Portret artysty z czasów młodości

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Portret artysty z czasów młodości
Portrait of the artist as a young man
Ilustracja
Okładka pierwszego wydania brytyjskiego
Autor James Joyce
Typ utworu powieść
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Stany Zjednoczone
Język angielski
Data wydania 1916
Wydawca B. W. Huebsch
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego 1931
Wydawca Towarzystwo Wydawnicze „Rój”
Przekład Zygmunt Allan

Portret artysty z czasów młodości (ang. A portrait of the artist as a young man) – powieść Jamesa Joyce’a publikowana w odcinkach w piśmie literackim „The Egoist” w latach 1914-1915; wydana w 1916 jest uznawana za autobiografię Joyce’a. Przedstawia wczesne lata życia bohatera Stephana Dedalusa i jego drogę do odkrycia w sobie powołania artysty. Przyjmuje się, że w postaci Dedalusa Joyce sportretował samego siebie.

„Portret...” jest przykładem powieści künstlerroman (szczególny rodzaj bildungsroman) w literaturze angielskiej. Joyce przedstawia proces intelektualnego, religijnego i filozoficznego dojrzewania młodego Dedalusa jako artysty, W miarę postępowania akcji powieści, Stephen Dedalus zaczyna także podawać w wątpliwość katolickie i irlandzkie wartości, na których został wychowany. Ostatecznie bohater udaje się do Paryża, aby tam realizować się jako artysta. W powieści można zaobserwować elementy modernistyczne, które Joyce w pełni rozwinął w powieściach Ulisses (1922) i Finneganów tren (1938).

Powieść na język polski przełożył Zygmunt Allan (1931) i Jerzy Jarniewicz (2005); ten drugi pod zmienionym tytułem Portret artysty w wieku młodzieńczym.

Wątek[edytuj]

Stephen Dedalus odrzuca wszelkie społeczne, rodzinne i religijne ograniczenia aby poświęcić się pisarstwu. Wiara katolicka i irlandzki nacjonalizm mają przemożny wpływ na młodego Stephena. Uczęszcza do katolickiej, surowej szkoły Clongowes Wood College. W początkowym okresie pobytu czuje się samotny, zagubiony i stęskniony za domem. Później odnajduje swoje miejsce w grupie uczniów. Radość sprawiają mu wizyty w domu rodzinnym pomimo niesnasek wśród członków rodziny wywołanych śmiercią Charlesa Parnella. Ten drażliwy temat staje się przyczyną gwałtownego sporu przy bożonarodzeniowyn obiedzie.

Ojciec Stephena, Simon, ma kłopoty finansowe i po letnim pobycie w domu Stephen dowiaduje się, że nie będzie uczęszczał do Clongowes. Rodzina przeprowadza się do Dublina, gdzie Stephen rozpoczyna naukę w prestiżowej szkole Belvedere, odnosząc sukcesy jako pisarz i aktor szkolnego teatru.

Pierwsze doświadczenie seksualne z dublińską prostytutką wywołuje poczucie winy i wstydu w Stephenie. Próbuje pogodzić młodzieńcze pożądanie z katolicką moralnością i opinią swojego środowiska.