocław, została przekształcona w firmę Protram zajmującą się naprawą i produkcją tramwajów.

Teren, znajdującego się na południe od ulicy Legnickiej, zniszczonego w czasie wojny osiedla Theo Effenbergera zabudowano ponownie. Obecnie są to tzw. Popowice Południowe. Dominuje tu budownictwo jednorodzinne we wschodniej części i bloki mieszkalne z wielkiej płyty w zachodniej. Znajduje się tu I Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów we Wrocławiu[21] przy ul. Kłodnickiej 2.

W 2003 został oddany do użytku nowoczesny biurowiec Quatro Forum o powierzchni 17 tys. m²[22] przy ul. Legnickiej 51/53.

W październiku 2007 na terenie zlikwidowanej w 1999 rzeźni miejskiej pomiędzy ulicą Legnicką a Bystrzycką, uruchomiono centrum handlowe Magnolia Park.

Na osiedlu znajdują się następujące placówki oświatowe:

  • Przedszkole Publiczne „Bajka”, ul. Kłodnicka 22
  • Przedszkole nr 122 „Wesoła Gromadka”, ul. Kłodnicka 23
  • SP nr 3 (Wrocław) im. Mariusza Zaruskiego, ul. Bobrza 27[23]
  • SP nr 65 im. Bertolta Brechta oraz Gimnazjum nr 18 im. Armii Krajowej, ul. Kłodnicka 36
  • Gimnazjum nr 1 im Hugona Dionizego Steinhausa, ul. Jelenia 7[24], w tym samym budynku była kiedyś SP nr 5 im. Włodzimierza Puchalskiego

Według podziału stworzonego przez Radę Miasta Wrocławia w 2004 roku na potrzeby ewidencyjno-wyborcze Popowice zaliczane są do dwóch jednostek ewidencyjnych: północna część osiedla wraz z Pilczycami i Kozanowem do jednej, a część południowa wraz z Gądowem Małym do drugiej.

Do dziś z okresu przedwojennego pozostały tylko:

  • Schlesiche Blinden-Unterrichts-Anstalt, czyli Śląski Instytut Edukacji Niewidomych, obecnie Ewangelickie Centrum Diakonii i Edukacji im. ks. Macina Lutra
  • Strassenbahndepot V, czyli Zajezdnia nr 5, obecnie Protram
  • kilka kamienic, jedna przy wiadukcie kolejowym (ulica Legnicka 52) i dwie przy skrzyżowaniu Legnickiej i Małopanewskiej (ulica Legnicka 64 i 68-70)
  • port Popowice
  • wiadukt kolejowy na ulicy Popowickiej oraz stacja Wrocław-Popowice (Br.-Popelwitz)

Kalendarium[edytuj]

  • 1260 – książęta Henryk III i jego brat Władysław dostają majątek Popowici w drodze wymiany za Pawłowice i sprzedają je wrocławskiemu mieszczaninowi Konradowi Bawarczykowi
  • 1840 – pierwszy konny omnibus
  • 27 października 1856 – otwarcie połączenia kolejowego na trasie poznańskiej
  • 1893-96 – budowa rzeźni miejskiej
  • 1897 – przyłączenie do miasta
  • 1897, 29 XI (do 1901) – budowa portu Popowice
  • 1900-02 – budowa Zajezdni V, od 1901 zelektryfikowana linia tramwajowa
  • 1906-10 – budowa Śląskiego Instytutu Edukacji Niewidomych
  • 1919-27 – budowa Siedlung Popelwitz, na południe od Frankfurter Str (obecnie ul. Legnicka)
  • 1945 – zniszczenie osiedla
  • 1972-75 – budowa Osiedla Popowice, na północ od ulicy Legnickiej
  • 1997 – powódź tysiąclecia
  • 1999 – zamknięcie rzeźni miejskiej, przekształcenie Zajezdni nr 5 w przedsiębiorstwo Protram
  • 2004 – otwarcie Mostu Millenijnego
  • 2007 – otwarcie Magnolia Park

Komunikacja Miejska[edytuj]

Do Popowic można dojechać tramwajami linii:

3 (Księże Małe – Leśnica)

10 (Biskupin – Leśnica)

20 (Oporów – Leśnica)

31 (Gaj – Stadion Wrocław-Królewiecka)

32 (Gaj – Kozanów-Dokerska)

33 (Stadion Olimpijski – Pilczyce)

oraz autobusami linii:

C (Kozanów – pl. Grunwaldzki)

103 (pl. Solidarności – Pracze Odrzańskie / Janówek)

119 (Blacharska – Sołtysowice)

122 (Nowy Dwór-pętla – Dworzec Główny PKP)

127 (Kozanów – Park Południowy)

128 (Pilczyce – Zakrzów)

129 (Jerzmanowska-pętla – Poświęcka – ośrodek zdrowia)

132 (Nowy Dwór-pętla – plac Daniłowskiego)

140 (Kwiska – Ślazowa-pętla)

142 (Nowy Dwór-pętla – Zawalna)

319 (FAT – Bałtycka)

435 (pl. Jana Pawła II – Rędzińska)

607 (pl. Jana Pawła II – Biskupice Podgórne LG Electronics)

243 (Księże Wielkie – Pilczyce / Leśnica), (nocny)

245 (Pracze Odrzańskie / Kozanów – Bieńkowice / Iwiny), (nocny)

253 (Leśnica – Bartoszowice), (nocny)

Przypisy

  1. a b c Paul Hefftner: Ursprung und Bedeutung der Ortsnamen im Stadt und Landkreise Breslau. Breslau: Ferdinand Hirt, 1910, s. 39-40.
  2. Zygmunt Antkowiak: Wrocław od A do Z. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1991, s. 226. ISBN 83-04-03723-8.
  3. Norman Davies: Mikrokosmos portret miasta środkowoeuropejskiego. Kraków: Znak, 2007, s. 291. ISBN 978-83-240-0172-9.
  4. a b Andrzej Zieliński: Wrocławskie aktualności sprzed lat. Ossolineum, 1979, s. 274. ISBN 83-04-00231-0.
  5. Beata Maciejewska: Popowice, jakich nie znamy (pol.). [dostęp 8 października 2008].
  6. Agnieszka Gryglewska, Piotr Gerber: Wpływ rozwoju technologii produkcji oraz higieny na architekturę przemysłową XIX-XX wieku na przykładzie zespołu dawnej rzeźni we Wrocławiu (ang.). W: Ochrona Zabytków, Issue no.3-4 /2002 [on-line]. [dostęp 9 października 2008].
  7. Zygmunt Świechowski: Wrocław jego dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1978, s. 342.
  8. Schlesischer Kulturspiegel 2004/2 PDF.
  9. Rafał Eysymont, Thomas Urban: Breslau im Luftbild der Zwischenkriegszeit. Wrocław: Via Nova, 2008, s. 117. ISBN 978-83-60544-27-3.
  10. Ewangelickie Centrum Diakonii i Edukacji im. ks. Marcina Lutra – O szkole (pol.). [dostęp 2 października 2008].
  11. Siedlung Pöpelwitz (heute Popowice) (niem.). archINFORM. [dostęp 11 października 2008].
  12. Rafał Eysymont, Thomas Urban: Breslau im Luftbild der Zwischenkriegszeit. Wrocław: Via Nova, 2008, s. 67. ISBN 978-83-60544-27-3.
  13. Walki. W: Festung Breslau [on-line]. [dostęp 6 września 2008].
  14. Janusz Czerwiński: Wrocław i okolice. Warszawa: Wydawnictwo „Sport i turystyka”, 1976, s. 139. ISBN 83-217-2279-2.
  15. Beata Maciejewska: Jak w Polsce Ludowej budowano Wrocław (pol.). W: Gazeta.pl [on-line]. [dostęp 8 października 2008].
  16. Wrocławskie kino Polonia zostanie zlikwidowane.
  17. Parafia pw. Matki Bożej Królowej Pokoju (pol.). Archidiecezja Wrocławska. [dostęp 11 października 2008].
  18. Wrocław – Parafia pw. Matki Bożej Królowej Pokoju (pol.). Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej – Prowincja Polska. [dostęp 11 października 2008].
  19. Ulica Popowicka (pol.). Gazeta Wrocławska. [dostęp 19 listopada 2009].
  20. HALA SPORTOWO-WIDOWISKOWA „ORBITA”.
  21. I Zbór Chrzescijan Baptystów (pol.). [dostęp 11 października 2008].
  22. Quatro Forum (pol.). [dostęp 11 października 2008].
  23. Szkoła Podstawowa nr 3 im. Mariusza Zaruskiego we Wrocławiu (pol.). [dostęp 11 października 2008].
  24. Gimnazjum nr 1 we Wrocławiu im. H. D. Steinhausa (pol.). [dostęp 11 października 2008].

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]