Pora roku

Wiosna

Lato

Jesień

Zima

Pory roku / Słoje roczne

Pory roku – okresy klimatyczne, będące następstwem ruchu obiegowego Ziemi wokół Słońca i nachylenia osi ziemskiej do płaszczyzny orbity tego ruchu. Ruch obiegowy Ziemi przy stałym nachyleniu osi obrotu sprawia, że warunki oświetlenia Ziemi zmieniają się w rytmie rocznym, co pociąga za sobą zmiany klimatyczne oraz wpływa na wegetację roślin i tryb życia zwierząt. Nauka o wpływie pór roku na świat roślin i zwierząt to fenologia.

W klimacie umiarkowanym tradycyjnie wyróżnia się cztery pory roku: wiosnę, lato, jesień i zimę, ale już teraz zaczęto wyróżniać dwie przejściowe pory roku: przedwiośnie i przedzimie. W innych strefach klimatycznych może być wyróżniona inna liczba pór roku np. w strefie klimatów podzwrotnikowych: pora sucha (lato) i pora deszczowa (zima).

Astronomiczne pory roku

W ciągu całego roku szerokość geograficzna, w której Słońce góruje w zenicie, zmienia się. Podstawą wyznaczenia dat zmian astronomicznych pór roku jest górowanie Słońca w zenicie nad równikiem bądź zwrotnikami. Ich występowaniu towarzyszą zmiany długości trwania dnia i nocy.

Podział na pory roku pod względem astronomicznym odbywa się w następujący sposób (dla północnej półkuli Ziemi):

• Wiosna (92-93 dni) zaczyna się 20 marca (rzadziej 21 marca) (równonoc wiosenna) i trwa do początku lata
• Lato (92-93 dni) zaczyna się 21 czerwca (rzadziej 20 czerwca) (przesilenie letnie) i trwa do początku jesieni
• Jesień (89-90 dni) zaczyna się 22 lub 23 września (równonoc jesienna) i trwa do początku zimy
• Zima (88-89 dni) zaczyna się 21 lub 22 grudnia (przesilenie zimowe) i trwa do początku wiosny

Każdy moment zmiany pory roku wyznaczany jest za pomocą specjalnych obliczeń i obserwacji astronomicznych i w rzeczywistości co roku wypada o innej porze dnia, a nawet innego dnia. W związku z tym np. początek wiosny wypada czasami nie 21., a 20. lub 22. dnia marca. Podobnie jest z początkiem innych pór roku.

Meteorologiczne pory roku

Meteorologiczne pory roku zostały ustalone dla potrzeb meteorologów i klimatologów do obliczania średnich statystycznych, aby zawsze porównywać ten sam okres. Ponieważ pory astronomiczne i termiczne mają „ruchome” daty, nie nadają się do tego. W różnych krajach, regionach i instytucjach pory meteorologiczne mogą mieć ustalone różne przedziały czasowe. Najczęściej przyjmuje się:

Półkula północna:

• Wiosna: 1 marca do 31 maja
• Lato: 1 czerwca do 31 sierpnia
• Jesień: 1 września do 30 listopada
• Zima: 1 grudnia do 28 lutego

Półkula południowa:

• Wiosna: 1 września do 30 listopada
• Lato: 1 grudnia do 28 lutego
• Jesień: 1 marca do 31 maja
• Zima: 1 czerwca do 31 sierpnia

Fenologiczne pory roku dla Europy Środkowej według J. Sokołowskiej (1980)

^{[potrzebny przypis]}

• początek wiosny – początek topnienia śniegu; kwitnienie: leszczyna, wierzba iwa, przylaszczka
• wczesna wiosna – kwitnienie: mniszek lekarski, czeremcha zwyczajna; pojawienie się liści: kasztanowiec zwyczajny, brzoza brodawkowata
• pełnia wiosny – zazielenienie się lasu liściastego; kwitnienie: kasztanowiec zwyczajny, bez
• wczesne lato – kwitnienie: bez lekarski, żyto ozime
• lato – kwitnienie: lipa; dojrzewanie: bez lekarski, jarząb pospolity
• wczesna jesień – kwitnienie: wrzos zwyczajny; dojrzewanie: kasztanowiec zwyczajny, borówka brusznica
• jesień – zmiana barwy i opadanie liści
• zima – okres spoczynku roślin – przerwa w wegetacji.

Temperatury progowe klimatogenicznych pór roku w Polsce według Romera

Okres wegetacyjny wyszczególniono na zielono.

Pory roku	Średnia dobowa temperatura °C
zima	≤ 0 °C
przedwiośnie	0 °C do 5 °C
wiosna	5 °C do 15 °C
lato	≥ 15 °C
jesień	5 °C do 15 °C
przedzimie	0 °C do 5 °C
zima	≤ 0 °C

Temperatury progowe klimatogenicznych pór roku w Polsce według IMiGW

Pory roku	Średnia dobowa temperatura °C
zima	≤ 0 °C
przedwiośnie	0 °C do 5 °C
wiosna	5 °C do 10 °C
przedlecie	10 °C do 15 °C
lato	≥ 15 °C
polecie	10 °C do 15 °C
jesień	5 °C do 10 °C
przedzimie	0 °C do 5 °C
zima	≤ 0 °C

Zobacz też

• fenologia

Linki zewnętrzne

• The Change of Seasons: Views From Space (ang.) – strona edukacyjna o zmianach wyglądu Ziemi wraz ze zmianami pór roku – JPL, NASA Jet Propulsion Laboratory